presentatie BK 9 PDG open sep25

• newEditor

PDG bijeenkomst 8

Didactisch bad van tools en trics

Mededelingen

• Afwezigheid / bijzonderheden

• Lesbezoeken

• Feedbackverslagen bij lesbezoeken

• Energizer door …..

• Bijzonderheden…?

LANDEN

Er was eens een professional die bedacht docent te worden en als beginnend zwemmer in een woeste zee van didactiek en pedagogiek dook.

Vul om de beurt het verhaal aan met 1 zin. Laten we er een mooi, verrassend verhaal van maken.

Landen

Didactisch bad. In het diepe gegooid. Kunt niet zwemmen. Spartelen. Vind steun bij een ander. Weer alleen proberen.

Blijven drijven...vingers in de lucht….verduren.

Verschillende slagen uitproberen.

En dan even op de rug….borstcrawl ander perspectief.

Blijven drijven en stilstaan bij…wat je allemaal niet hebt geleerd, terwijl je ondertussen al maanden aan het zwemmen bent.

En zwem rustig uit.

• PDG bijeenkomst 6 sep25

Doelen

Aan het eind van deze bijeenkomst:

Heb je de mogelijkheden ervaren om als een goochelaar  je lessen op te bouwen en in te vullen, met als doel dit vervolgens in je eigen lessen toe te passen.

Voel je je er zeker over, geleerd hebbende van andermans voorbeelden en voorzien van feedback en feedforward op je eigen leerarrangement, je leerarrangement definitief te maken.

Wat leveren deze doelen jullie op? Waarom zijn deze doelen van belang?

Als dit de doelen zijn, hoe ziet het er dan uit…als we daar in geslaagd zijn? Zelf geoefend met goochelen. Kunnen schetsen hoe je het geleerde in je eigen lessen gaat toepassen. Voorbeeld van een leerarrangement ontleed. Feedback en feedforward ontvangen op je leerarrangement. Overtuigend beamen dat je het leerarrangement definitief kunt maken.

Sleutelbegrip 7: betekenis van de leerstof

Sleutelbegrip 1 (uit Effectief leren):

heldere leerdoelen en succescriteria.

Succescriteria

6

Kwalificatiedossier mbo-docent | MBO Raad

1. De docent draagt er zorg voor dat hij professional is en blijft.

2. De docent ontwikkelt een onderwijsprogramma.

3. De docent voert een onderwijsprogramma uit.

4. De docent begeleidt de studenten tijdens de leerloopbaan.

5. De docent is actief betrokken bij de beroepspraktijkvorming.

6. De docent construeert, hanteert en evalueert beoordelingsinstrumenten.

Inhoud bijeenkomst 8

Programma

• Intro en landen

• Mededelingen

• Terugblik en oriëntatie

• Didactisch bad met name a.d.h.v. lesfases

• Leerarrangement

• Afsluiting en huiswerk

Sleutelbegrip 3

(uit Effectief leren): heldere structuur

Tussentijdse opdracht om ‘betekenis van leerstof’ te oefenen

1. Open op je telefoon een nieuwssite zoals NU.nl of NOS.nl.

1. Zoek een artikel/filmpje of soortgelijks op dat je kunt gebruiken om de betekenis/relevantie/meerwaarde van iets van je vak/ het beroep/de leerstof aan te relateren.

1. Deel het filmpje/artikel in de groepsapp en zet er in 1 zin bij, waar je het artikel voor zou kunnen gebruiken om welk studie/beroepsonderwerp aan te kaarten.

• PDG bijeenkomst 4 sep25

Terugblik / inbedding/ voorkennis

• Haal 1 inzicht of advies terug uit je lesbezoek(en) wat geleid heeft tot een voornemen om je daar op het vlak van didactiek verder in te ontwikkelen.

• Wissel dat inzicht/advies en voornemen uit met je buurman/buurvrouw ( 2 x 2 minuten).

Sleutelbegrip 4: zichtbaarheid van leren/denken

Sleutelbegrip 2: Voorkennis activeren (uit Effectief leren)

Bouwsteen 1: activeer relevante voorkennis (uit wijze lessen)

Opties voor oriëntatie/ voorkennis

• Noteer voor jezelf 3 trics voor didactisch effectief zijn.

• Denk 30 seconden individueel na over een didactische tric die jij inzet en effectief voor jou is. Noteer je antwoord. Wissel je tric uit met je buurman/buurvrouw (2 x 30 seconden). Plenair enkele antwoorden uitvragen.

• Een online quiz met een paar vragen zoals: noem 1 sleutelbegrip voor effectief leren, waar moet een instructie voor een activerende werkvorm aan voldoen? Wat wordt bedoeld met simultane interactie?

• Inventariseren individueel of klassikaal in een tabel: wat is bekend over, waar is men benieuwd naar en wat is aan het eind van de les bewaard gebleven.

Werkvorm: Denken, delen, uitwisselen.

Sleutelbegrip 2 voorkennis activeren en bouwsteen 1 activeer relevante voorkennis.

Werkvorm: Bekend, benieuwd, bewaard.

Uitleg en instructie

• Veel onderzoekers en schrijvers hebben zich gestort op het bepalen van wat effectief is in didactiek. Nederlandse publicaties zijn o.a. ‘Wijze lessen, twaalf bouwstenen voor effectieve didactiek’, ‘effectief leren en activeren’, ‘differentiëren en formatief handelen’. Er is sprake van veel overlap in deze boeken als het gaat om wat didactisch effectief is. T.a.v. uitleg wordt onder andere geadviseerd:

• gebruik begrijpelijke taal

• controleer bij zoveel mogelijk studenten of het begrepen wordt

• zorg ervoor dat leerlingen meedenken tijdens je uitleg

• geef niet teveel leerstof tegelijk, deel op in blokjes

• geef of vraag om een bondige samenvatting

bouwsteen 2: Geef duidelijke, gestructureerde en uitdagende instructie

Voorbeeld van hoe uitleg geven (in dit geval over de volledige instructie) en hoe studenten hierin actief te betrekken

- gebruikmakend van een kort en krachtige video
- kijkvragen meegeven
- een samenvatting laten ‘produceren’/ presenteren
- toetsvragen bij laten bedenken

• Bekijk de video.

• Bing Video’s Meester in leren – volledige instructie.

• Maak zoveel mogelijk aantekeningen van de informatie die gegeven wordt. Maak in ieder geval aantekeningen over de opdracht van jouw groep.

• Groep 1: kijkvraag 1: hoe zit een volledige instructie in elkaar?

• Groep 2: kijkvraag 2: wat zijn gevolgen van onvolledige instructie?

• Groep 3: kijkopdracht 3: schets een beeld van hoe je volledige instructie kunt inzetten in de les.

• Kom na de film met je groepje tot een kernachtige samenvatting/antwoord (5 min)

bouwsteen 4: combineer woord en beeld

bouwsteen 2: Geef duidelijke, gestructureerde en uitdagende instructie

Opdracht fase Actieve verwerking

Er zijn verschillende manieren om te controleren of lesstof is begrepen en leerlingen te activeren de leerstof te verwerken. Jullie krijgen als groepje ieder de opdracht om een manier om actief te controleren en te verwerken, eigen te maken, toe te passen en uit te proberen op de groep.

Stap 1: bestudeer de werkvorm op A4 die jullie hebben gekregen die uitleg geeft over 1 manier van actief controleren/ actief verwerken. (5 minuten)

Stap 2: bekijk het filmpje van de website meester in leren over de 4 voorwaarden voor activerende didactiek uit effectief leren (2.38 minuten)

Stap 3: bereid de werkvorm voor om straks toe te passen gedurende ongeveer 5 tot 10 minuten op de groep. (10 minuten)

Groep 1: ‘vragen stellen die leerlingen activeren’ (blz. 42)

Groep 2: vragen en kleine opdrachten die een beeld geven van het effect van de uitleg (blz 44)

Groep 3: werken met vormgevers (blz. 86 t/m 88)

Een gestructureerd gesprek waarbij de docent de studenten stapsgewijs en geleidelijk tot bepaalde kennis en inzichten brengt.

Onderwijsleergesprek

Waarom onderwijsleergesprek?

Vragen stellen is een zeer effectieve didactische strategie

De techniek vragen stellen raakt een veelheid aan sleutelbegrippen van effectief leren:

1. Een heldere structuur in de opbouw van de leerstof

2. Het juiste niveau van de leerstof

3. Betekenis geven aan de leerstof

4. Individuele aanspreekbaarheid

5. Zichtbaarheid van leren/denken

6. Aandacht voor nieuwsgierigheid en motivatie

16

Wanneer geschikt?

17

Voorbereiding

• Docent bepaalt welke vraag hij met cursisten wil bespreken/ analyseren/ oplossen

• Docent structureert de stof

• Docent bedenkt enkele kernvragen naar: verbanden, analyses, argumenten, toepassingen, conclusies, enz.

• Docent bedenkt bordschema

Uitvoering

18

• zorg dat alle studenten actief mee kunnen denken en doen

• zorg voor vnl. hogere orde-vragen (zie SLO, Taxonomie Bloom checklist)

• zorg dat het leren zichtbaar is

• niet te lang

• Titel presentatie

19

Techniek van effectief vragen stellen:

• zorg dat alle studenten actief mee kunnen denken en doen

• zorg voor vnl. hogere orde-vragen (zie SLO, Taxonomie Bloom checklist)

• zorg dat het leren zichtbaar is

• niet te lang

Uitvoering

20

Lagere orde vragen  kennis-/ feitenvragen

Voorbeeld:

Waar staan de letters CAR voor (model Ryan en Deci)?

Hogere orde vragen  denkvragen

Voorbeeld:

Hoe geef je leerlingen meer autonomie?

Vragen

21

21

22

fases

• Fase 1: het formuleren van de vraag

• Stel een vraag tegelijk

• Zorg dat de vraag niet voor meerdere uitleg vatbaar is

• Stem de vraag af op het denkniveau

• Fase 2: Bepaal aan wie de vraag gesteld gaat worden

• Stel de vraag eerst aan de groep als geheel en…

• Vermijd stellen aan de beste of eerste leerlingen

• Fase 3: gelegenheid tot antwoorden

• Houd na het stellen van de vraag wachttijd in acht. Geef voldoende tijd.

• Fase 4: de reactie op het antwoord

- Houd de vaart erin

- Leg de leerlingen geen woorden in de mond.

- Ga in op antwoorden

- Reageer op foute antwoorden

- Houd in de gaten of iedere leerling in de groep het juiste antwoord heeft verstaan en begrepen

23

vormen

• Bliksembeurt : studenten de beurt geven die niet hun vinger hebben opgestoken

• Korte stop: wachten tot min 75% zijn vinger heeft opgestoken

• Weet niet geldt niet: hulpvragen om antwoord te vinden

• Meerdere antwoorden inventariseren, dan pas het goede antwoord geven

• Allemaal staan en gaan zitten als jouw antwoord is gezegd (samen construeren)

• Ieder voor zich eerst het antwoord laten opschrijven

Werkwijze

• Denktijd geven

  • individueel nadenken dan pas naam noemen

  • individueel nadenken, opschrijven, naam noemen

  • in tweetallen overleggen, dan naam noemen

• Vragen doorspelen

• Opbouwen van lagere-orde-vragen naar hogere-orde-vragen

• Niet te snel prijzen, onthullen van het goede antwoord uitstellen

• Bijhouden dat iedereen regelmatig aan de beurt komt

Opdracht: vraagtechnieken

• Bedenk in jullie groep in 10 minuten een vraaggesprek van 5 minuten met de groep over een onderwerp naar eigen keuze.

• Bedenk daarbij enkele vragen en enkele vraagtechnieken die jullie gaan toepassen. Probeer zo goed mogelijk te scoren op ‘zichtbaarheid van leren/denken’, ‘aandacht voor nieuwsgierigheid’, ‘aansluiten bij niveau’ en ‘individuele aanspreekbaarheid’.

• Maak eventueel gebruik van de voorgaande dia’s over het onderwijsleergesprek

• Noteer de inhoud, vorm en volgorde van de vragen.

• Bepaal wie straks het vraaggesprek uitvoert.

c) Keer na 10 minuten terug.

d) Een groep wordt gekozen om het vraaggesprek in zo’n 5 minuten uit te voeren met de hele groep.

e) Nabespreking plenair

• Welke soorten vragen zijn gesteld?

  • Van welke orde (lagere/hogere orde) waren de vragen?

  • Werd iedereen geactiveerd?

  • Welke vraagtechniek was met name effectief?

  • Vragen van welke orde waren met name effectief?

f) Noteer voor jezelf twee voornemens rondom vragen stellen voor je lessen.

Terugkijkfase: afsluiten van de les
Mogelijke opties

Terugvragen wat de bedoeling van de les was en of ze het doel behaald hebben.
Duim, cijfer,

Vragen naar het proces…reageren met werkvorm popcorn

Vragen te noteren wat ze geleerd hebben in de kolom ‘bewaard’

voor zichzelf of klassikaal te laten invullen.

Reflectie op de les met behulp van een ABCD’tje.

Denk ook aan een exitticket met vragen als:

“Wat neem ik mee van vandaag?”

“”Welke vragen heb ik nog?”

28

Didactische aanpak

Van groot naar kleiner effect: negen effectieve strategieën

1. Identificeren van overeenkomsten en verschillen

2. Samenvatten en aantekeningen maken

3. Inspanningen bevestigen en erkenning geven

4. Huiswerk en oefeningen

5. Non-verbale presentatie

6. Coöperatief leren

7. Doelen stellen en feedback geven

8. Vragen/hypotheses formuleren en hypotheses testen

9. Voorkennis activeren met vragen, aanwijzingen en kapstokken

Leren van voorbeelden

• Bestudeer het uitgereikte voorbeeld van een leerarrangement.

• Leg een onderdeel van je eigen leerarrangement waar je onzeker over bent, naast het voorbeeld. Stel jezelf 3 vragen en beantwoord deze voor jezelf:

• Wat zijn overeenkomsten tussen jouw invulling en de invulling van het voorbeeld?

• Wat zijn verschillen tussen jouw invulling en de invulling van het voorbeeld?

• Welke tip kun je jezelf geven, op basis van wat je ziet in het geleerd?

• PDG bijeenkomst 4 sep25

Feedback: een van de effectiefste didactische strategieën

30

• PDG bijeenkomst 5 sep25

Energizer ​

• PDG bijeenkomst 5 sep25

​

Terugkijkfase: afsluiten van de les
Mogelijke opties

Terugvragen wat de bedoeling van de les was en of ze het doel behaald hebben.
Duim, cijfer,

Vragen naar het proces…reageren met werkvorm popcorn

Vragen te noteren wat ze geleerd hebben in de kolom ‘bewaard’

voor zichzelf of klassikaal te laten invullen.

Reflectie op de les met behulp van een ABCD’tje.

Denk ook aan een exitticket met vragen als:

“Wat neem ik mee van vandaag?”

“”Welke vragen heb ik nog?”

Terugblik op doelen

Huiswerk na BK 8

• Verwerk (eventueel) de feedback die je gekregen hebt op je leerarrangement en maak je leerarrangement definitief. Lever de definitieve versie uiterlijk 30 maart in.

• Afronding lesbezoek 1 en updaten ontwikkelplan

• Beschrijf in je ontwikkelplan jouw leeropbrengst bij de voorbereiding, uitvoering en nabespreking van het onderwijsmoment/de les. Je kunt daarbij gebruik maken van het feedbackformulier van Lucia (en de coach) n.a..v. de les. Neem in de beschrijving van de leeropbrengst mee:

  • leg een relatie met jouw persoonlijke leerdoelen

  • leg een relatie met de beroepstaken 2 en 3 uit het kwalificatiedossier docent mbo

  • leg vast wat je geleerd hebt, hoe je hebt geleerd en welke conclusie je daaraan verbindt

  • benoem concrete ontwikkelpunten op pedagogisch en didactisch vlak

  • geef aan hoe je daaraan gaat werken.

Vooruitblik BK 8 op 1 april

• Pedagogisch bad, met o.a. growth mindset en motiveren?

• Wensen?

• PDG bijeenkomst 4 sep25