Uitscheiding en incontinentiezorg

• newEditor

Uitscheiding en incontinentiezorg

Lesdoel

Ik kan een cliënt op een veilige, respectvolle en hygiënische manier verzorgen bij incontinentie.

De docentvraag bevat meerdere doelen. Dit lesdoel bundelt de kern van de les: kennis van uitscheiding en incontinentie toepassen in veilige zorg.

Welke woorden passen bij incontinentiezorg?

Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen. Denk aan woorden als hygiëne, privacy, urine, ontlasting, schaamte, handschoenen, luier of respect.

Wat is uitscheiding?

Uitscheiding is het afvoeren van afvalstoffen uit het lichaam.

• Urine verlaat het lichaam via de blaas

• Ontlasting verlaat het lichaam via de darmen

• Dit hoort bij een gezonde lichaamsfunctie

Houd het eenvoudig op B1-niveau: het lichaam neemt voedingsstoffen op en voert afvalstoffen weer af.

Urine en ontlasting

• Urine bestaat vooral uit water en afvalstoffen die door de nieren worden gefilterd

• Ontlasting bestaat uit resten van voedsel die het lichaam niet gebruikt

• Kleur, geur en hoeveelheid kunnen iets zeggen over de gezondheid

• Veranderingen vallen vaak als eerste op tijdens verzorging

Noem voorbeelden zonder te veel medische verdieping: weinig urine, diarree, verstopping of bloed zijn signalen om te melden.

Wanneer spreek je van incontinentie?

Van incontinentie is sprake als iemand urine of ontlasting niet goed kan ophouden.

Dat kan af en toe gebeuren, maar ook vaker terugkomen. Voor de cliënt kan dit vervelend, pijnlijk of schaamtevol zijn.

Benadruk dat incontinentie geen 'onwil' is, maar een zorgsituatie waarbij begrip en goede ondersteuning belangrijk zijn.

Waarom dit belangrijk is in de zorg

• Voorkomt huidproblemen en infecties

• Geeft comfort en een schoon gevoel

• Helpt de cliënt zich veilig te voelen

• Ondersteunt waardigheid en privacy

Wat betekent uitscheiding?

A

Afval afvoeren

B

Voeding opnemen

C

Spieren trainen

D

Bloed rondpompen

Controleert het basisbegrip uit slides 2-3.

Vul de juiste woorden in

Bij uitscheiding voert het lichaam afvalstoffen af. Urine verlaat het lichaam via de blaas. Ontlasting bestaat uit resten van voedsel die het lichaam niet gebruikt. Veranderingen in kleur, geur of hoeveelheid kun je tijdens de verzorging opmerken.

uitscheiding

Urine

Ontlasting

verzorging

ademhaling

zweet

maag

behandeling

Laat studenten de kernwoorden uit het eerste blok actief ophalen.

Soorten incontinentie

• Urine-incontinentie: ongewild verlies van urine

• Fecale incontinentie: ongewild verlies van ontlasting

• Sommige cliënten hebben beide vormen

• De zorg past bij het soort verlies

Gebruik consequent de termen urine-incontinentie en fecale incontinentie. Houd de focus op herkennen en verzorgen.

Verschillende vormen van urine-incontinentie

• Stressincontinentie: verlies bij hoesten, lachen of tillen

• Urge-incontinentie: plotselinge sterke aandrang

• Overloopincontinentie: de blaas raakt te vol

• Functionele incontinentie: niet op tijd bij het toilet komen

Noem alleen hoofdlijnen; de les gaat niet om diagnose, maar om passende en respectvolle zorg.

Materialen bij incontinentie

• Inleggers

• Incontinentiebroekjes

• Inco-materiaal met plakstrips

• Onderleggers voor bed of stoel

• Wegwerphandschoenen en wasmateriaal

De gebruiker vroeg om filmpjes. Gebruik hier eventueel een kort demonstratiefilmpje over soorten incontinentiemateriaal naast of in plaats van de afbeelding.

Welk materiaal kies je?

De keuze hangt af van de situatie van de cliënt.

• Hoeveel urine of ontlasting er verloren wordt

• Of iemand kan lopen of in bed ligt

• Of iemand hulp nodig heeft bij aan- en uitdoen

• Comfort, pasvorm en huidbescherming

Leg uit dat verkeerd materiaal kan lekken, schuren of onveilig zitten.

Voorbereiden van de zorg

• Verzamel eerst alle materialen

• Was of desinfecteer je handen

• Trek handschoenen aan als dat nodig is

• Zorg voor privacy met deur, gordijn of deken

• Leg uit wat je gaat doen

Dit is de basis voor zowel volwassenen als baby's. Benadruk rust, overzicht en privacy.

Respectvolle verzorging

• Spreek de cliënt rustig en netjes aan

• Leg elke stap kort uit

• Bedek het lichaam zoveel mogelijk

• Werk zonder haast

• Houd rekening met schaamte en ongemak

Koppel dit aan beroepshouding: respect is net zo belangrijk als techniek.

Veilig werken

• Let op je werkhouding

• Gebruik zo nodig hulp bij draaien of tillen

• Zet remmen van bed of stoel vast

• Houd materialen binnen handbereik

• Laat de cliënt niet onnodig lang bloot of alleen

Verbind veiligheid van de zorgverlener aan veiligheid van de cliënt.

Welke vorm past bij plotselinge sterke aandrang?

A

Stressincontinentie

B

Overloopincontinentie

C

Urge-incontinentie

D

Functionele incontinentie

De afleiders komen uit dezelfde slide en zijn daardoor plausibel.

Waar let je op bij de keuze van materiaal?

A

Kleur van het bed

B

Hoeveel verlies

C

Naam van de kamer

D

Tijd van de dag

Sluit aan op slides 8-9 over materiaalkeuze.

Hoe toon je respect bij incontinentiezorg?

Bespreek antwoorden als: privacy regelen, rustig aanspreken, stappen uitleggen, lichaam bedekken, zonder haast werken, rekening houden met schaamte.

Incontinentiemateriaal juist gebruiken

• Kies de goede maat

• Controleer of het materiaal droog en heel is

• Plaats het netjes zonder plooien

• Sluit het goed aan, maar niet te strak

• Controleer of de cliënt comfortabel ligt of zit

Een filmpje past hier goed: demonstratie van correct aanbrengen van inco-materiaal bij een volwassene.

Inco verwisselen bij volwassenen

• Leg schoon materiaal klaar

• Verwijder het vuile materiaal voorzichtig

• Reinig de huid van voor naar achter

• Droog de huid goed af

• Breng schoon materiaal aan

Gebruik 'inco' zoals de gebruiker noemt, maar laat ook 'incontinentiemateriaal' terugkomen voor duidelijkheid.

Hygiëne bij volwassenen

Goede hygiëne voorkomt huidirritatie en besmetting.

• Werk schoon en rustig

• Gebruik schoon wasmateriaal

• Vervang handschoenen wanneer nodig

• Gooi gebruikt materiaal direct weg

Benadruk het verschil tussen reinigen en verzorgen: na reinigen zo nodig huidverzorging toepassen volgens protocol.

Luier verschonen bij baby's

• Leg alle spullen vooraf klaar

• Laat de baby nooit alleen op de commode

• Maak de luier open en verwijder vuil voorzichtig

• Reinig de huid goed

• Doe een schone luier aan

De gebruiker vroeg om filmpjes. Hier past een kort instructiefilmpje over veilig en hygiënisch verschonen van een baby.

Veiligheid bij baby's

• Houd altijd één hand bij de baby

• Controleer of de commode veilig is

• Werk rustig en zonder afleiding

• Let op rode of kapotte huid

• Maak de luier niet te strak dicht

Noem dat veiligheid hier altijd voorrang heeft: vallen van de commode is een groot risico.

Wat doe je na het reinigen van de huid?

A

Direct aankleden

B

Huid goed drogen

C

Eerst rapporteren

D

Bed open laten

Toetst de volgorde uit slides 13-15.

Vul de stappen aan

Bij het verwisselen van inco bij volwassenen leg je eerst schoon materiaal klaar. Daarna verwijder je het vuile materiaal voorzichtig. Je reinigt de huid van voor naar achter en droogt de huid goed af. Vervolgens breng je schoon materiaal aan en controleer je of het niet te strak zit.

schoon materiaal

voor naar achter

schoon materiaal

strak

nat materiaal

achter naar voor

los

dubbel

De volgorde en formulering volgen direct uit de instructieslides.

Wat observeer je tijdens verzorging?

• Kleur en hoeveelheid van urine

• Vorm en kleur van ontlasting

• Rode, kapotte of pijnlijke huid

• Geur die afwijkt

• Ongemak, pijn of schaamte van de cliënt

Maak duidelijk dat observeren onderdeel is van beroeps praktijk vorming: zien, signaleren en melden.

Wanneer meld je bijzonderheden?

• Bij bloed in urine of ontlasting

• Bij diarree of verstopping die aanhoudt

• Bij huidbeschadiging

• Bij veel pijn of plotselinge verandering

• Volgens afspraak aan begeleider of verpleegkundige

Benadruk dat studenten bijzonderheden doorgeven en niet zelf medische conclusies trekken.

Samengevat

Goede incontinentiezorg betekent:

• hygiënisch werken

• veilig werken

• respectvol omgaan met de cliënt

• passend materiaal gebruiken

• goed observeren en melden

Wat is het belangrijkste veiligheidspunt bij een baby?

A

Luier dubbel vouwen

B

Eén hand bij baby

C

Snel doorwerken

D

Commode hoger zetten

Toetst het kernrisico: vallen van de commode.

Wanneer moet je bijzonderheden melden?

A

Bij bloed

B

Bij schone huid

C

Bij droge luier

D

Bij rustige baby

Sluit aan op observeren en melden in slides 18-20.

Wat ga jij uit deze les onthouden?

Welk deel vond jij het lastigst?

Begrippen

uitscheiding - het afvoeren van afvalstoffen uit het lichaam

urine - vloeibare afvalstof die via de blaas het lichaam verlaat

ontlasting - resten van voedsel die via de darm het lichaam verlaten

incontinentie - urine of ontlasting niet goed kunnen ophouden

urine-incontinentie - ongewild verlies van urine

fecale incontinentie - ongewild verlies van ontlasting

privacy - de persoonlijke ruimte en waardigheid van een cliënt

Begrippen

inlegger - dun opvangmateriaal voor licht urineverlies

incontinentiebroekje - absorberend broekje voor urineverlies

onderlegger - beschermende laag voor bed of stoel

hygiënisch werken - schoon werken om besmetting te voorkomen

observeren - goed kijken naar wat je opvalt tijdens de zorg

melden - bijzonderheden doorgeven aan de juiste persoon