Klinisch redeneren Acute benauwdheid

• newEditor

Klinisch redeneren Acute benauwdheid

KR P4.3 BBL

Deze les

Dyspneu systematisch analyseren

COPD en hartfalen onderscheiden

Pathofysiologie koppelen aan observaties

Medicatie meenemen in redeneren

Urgentie bepalen

Casus Meneer Jansen

79 jaar

COPD GOLD II

“Laatste week steeds benauwder”

Kortademig bij lopen

Vaker pauzeren

Slecht slapen

Wat is je eerste hypothese?

1

COPD exacerbatie

2

Acuut hartfalen

3

Pneumonie

4

Weet ik nog niet

Casus fase 1

Meneer Jansen

79 jaar

COPD GOLD II

"Ik ben de laatste week steeds benauwder"

Observatie:

• kortademig bij lopen

• vaker pauzeren

• slaapt slecht

Wat wil je direct weten?

sputum/kleur

koorts

orthopneu

gewicht

oedeem

pijn op borst

palpitaties

duur klachten

Het beloop van de klachten is

A

Acuut (binnen enkele uren)

B

Sub acuut (binnen een week)

C

Chronisch (maanden progressief)

Dyspneu

Pulmonaal: COPD, pneumonie, bronchitis, COVID, longembolie

Cardiaal: hartfalen, hartinfarct, POB, pericarditis

Overig: anemie, hyperventilatie, angst, ALS, obesitas

Pulmonale oorzaken (Longen & Luchtwegen)

Aandoeningen van de longen, luchtwegen of borstkas:

Chronische aandoeningen: COPD (chronisch obstructieve longziekte), astma, interstitiële longziekte.

Acute infecties: Pneumonie (longontsteking), bronchitis, COVID-19.

Vascualair/Structureel: Longembolie, pleurale effusie (vocht in de borstholte), pneumothorax (klaplong), longtumoren.

Obstructie: Bovenste luchtwegobstructie, vreemd voorwerp.

2. Cardiale oorzaken (Hart & Vaten)

Hartziekten die de doorbloeding of pompfunctie beïnvloeden:

Hartfalen: Congestief hartfalen (zowel systolisch als diastolisch), acuut decompensatio cordis (astma cardiale).

Ischemie: Acuut coronair syndroom (hartinfarct), stabiele angina pectoris.

Ritme/Klep: Ritme- en geleidingsstoornissen (o.a. atriumfibrilleren), kleplijden (zoals mitraalstenose).

Pericard: Pericarditis, pericardiale tamponade.

Pulmonale Hypertensie: Verhoogde druk in de longslagaders.

3. Overige oorzaken

Systemische of psychogene factoren die leiden tot benauwdheid:

Anemie (bloedarmoede): Te weinig hemoglobine voor zuurstoftransport.

Psychogeen: Hyperventilatie, angst- of paniekstoornissen.

Neuromusculair: Zwakte van ademhalingsspieren (ALS, diafragmaverlamming).

Metabool: Metabole acidose (bijv. diabetische ketoacidose).

Overig: Obesitas, zwangerschap, fysieke deconditionering (slechte conditie).

Welke 2 vragen helpen je pulmonaal vs cardiaal te onderscheiden?

“Wordt u benauwder als u plat ligt?”
“Moet u ’s nachts rechtop zitten om adem te halen?”

🧠 Interpretatie

➡ JA → denk cardiaal (hartfalen)
➡ NEE → pulmonaal waarschijnlijker

Is uw gewicht de laatste dagen veranderd?”
“Heeft u dikke enkels of strakkere schoenen?”

🧠 Interpretatie

➡ Snelle gewichtstoename → hartfalen
➡ past niet bij COPD-exacerbatie

Hoest u meer slijm op dan normaal?”
“Is de kleur veranderd?”

🧠 Interpretatie

➡ meer + purulent sputum → COPD-exacerbatie / infectie

Heeft u koorts of zich grieperig gevoeld?”

🧠 Interpretatie

➡ koorts → infectieuze oorzaak → pulmonaal

Niet passend bij puur hartfalen.

“Wanneer bent u het meest benauwd?”

🧠 Interpretatie

In liggende houding erger → hartfalen
Bij inspanning zonder houdingseffect → COPD / anemie / conditie

Casus Fase 2

RR 148/88

P 96 reg

sat 93% (normaal 95%)

AH 22/min

T 36,8

• Geen purulent (groen/geel van kleur) sputum

• + 2 kg

• Orthopneu (kortademigheid bij platliggen)

• Enkeloedeem

Wat past het best?

A

COPD Exacerbatie

B

Acuut hartfalen

C

Pneumonie

D

Longembolie

+2 kg in 1 week

Orthopneu

Enkeloedeem

Wat hoort bij wat?

COPD exacerbatie

Hartfalen

Oedeem

Gewichtstoename

Orthopneu

Purulent sputum

Koorts

Waar ontstaat de dyspneu bij acuut hartfalen?

Dyspneu (acute benauwdheid) bij acuut hartfalen ontstaat primair in de longen (pulmonaal) als gevolg van stuwing en vochtophoping (longoedeem).

De mechanische oorzaak is een falende linkerhartkamer, waardoor het bloed niet efficiënt genoeg de slagaders in wordt gepompt.

Dit leidt tot een verhoogde druk in de longaders en longhaarvaten, wat resulteert in het lekken van vocht naar het longweefsel.

Acuut hartfalen

• Plotseling optredende, ernstige kortademigheid (benauwdheid), vooral in rust of bij platliggen.

• Snelle en/of piepende ademhaling.

• Klamme, bleke huid.

• Snelle, zwakke pols.

• Snel toenemende vermoeidheid of verwardheid.

• Plotselinge, grote gewichtstoename (vocht vasthouden).

Kenmerken COPD exacerbatie

A

Toename dyspneu

B

Toename sputum

C

Purulent sputum

D

Gewichtstoename

Casus - Fase 3

Medicatie:

• Furosemide

• Bisoprolol

• Tiotropium

• Salbutamol

Minder plassen

Furosemide (Lisdiureticum - "plasmedicijn"): Verwijdert overtollig vocht uit het lichaam. Het helpt het hart te ontlasten door de bloeddruk te verlagen en oedeem (vochtophoping) te verminderen.

Bisoprolol (Bètablokker): Vertraagt de hartslag en verlaagt de bloeddruk. Het wordt gebruikt bij hartfalen en hoge bloeddruk.

Tiotropium (Langwerkende luchtwegverwijder - LAMA): Verwijdt de luchtwegen gedurende 24 uur en wordt dagelijks gebruikt bij COPD om benauwdheid te voorkomen.

Salbutamol (Kortwerkende luchtwegverwijder - SABA): Werkt snel (binnen 5-20 min) om acute benauwdheid op te heffen.

Wat betekent verminderde diurese?

diureticum werkt onvoldoende

vochtretentie

verslechtering hartfalen

nierfunctie ↓

therapie-ontrouw

Welke medicatie past bij hartfalen?

A

Tiotropium

B

Salbutamol

C

Furosemide

D

Simvastatine

Welke medicatievraag stel je nu?

Antwoorden

neemt u furosemide dagelijks?

effect op plassen

zout/vochtinname

NSAID-gebruik

Je bent alleen in de thuiszorg. Wat doe je met deze situatie?

1

Volgen

2

(Huis)arts vandaag

3

Spoed

Je komt binnen en ziet: meneer zit rechtop voorovergebogen, kan alleen in losse woorden spreken, sat 88%

A

Afwachten en observeren

B

Huisarts vandaag bellen

C

Direct 112 bellen

Wat is NU de meest waarschijnlijke oorzaak van zijn benauwdheid?

Acuut gedecompenseerd hartfalen door vochtretentie ondanks diureticum

Ga je hier geïnspireerd weg?