Zwanger worden
Zwanger worden
Onderdelen in deze les
Zwanger worden
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan beschrijven hoe bevruchting bij de mens verloopt.
De meegegeven leerdoelen noemen meer doelen, maar voor deze les is één centraal doel gekozen dat het best past bij de inhoudelijke lijn: van bevruchting naar innesteling en begin van de zwangerschap.
Welke woorden denk jij aan bij zwanger worden?
Gebruik dit als voorkennis-activatie. Verwachte woorden: eicel, zaadcel, bevruchting, baby, baarmoeder, zwangerschap.
Bevruchting
Bij een zaadlozing komt sperma in de vagina
In sperma zitten zaadcellen
Zaadcellen bewegen met hun zweepstaart
Ze gaan op weg naar een eicel
Bevruchting kan alleen als er een eicel aanwezig is
Deze slide heeft geen instructies
Verschil tussen eicel en zaadcel
De eicel is groot
De eicel bevat reservevoedsel
De zaadcel is klein en beweeglijk
De zaadcel heeft een zweepstaart
Zo passen bouw en functie bij elkaar
Leg de koppeling structuur-functie expliciet: de eicel moet de eerste ontwikkeling ondersteunen, de zaadcel moet juist snel kunnen bewegen naar de eicel.
Vruchtbare periode
Een zaadcel kan in het lichaam van de vrouw ongeveer drie dagen blijven leven. Een eicel leeft na de ovulatie maar 12 tot 24 uur. Daarom is bevruchting alleen mogelijk in de vruchtbare periode.
Deze slide heeft geen instructies
Waar gebeurt bevruchting?
Bevruchting gebeurt in de eileider
Daar moeten een eicel en zaadcellen tegelijk zijn
Eén zaadcel dringt de eicel binnen
Daarna wordt het celmembraan ondoordringbaar
Andere zaadcellen kunnen er dan niet meer in
Deze slide heeft geen instructies
De echte bevruchting
In de eicel smelten de kern van de eicel en de kern van de zaadcel samen. Dat samenkomen van de kernen noem je bevruchting.
Deze slide heeft geen instructies
Waar gebeurt de bevruchting meestal?
baarmoeder
eileider
eierstok
vagina
Controleert de kern uit slides 2-6. Veel leerlingen halen vagina, baarmoeder en eileider door elkaar.
Van zaadcel tot bevruchting
Bij een zaadlozing komt sperma in de vagina. Zaadcellen bewegen met hun zweepstaart naar een eicel. De echte bevruchting is het samensmelten van de kernen.
De lege plekken zijn de dragende begrippen uit het eerste blok.
Zwanger
De bevruchte eicel deelt zich meteen
Er ontstaat een klompje cellen
Dit klompje wordt naar de baarmoeder gebracht
Dat duurt ongeveer vijf tot twaalf dagen
Daarna kan innesteling beginnen
Deze slide heeft geen instructies
Innesteling
Het klompje cellen nestelt zich in het baarmoederslijmvlies
Dit heet innesteling
Vanaf dat moment is de vrouw zwanger
Het klompje cellen groeit verder door mitose
Deze slide heeft geen instructies
Hormonen aan het begin
Na bevruchting blijft het gele lichaam bestaan
Het maakt hormonen die het baarmoederslijmvlies dik houden
Daardoor wordt het slijmvlies niet afgestoten
De vrouw wordt niet ongesteld
Deze slide heeft geen instructies
HCG en zwangerschapstest
Vanaf de innesteling maakt het embryo HCG. Dit hormoon houdt het gele lichaam in stand en remt nieuwe follikelrijping. Een deel van het HCG komt in de urine. Daarom kan een zwangerschapstest laten zien of iemand zwanger is.
Noem eventueel dat HCG meestal vanaf ongeveer een week na de innesteling aantoonbaar is in urine.
Embryonale ontwikkeling
Het ingenestelde klompje cellen bevat vocht
Aan één kant zit een verdikking
Uit die verdikking ontstaat het embryo
De naam embryo gebruik je in de eerste acht weken
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer is een vrouw volgens deze les zwanger?
bij de ovulatie
na innesteling
na de zaadlozing
bij de bevruchting
Belangrijk onderscheid: bevruchting en zwanger zijn zijn niet precies hetzelfde moment in deze leslijn.
Begin van de zwangerschap
De bevruchte eicel deelt zich tot een klompje cellen. Daarna volgt de innesteling in het baarmoederslijmvlies. Vanaf dan maakt het embryo HCG en blijft het gele lichaam bestaan.
Herhaalt de volgorde: deling, innesteling, HCG.
Ontstaan van de placenta
Tijdens de ontwikkeling ontstaat de placenta
De placenta heet ook moederkoek
Hij bestaat uit weefsel van de moeder én van het embryo
Via uitstulpingen neemt het embryo stoffen op
Deze slide heeft geen instructies
Uitwisseling in de placenta
Bloed van moeder en embryo stroomt vlak langs elkaar
Het bloed mengt niet
Zuurstof en voedingsstoffen gaan naar het embryo
Koolstofdioxide, water en afvalstoffen gaan naar de moeder
Benadruk het verschil tussen 'stoffen uitwisselen' en 'bloed mengen'. Dat onderscheid is vaak lastig voor leerlingen.
Kwetsbaar begin
Ook alcohol, nicotine, drugs, sommige geneesmiddelen en ziekteverwekkers kunnen bij het embryo komen. Ze kunnen de groei remmen of afwijkingen veroorzaken. Vooral in de eerste acht weken is het embryo extra kwetsbaar.
Deze slide heeft geen instructies
Navelstreng
De navelstreng verbindt embryo en placenta
In de navelstreng lopen drie bloedvaten
Twee navelstrengslagaders
Eén navelstrengader
Deze slide heeft geen instructies
Bloed in de navelstreng
Navelstrengslagaders - van embryo naar placenta; veel koolstofdioxide en afvalstoffen
Navelstrengader - van placenta naar embryo; veel zuurstof en voedingsstoffen
Leerlingen halen slagaders en aders hier vaak door elkaar. Leg uit dat de naam gaat over de richting ten opzichte van het hart van het embryo.
Vruchtwater en vruchtvliezen
Het embryo ligt in vruchtwater
Vruchtwater beschermt tegen uitdroging en stoten
Het helpt bij een constante temperatuur
Om het vruchtwater heen liggen twee vruchtvliezen
Deze slide heeft geen instructies
Foetus
Vanaf de derde maand noem je het embryo een foetus
De belangrijke organen zijn dan gevormd
Ze liggen op de juiste plek
Veel organen werken al voor de geboorte
Een baby wordt gemiddeld 38 weken na de bevruchting geboren
Deze slide heeft geen instructies
Wat gebeurt er in de placenta?
bloed mengt samen
stoffen wisselen uit
organen ontstaan
eicellen rijpen
Toetst het verschil tussen stoffenuitwisseling en bloed mengen uit slides 12-14.
Placenta en navelstreng
Via de placenta krijgt het embryo zuurstof en voedingsstoffen. De navelstrengader gaat van placenta naar embryo. De navelstrengslagaders voeren koolstofdioxide en afvalstoffen terug.
Let op het lastige onderscheid tussen ader en slagaders in de navelstreng.
Waarom is het begin extra kwetsbaar?
Bespreek dat het embryo in de eerste acht weken extra kwetsbaar is en dat schadelijke stoffen via de placenta bij het embryo kunnen komen.
Tweelingen
Meestal ontstaat uit één bevruchte eicel één baby. Bij een tweeling verloopt dat anders. Er zijn twee-elige tweelingen en eeneiige tweelingen.
Deze slide heeft geen instructies
Twee-eilige tweeling
Er komen twee eicellen vrij
Beide eicellen worden bevrucht
Er ontstaan twee klompjes cellen
Beide nestelen zich in
Deze slide heeft geen instructies
Eeneiige tweeling
Er is eerst één bevruchte eicel
Tijdens de eerste delingen raken cellen los
Zo ontstaan twee losse klompjes cellen
Beide nestelen zich in
Deze slide heeft geen instructies
Als zwanger worden niet lukt
Niet iedereen kan via geslachtsgemeenschap zwanger worden
Soms is een man onvruchtbaar
Soms is een zaaddonor of draagmoeder nodig
IVF of ICSI kan dan een mogelijkheid zijn
De bevruchting gebeurt dan in een laboratorium
Houd dit feitelijk en kort. De biologielijn blijft: plaats van bevruchting en manieren waarop die kan plaatsvinden.
Hoe ontstaat een eeneiige tweeling?
uit twee eicellen
uit twee embryo's
uit één bevruchte eicel
uit één eierstok
Vergelijkt eeneiig en twee-eiig uit slides 19-22.
Wat vond jij het lastigst in deze les?
bevruchting
innesteling
placenta
tweelingen
Deze slide heeft geen instructies
Wat is één ding dat jij hebt geleerd?
Laat leerlingen kort benoemen wat is blijven hangen, bijvoorbeeld bevruchting in de eileider, innesteling, HCG, placenta of tweelingen.
Wat hielp jou het meest om dit te snappen?
Mogelijke antwoorden: plaatjes, uitleg over de volgorde, begrippen, vergelijking tussen embryo en foetus, of herhaling.
Begrippen
bevruchting - het samensmelten van de kern van een eicel en de kern van een zaadcel
vruchtbare periode - de periode waarin een eicel bevrucht kan worden
innesteling - het vastzetten van het klompje cellen in het baarmoederslijmvlies
embryo - het nieuwe leven in de eerste acht weken na de bevruchting
foetus - naam voor het ongeboren kind vanaf de derde maand
placenta - orgaan waarin stoffen worden uitgewisseld tussen moeder en embryo
navelstreng - verbinding tussen embryo en placenta
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
vruchtwater - vocht rond het embryo dat beschermt tegen uitdroging en stoten
vruchtvliezen - vliezen rond het vruchtwater en het embryo
HCG - hormoon dat vanaf de innesteling wordt gemaakt en zwangerschap aantoont
gele lichaam - deel in de eierstok dat hormonen maakt na de ovulatie
twee-eilige tweeling - tweeling uit twee verschillende eicellen
eeneiige tweeling - tweeling uit één bevruchte eicel
mitose - gewone celdeling waarbij cellen erbij komen
Deze slide heeft geen instructies
