Wat is NAH?
Wat is NAH?
Open met de kern: NAH is hersenschade die later in het leven ontstaat, dus niet vanaf de geboorte aanwezig is.
Lesdoel
Ik kan uitleggen wat niet-aangeboren hersenletsel is en welke zichtbare, cognitieve, communicatieve, gedragsmatige en emotionele gevolgen daarbij kunnen horen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden koppel jij aan NAH?
Gebruik deze woordwolk om voorkennis op te halen. Verwachte reacties: hersenen, ongeluk, geheugen, verlamming, gedrag, communicatie, revalidatie.
Wat betekent NAH?
Niet-aangeboren hersenletsel (NAH) is schade aan de hersenen die ontstaat in de loop van het leven.
Het gaat dus om hersenletsel dat niet vanaf de geboorte aanwezig was.
Benadruk het verschil tussen aangeboren en niet-aangeboren. Deze les gaat alleen over NAH.
Hoe kan NAH ontstaan?
NAH kan op verschillende manieren ontstaan:
traumatisch hersenletsel
ziektes die leiden tot beschadiging in de hersenen
De oorzaak verschilt, maar de gevolgen kunnen groot zijn voor het dagelijks leven.
Noem bij traumatisch hersenletsel bijvoorbeeld een val, klap of ongeluk, zonder nieuwe medische details uit te werken.
Ziektes die NAH kunnen geven
Voorbeelden van ziektes die kunnen leiden tot beschadiging in de hersenen:
Alzheimer
Parkinson
Creutzfeldt-Jacobs
M.S.
Houd het bij herkennen van voorbeelden. Werk deze aandoeningen niet diep uit; de focus blijft op NAH en mogelijke gevolgen.
NAH en het dagelijks leven
De gevolgen van NAH verschillen per persoon.
Sommige gevolgen zijn zichtbaar, andere juist onzichtbaar. Vaak hebben ze invloed op bewegen, denken, communiceren en gedrag.
Dit is de brug naar de rest van de les: niet alle gevolgen zie je meteen aan de buitenkant.
Wat hoort bij de betekenis van NAH?
Schade vanaf geboorte
Schade later in leven
Alleen erfelijke schade
Alleen psychische schade
Toetst de kern van slides 2-5: NAH ontstaat niet vanaf de geboorte, maar later in het leven.
Vul de kernbegrippen in
NAH is schade aan de hersenen die ontstaat in de loop van het leven. Het kan ontstaan door traumatisch hersenletsel of door ziektes die de hersenen beschadigen.
Alle antwoorden komen letterlijk of bijna letterlijk uit de eerste uitlegslides.
Zichtbare gevolgen: verlamming
Hemiplegie: verlamming aan één zijde van het lichaam
Hemiparese: gedeeltelijke verlamming of verlies van spierkracht aan één zijde
Vaak zijn er ook gevoelsstoornissen aan diezelfde kant
Licht toe dat gevoelsstoornissen kunnen gaan over pijn, warmte, koude, houding, beweging en tast.
Zichtbare gevolgen: gevoel
Bij hemiparese kunnen halfzijdige gevoelsstoornissen voorkomen.
Iemand voelt prikkels aan één kant van het lichaam minder goed of anders dan normaal.
Voorbeelden: minder goed voelen van tast, temperatuur of pijn. Houd het concreet en herkenbaar.
Zichtbare gevolgen: zien en plassen
Hemianopsie: één helft van het gezichtsveld is uitgevallen
De oorzaak ligt in de hersenbeschadiging, niet in de ogen
Ook kan er sprake zijn van incontinentie of niet goed kunnen uitplassen
Benadruk bij hemianopsie dat iemand letterlijk een deel van wat er om hem heen is niet waarneemt.
Zichtbare gevolgen: neglect
Neglect is het verwaarlozen van één lichaamshelft en een deel van de ruimte om iemand heen.
De persoon is zich daar vaak niet bewust van.
Een klassiek voorbeeld is dat iemand maar de helft van het bord leeg eet of zich maar aan één kant wast.
Zichtbare gevolgen: epilepsie
Na hersenletsel kan epilepsie optreden.
De kans hierop is vaak het grootst in de eerste maanden na de beroerte. Aanvallen kunnen geheel of gedeeltelijk zijn.
Gebruik alleen het onderscheid geheel/gedeeltelijk zoals in de input. Geen extra classificaties toevoegen.
Wat betekent hemianopsie?
Halfzijdige verlamming
Niet kunnen uitplassen
Uitval van half gezichtsveld
Verwaarlozen van één zijde
Distractors verwijzen naar hemiplegie/incontinentie/neglect uit dezelfde subtopic.
Vul de zichtbare gevolgen in
Bij hemiplegie is er verlamming aan één zijde van het lichaam. Bij hemiparese is die verlamming gedeeltelijk. Neglect betekent dat iemand een lichaamshelft of deel van de ruimte verwaarloost. Bij epilepsie kunnen aanvallen optreden na hersenletsel.
Controleert of leerlingen de belangrijkste zichtbare gevolgen uit elkaar kunnen houden.
Cognitief: aandacht en tempo
moeite met concentreren
aandacht minder goed kunnen verdelen
trager denken
langzamere informatieverwerking
Leg uit dat 'cognitief' gaat over mentale functies zoals denken, onthouden en plannen.
Cognitief: geheugen
Geheugenstoornissen kunnen betekenen:
opgeslagen informatie niet goed kunnen oproepen
moeite met het opslaan van nieuwe informatie
problemen in het korte- en/of langetermijngeheugen
voorwerpen of gezichten niet herkennen (agnosie)
Agnosie staat hier in de bron onder geheugenproblemen; benoem dat herkennen ook verstoord kan zijn.
Cognitief: plannen en doen
Bij stoornissen in planning en uitvoering weet iemand soms niet meer hoe een handeling moet.
Bij apraxie kunnen gewone taken, zoals koken of koffiezetten, misgaan.
Benadruk dat de handeling bekend lijkt, maar de uitvoering toch niet lukt.
Cognitief: vermoeidheid
Constante vermoeidheid komt veel voor bij NAH.
Dit kan invloed hebben op concentratie, tempo, omgaan met prikkels en het volhouden van dagelijkse activiteiten.
Deze slide helpt leerlingen begrijpen dat vermoeidheid een echt gevolg van hersenletsel kan zijn en niet 'gewoon luiheid'.
Wat past het best bij apraxie?
Niet goed zien
Moeite met handelen
Veel sneller praten
Geen gevoel links
Apraxie gaat over planning en uitvoering van handelingen, zoals koken of koffiezetten.
Hoe merk je cognitieve vermoeidheid in het dagelijks leven?
Bespreek antwoorden zoals: vermoeidheid beïnvloedt concentratie, tempo, prikkelverwerking en het volhouden van dagelijkse activiteiten.
Communicatie: taalstoornissen
Mogelijke gevolgen voor taal:
moeite met het vinden van woorden
moeite met begrijpen (afasie)
rare woorden of zinnen gebruiken
lange zinnen maken of veel praten
informatie letterlijk nemen in plaats van figuurlijk
Maak onderscheid tussen taal en spraak: taal gaat over begrijpen en formuleren van woorden en zinnen.
Communicatie: spraakstoornissen
Bij dysartrie werken de spieren van de mond niet goed mee.
Daardoor kan spraak moeilijk verstaanbaar worden door verlamming of slechte coördinatie.
Benadruk dat iemand wel kan weten wat hij wil zeggen, maar dat het uitspreken lastig is.
Afasie van Broca
Bij afasie van Broca zijn schrijven en spreken gebrekkig.
Iemand heeft moeite met het vinden van woorden, maar heeft geen problemen met het begrijpen van gesproken en geschreven taal.
Deze slide heeft geen instructies
Afasie van Wernicke
Bij afasie van Wernicke spreekt iemand vaak vloeiend.
Toch hebben de gebruikte woorden weinig betekenis en kloppen de zinnen niet goed.
Deze slide heeft geen instructies
Globale afasie
Globale afasie is de ernstigste vorm van afasie.
Hierbij is er een combinatie van kenmerken van Broca-afasie en Wernicke-afasie.
Vat samen dat zowel taalproductie als taalbegrip ernstig verstoord kunnen zijn.
Wat is het verschil tussen afasie en dysartrie?
Taal versus spraak
Geheugen versus zien
Gedrag versus emotie
Plannen versus voelen
Afasie = taalstoornis; dysartrie = spraakstoornis door mondspieren/coördinatie.
Vul de vormen van afasie in
Bij afasie van Broca zijn spreken en schrijven gebrekkig, maar het begrip blijft vaak redelijk goed. Bij afasie van Wernicke spreekt iemand vloeiend, maar de woorden hebben weinig betekenis. Globale afasie is de ernstigste vorm en combineert kenmerken van beide.
Deze oefening laat leerlingen de drie begrippen inhoudelijk onderscheiden.
Gedragsmatige gevolgen
niet kunnen leren van ervaringen
geen of weinig ziekte-inzicht
zelfoverschatting
verstoorde controle: ongeduldig, impulsief, rusteloos of gejaagd
ook prikkelbaar of agressief gedrag kan voorkomen
Leg ziekte-inzicht eenvoudig uit: beseffen wat er met je aan de hand is en welke beperkingen daarbij horen.
Terugtrekking en weinig initiatief
NAH kan zorgen voor verlies van volop in het leven staan.
Iemand trekt zich meer terug en neemt minder initiatief.
Koppel dit aan impact op werk, sociale contacten en daginvulling, zonder extra theorie toe te voegen.
Emotionele gevolgen
Mogelijke emotionele veranderingen zijn:
decorumverlies
vloeken
snel huilen
verhoogde prikkelbaarheid
veranderd gevoel voor humor
Leg decorumverlies uit als minder goed aanvoelen wat sociaal passend is.
Bijzondere taal- en gedragspatronen
Soms komen ook deze verschijnselen voor:
kleverigheid: sterk aan iemand blijven hangen
breedsprakigheid: veel woorden nodig hebben om iets duidelijk te maken
echolalie: woorden of zinnen dwangmatig herhalen of anderen nadoen
Noem dat kleverigheid in de bron wordt genoemd in combinatie met epilepsie.
Beeld van NAH samengevat
NAH is hersenletsel dat later in het leven ontstaat.
De gevolgen kunnen zichtbaar zijn, maar ook onzichtbaar. Ze kunnen invloed hebben op bewegen, denken, communiceren, gedrag en emoties.
Gebruik deze slide als inhoudelijke afronding vóór de begrippenlijst.
Wat hoort bij weinig ziekte-inzicht?
Zelfoverschatting
Half gezichtsveld weg
Moeite met uitspreken
Gezichten niet herkennen
Koppelt gedrag aan het juiste begrip: weinig ziekte-inzicht en zelfoverschatting horen bij gedragsmatige gevolgen.
Vul gedrag en emotie in
NAH kan leiden tot terugtrekking en weinig initiatief. Ook kan er decorumverlies zijn: iemand voelt minder goed aan wat sociaal passend is. Bij echolalie worden woorden of zinnen herhaald. Breedsprakigheid betekent dat iemand veel woorden nodig heeft om iets uit te leggen.
Gebaseerd op slides 20-24, met nadruk op gedragsmatige, emotionele en bijzondere taalpatronen.
Wat is één belangrijk inzicht dat je uit deze les meeneemt?
Reflectie zonder goed of fout. Laat studenten één inzicht concreet formuleren, bijvoorbeeld een gevolg van NAH dat hen is bijgebleven.
Welk onderdeel vond je het lastigst om te begrijpen?
Reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: afasievormen uit elkaar houden, termen onthouden, zichtbare en onzichtbare gevolgen onderscheiden.
Noem één woord dat jij nu met NAH verbindt
Gebruik de woordwolk als korte afsluiting en kijk of woorden uit de les terugkomen, zoals afasie, gedrag, vermoeidheid, zichtbare gevolgen of communicatie.
Begrippenlijst
NAH - niet-aangeboren hersenletsel; schade aan de hersenen die later in het leven ontstaat.
Traumatisch hersenletsel - hersenletsel door bijvoorbeeld een klap, val of ongeluk.
Hemiplegie - verlamming aan één zijde van het lichaam.
Hemiparese - gedeeltelijke verlamming of krachtsverlies aan één zijde van het lichaam.
Hemianopsie - uitval van één helft van het gezichtsveld.
Neglect - het niet opmerken van één lichaamshelft of een deel van de ruimte.
Epilepsie - aanvallen door verstoorde activiteit in de hersenen.
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Agnosie - voorwerpen of gezichten niet goed kunnen herkennen.
Apraxie - moeite met het plannen en uitvoeren van handelingen.
Afasie - taalstoornis met problemen in begrijpen en/of spreken.
Dysartrie - spraakstoornis door verlamming of slechte coördinatie van mondspieren.
Afasie van Broca - moeite met spreken en schrijven, terwijl begrip relatief goed blijft.
Afasie van Wernicke - vloeiend spreken met woorden of zinnen die weinig betekenis hebben.
Globale afasie - ernstige vorm van afasie met zowel productie- als begripsproblemen.
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Ziekte-inzicht - begrijpen wat je aandoening is en welke gevolgen die heeft.
Decorumverlies - minder goed aanvoelen wat sociaal passend gedrag is.
Kleverigheid - sterk aan iemand blijven hangen in contact.
Breedsprakigheid - veel woorden gebruiken om iets uit te leggen.
Echolalie - woorden of zinnen van jezelf of anderen herhalen.
Concentratiestoornis - moeite met aandacht vasthouden of verdelen.
Vermoeidheid - aanhoudende uitputting die veel invloed heeft op dagelijks functioneren.
Deze slide heeft geen instructies