gwb uitvoeren hfst 2

Uitvoeren gewasbescherming

Op basis van Cursusboek Uitvoeren gewasbescherming editie 2025, Hoofdstuk 2

1 / 42
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 42 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Uitvoeren gewasbescherming

Op basis van Cursusboek Uitvoeren gewasbescherming editie 2025, Hoofdstuk 2

Hoofdstuk 2 Waarnemen

Waarnemen (scouten) in het gewas

  • Onkruiden (kruiden)

    • Indeling van planten

    • Verspreiding van onkruiden

  • Dieren

    • Indeling van dieren

  • Overige organismen

  • Abiotische of fysiologische afwijkingen

Waarnemen in een gewas


Herkennen van

  • Onkruiden

  • Gebreksziekten

  • Ziekteverschijnselen en symptomen

  • Nuttige organismen


Gewasinspectie met hulpmiddelen

  • Loep, microscoop

  • Apps

  • Herkenningskaarten

  • Markeringsclip

  • Vangplaten, vanglampen, feromoonvallen, vangbakken

  • Camera’s, Scanners en geursensoren

  • Gewasinspectie door LAB onderzoek




Waarnemen of scouten in het gewas

Vragen, blz 26

1. Wat wordt in de gewasbescherming bedoeld met scouten?

Scouten is het systematisch waarnemen in het gewas, vaak door gespecialiseerde medewerkers.

2. Van welke insecten kun je met vangplaten de aanwezigheid vaststellen

Gele vangplaten werken goed op luizen en witte vlieg. Blauwe vangplaten worden vooral ingezet om trips waar te nemen.

3. Wat zijn feromonen?

Feromonen zijn stoffen die een insect verspreid om soortgenoten te lokken of te waarschuwen.

4Welke ziekten en plagen kunnen in een laboratorium vastgesteld worden

Laboratoriumonderzoek gebruik je voor gebreksziekten, aaltjes, bacteriën en virusziekten.


Onkruiden

Bestrijden omdat: (ps; “nuttig” en “schadelijk” is een economische benadering; niet een ecologische)

  • Concurrent van het gewas

    • Licht

    • Voedingsstoffen

    • Water

    • Ruimte

  • Oogstproblemen

    • Kwaliteit

    • Problemen met oogstmachine

  • Waardplant van schadelijke insecten en nuttige insecten!

Onkruiden (2)

Bestrijden omdat

  • Giftig voor vee

  • Instandhouding ziekten en plagen

  • Kwaliteitsvermindering

  • Verkeersveiligheid en brandgevaar

Jacobskruiskruid

Vragen, blz 29

5. Noem twee redenen waarom gemeentes onkruiden op verharding bestrijden

Onkruiden op verhardingen kunnen gladheid veroorzaken, de bestrating beschadigd en het beeld van de bestrating wordt rommelig.

6. In welk gewasstadium zijn gewassen het meest gevoelig voor onderdrukking door onkruiden

Gewassen zijn in kiemplant stadium het meest gevoelig

7. Geef twee voorbeelden van onkruiden die de kwaliteit van het geoogste product beïnvloeden

Twee voorbeelden:
a. Zwarte nachtschade of bessen in conserven-erwten
b. Jakobskruiskruid in hooi, wat giftig is voor vee


Indeling van planten

Landplanten

  • Mossen

  • Varens

  • Zaadplanten (bloeiende planten)


Vegetatieve fase:

  • Groei van bladeren, wortels en stengels

Generatieve fase:

  • Bloem en zaadvorming

Eén en tweezaadlobbigen

  • Eenzaadlobbigen of monocotylen

Grassen, granen en bolgewassen

  • geen duidelijke hoofdwortel

  • één kiemlob of zaadlob

  • Diep groeipunt

  • Nerven zijn parallelvormig


Voorbeelden:

Kweek, hanenpoot, straatgras

  • Tweezaadlobbigen, breedbladigen of dicotylen

Alle andere bloeiende planten

  • Hoofdwortel met zijwortels

  • Twee kiemblaadjes of zaadlobben

  • Groeipunt vaak hoger in de plant

  • Vertakte nervenstructuur in het blad



Voorbeelden:

Kamille, dovenetel, kleefkruid

Voorjaars, herfst en jaarrond kiemers

  • Melganzevoet

  • Kiemt hoofdzakelijk in het voorjaar, meestal in gewassen waarvoor in het voorjaar een zaaibedbereiding wordt uitgevoerd.

  • voorjaarskiemer

  • Vogelmuur

  • Kiemt jaarrond

  • Jaarrondkiemer

  • Kamille

  • Kiemt hoofdzakelijk in het najaar, vaak in wintergranen

  • herstkiemer

Zaad- en overblijvende onkruiden

  • Zaadonkruiden overleven alleen als zaad. Na de bloei sterven ze af.

  • Zaadonkruid, Straatgras

  • Overblijvende onkruiden houden zichzelf in stand met zaden en ondergrondse wortelstokken

  • Overblijvende onkruiden, Kweek

Determinatie van onkruiden

Heukels “Flora van Nederland”

IVN gidsen en kaarten

Gaan allemaal uit van bloeiende planten. Voor tijdige bestrijding is dit te laat.


Herkennen van ongewenste planten doe je meestal op het blad. De tabel geeft handvatten.

  • Gras of breedbladig?

  • Bladvorm (rond, ovaal, langwerpig, gekarteld of gaafrandig)

  • Uitlopers

  • Rozetvorm

  • Bladstand, tegenover elkaar of anders?

  • Vertakking van de stengel

  • Brandharen (zoals brandnetel) of scherpe punten (zoals akkerdistel)

Vragen, blz 33

10. Geef drie voorbeelden van planten met bovengrondse uitlopers

Drie voorbeelden van bovengrondse uitlopers:
1. Kruipende boterbloem
2. Hondsdraf
3. Aardbei

11. Geef drie voorbeelden van herfstkiemende onkruiden

Herfstkiemers:
1. Kleine veldkers
2. Echte kamille
3. Duist

Verspreiding van onkruiden en preventie

Onkruiden worden op verschillende manieren verspreid.

  • Wind (Paardenbloem)

  • Klitten (Kleefkruid)

  • “springen” (Kleine veldkers)

  • Water (Dotterbloem)

  • Invasieve exoten (Japanse Duizendknoop)

  • Door de mens

    • Grond verplaatsen

    • Via machines

    • Dumpen van planten uit tuinen en vijvers

    • Snoeiafval

Japanse duizendknoop

Onkruiden op het bedrijf

Factoren:

  • Grondsoort

    • Zware grond: duist en klein hoefblad

    • Lichte grond windhalm en klein knopkruid

  • Teeltplan

    • Rooivruchten: wortelonkruiden

    • Wintergranen: herfstkiemers

    • Bollenteelt: dovenetel, akkerkiek

  • Hygiëne

    • Wegnemen van gewasresten

    • Besmet fust, machines en gereedschappen

Kieming van onkruiden

Afhankelijk van o.a.

  • Kiemrust

  • Licht

  • Vocht

  • (Bodem) temperatuur

  • Kiemkracht

  • Tijdstip van het jaar

  • Diepte van grondbewerking

Onkruiden voorkomen

Denk daarbij aan de volgende maatregelen:

  • goede bedrijfshygiëne;

  • onkruidvrij houden van perceelranden;

  • tijdig herkennen en onderscheiden van gewenste en ongewenste planten (determinatie);

  • bestrijden van mollen en woelratten;

  • snelle grondbedekking.

Vragen, blz 36

12. Hoe kun je als teler bijdragen aan de verspreiding van wortelonkruiden?

Door grondbewerking, afgraven van tuinen en storten van afvalgrond.

13. Als je kiemende onkruiden op een vals zaaibed bestrijdt door eggen, dan moet je de bewerking niet te diep uitvoeren. Waarom niet?

Niet te diep, want dan maak je een nieuw kiembed.

14. Geef een voorbeeld van een bedrijfshygiënische maatregel om onkruidontwikkeling tegen te gaan

Bedrijfshygiënische maatregel is bijvoorbeeld wegnemen van plantenresten, ploegen.

Indeling van dieren

Het dierenrijk is zeer omvangrijk

  • Geleedpotigen (ongewervelde dieren met een uitwendig skelet, een gesegmenteerd lichaam en meerdelige poten. Tot de geleedpotigen behoren groepen zoals de insecten, spinnen, duizendpotigen en kreeftachtigen.)

    • Insecten

    • Mijten

  • Aaltjes

  • Slakken

  • Gewervelde dieren

  • (ps; “nuttig” en “schadelijk” is een economische benadering; niet een ecologische)


Insecten

Kenmerken:

  • Geen inwendig geraamte (geleedpotige)

  • Kop, borststuk, achterlijf

  • 3 paar poten aan borststuk

  • Vaak twee paar vleugels of een paar vleugels en een paar schilden (kevers)


Insecten, gedaanteverwisseling

  • Volledige metamorfose:

    • Ei, larve, pop, volwassen.

      • Kevers, vlinders,vliegen en muggen



  • Onvolledige metamorfose:

    • Ei, larve, volwassen

      • sprinkhanen

Schade door insecten

  • Directe schade

    • Gewone vreterij (kevers, rupsen)

    • Mineren(mineervliegen)

    • Zuigschade (bladluizen, wantsen)

    • Boren (spintkevers, hourupsen, boktorren)

    • Galvorming (galmuggen)

  • Indirecte schade

    • Virusoverdracht: bladluis en witte vlieg)

    • Honingdauw (zwartschimmels)


Mineerschade, kastanjemineermot

Vragen, blz 39

15. Leg uit wat het verschil is tussen een volledige en een onvolledige metamorfose

Het verschil tussen een onvolledige en een volledige metamorfose is dat het popstadium wordt overgeslagen bij de onvolledige metamorfose.

16. Neem de tabel over en vul de gegevens aan.

Zie tabel

17. Zoek in de beeldenbank van Gewasbescherming op wat het schadebeeld is van:

Kastanjemineermot:
Aziatische boktor:
Coloradokever:
Schildluis:
Taxuskever:


mijnen in blad - mineren
gangenvraat in hout - boren
opvreten van aardappelblad- vreterij
zuigen van sap
vreten van blad/larve vreet bast van wortel


rups-vlinder
engerling-meikever
emelten-langpootmug
made-vlieg
ritnaald-kniptor

Spinnen en mijten

Net als insecten: groep geleedpotigen

  • Geen inwendig skelet

    • Lichaam bestaat uit kop en romp

    • 4 paar poten

    • Geen vleugels

    • Spinsel

Schade:

  • Aanprikken van cellen, afsterving, geel verkleuring

Roofmijten zijn nuttig, deze leven van andere (schadelijke) mijten



Aaltjes of nematoden

  • Bekende vertegenwoordigers:

    • Bladaaltjes

    • Cystenaaltjes

    • Wortelknobbelaaltjes

    • Wortellesieaaltjes


  • Groeivertraging, opbrengstderving


Vragen, blz 41

18. Hoe voeden aaltjes zich?

Aaltjes voeden zich door een plantencel aan te prikken en daaruit te zuigen.

19. Wat zijn cysten?

Cysten zijn dode vrouwtjes die vol zitten met eieren.

20. Hoe herken je schade van wortelaaltjes?

Schade door wortelaaltjes: vertakking en groeiachterstand, soms virusoverdracht.

Andere schadelijke organismen:

  • Slakken

    • Hermafrodiet (man en vrouw tegelijk)

    • Overwintering

    • Uitdroging is dodelijk

Vragen, blz 42

21. Hoe herken je slakkenschade in een gewas?

Slakkenschade ziet eruit als rasp, tussen de nerven is het blad weggevreten.

22. Tot welke groep van dieren behoren slakken?

Slakken zijn weekdieren.


Gewervelde dieren

  • Knaagdieren

    • Muizen

    • Ratten

Schade:

  • Aanvreten van scheuten, vruchten en wortels

    • Opgraven van niet-gekiemde zaden

    • Aanvreten van zakjes met biologische bestrijders

    • Beschadigen van de graszode

    • Bekabeling

    • Problemen met afzet

    • Hygiëne

  • Hazen en konijnen

    • Vraatschade aan gewassen en stammen van fruitbomen

  • Vogels (o.a. ganzen, kraaien, spreeuwen)

    • Pas ingezaaid gewas

    • Schade aan vruchten


Mollen (foto)

  • Leven van geleedpotigen en wormen

  • Schade door vernieling van graszode en het vormen van gangen en molshopen

Vragen, blz 43

23. Hoe dragen mollen bij aan de veronkruiding van grasland?

Op molshopen kiemen onkruiden.

24. Hoe denk je dat schade door hazen in een boomkwekerijgewas er uit ziet?

Hazenschade in boomkwekerij is het wegvreten of schillen van de bast van een boom.

Aantasting door overige organismen

  • Schimmels

    • Echte schimmels

    • Oömyceten (of wierschimmels)

  • Bacteriën

  • Virussen

Schimmels

  • Geen bladgroen

  • Parasiet of saprofiet


  • Parasiet: leeft van levend materiaal

    • Roest, meeldauw etc

    • Saprofiet: leeft van dood materiaal

      • Paddestoelen, bodemchimmels


  • Vormen schimmelpluis of mycelium.


  • Voortplanting door sporen

Schade door schimmels

  • Vorming van giftige stoffen

  • Afstervend weefsel

  • Vlekken op het blad

  • Sporenhoopjes op of onder blad (o.a. Roest)

  • Gezwellen

  • Overmatige wortelgroei

  • Wortelrot (o.a. Pythium)

  • Vaatverstoppingen (verwelkingsziekte, iepziekte)





Vragen, blz 46

25. Bij schimmels maak je onderscheid tussen parasieten en saprofieten. Wat is het verschil? Waar heb je in gewassen vooral mee te maken?

Een parasiet is schadelijk, leeft van levend plantweefsel, een saprofiet ruimt dode restanten op en is nuttig.

26. Onder welke omstandigheden groeien schimmels het snelst?

Warm vochtig weer (broeierig).

27. Geef twee voorbeelden van schimmelziektes die vaatbundels verstoppen.

Iepziekte, Verticillium.

28. In berkenbomen zie je wel eens heksenbezems. Wat zijn dat eigenlijk?

In berken is dit een schimmel. Deze ziekte komt ook wel voor in appelbomen, dan is het een fytoplasma.

Bacteriën

  • Eencelligen zonder celkern en zonder bladgroen

  • Infectie door bestaande openingen in plant

  • Incubatietijd – tijd tussen binnendringen en zichtbare ziekteverschijnselen

  • Vooral bij warme en vochtige omstandigheden


Ziektebeelden

  • Verslijming, verrotting, verstopping vaatbundels

  • Woekeringen en tumoren

kastanjebloedingsziekte

Vragen, blz 48

29. Wat is het verschil tussen bacteriën en gewone planten?

Bacterie is een eencellige zonder celkern en vermenigvuldigt zich door celdeling.

30. Wat wordt bedoeld met de incubatietijd van een ziekte?

Incubatietijd is de periode tussen binnendringen van de bacterie en het moment waarop de ziekteverschijnselen zichtbaar zijn.

31. Wat zijn de verschijnselen van bacterievuur in appel en peer?

Bacterievuur zorgt ervoor dat bladeren en bloesems op een tak plotseling afsterven. Om de plek heen kan alles er nog gezond uitzien.

Virussen

  • Bestaan uit eiwitdeeltjes, die de stofwisseling van mens, plant en dier verstoren

  • Hebben levende cellen nodig voor vermeerdering


  • Verschijnselen:

    • Dwerggroei

    • Chlorose (verbelking)

    • Mozaïek

    • Bont

    • Vervorming blad

Overdracht virus

  • Vegetatieve vermeerdering

    • Stekken, enten, bollen, knollen etc

  • Schuren van planten

  • Door insecten

    • Bladluizen, witte vlieg

  • Door menselijk handelen:

    • Oogstmesjes, gereedschap, kleding

Witte vlieg (onder) en luis (boven)

Bestrijding van virussen

  • Ontsmetten van gereedschap

  • Persoonlijke hygiëne

  • Verwijderen van zieke planten


  • Gebruik magere melk waarmee gereedschap en handen worden ontsmet bij het werken met planten.

  • Gebruik speciale oogstmesjes

  • Paraffine olie (of minerale olie) om overdracht van virussen door vectoren te voorkomen

Vragen, blz 50

32. Wat wordt bedoeld met vegetatieve vermeerdering?

Vegetatieve vermeerdering is de vermeerdering waarbij de plant wordt‘gekloond’. Het wordt dus niet via zaad, maar via het delen van de plant vermeerderd.

33. Virusziekten zijn vooral belangrijk in gewassen die vegetatief vermeerderd worden zoals aardappelen, bloembollen en aardbeien. Waarom is het belangrijk het moedermateriaal vrij van virus te houden?

Het moedermateriaal moet vrij van virus zijn anders wordt de aantasting via het uitgangsmateriaal verspreid.

34. Wat is selecteren? Hoe doe je dit in pootaardappelen of tulpen?

Selecteren in pootaardappelen of tulpen tegen virusziekten is het zoeken van afwijkende planten en deze verwijderen of bij tulpen door de plant dood te spuiten.

35. Noem drie dierlijke vectoren of overbrengers van een virus.

Drie dierlijke vectoren zijn: luizen, tripsen, Witte vliegen en zoogdieren zoals een haas die erlangs strijkt.

A-biotische of fysiologische afwijkingen

  • Beschadiging door

    • Klimaat

      • temperatuur, R.V., droogte, verdamping, regenval

      • rand bij sla

      • Doorwas in aardappelen

      • Verbranding gewas

    • Zoutschade

      • Zout water, wegenzout, bemesting

    • Verkeerde grondbewerking

      • Slemp

      • Dichtslaan van de grond, korstvorming

    • Kalkgebrek

      • Neusrot in paprika

    • Menselijk handelen

      • Bemesting of gewasbescherming

      • Beurs - Knijpen in product

Vragen, blz 52

36. Wat zijn fysiologische afwijkingen?

Beschadiging in een gewas door andere oorzaken dan schimmels, insecten of andere aantasters. Het gaat dus om afwijkingen in klimaat, grondbewerking, bemesting, spuitschade, etc.

37. Hoe ontstaat rand bij sla?

In het algemeen ontstaat glazigheid door het opnemen van te veel water door de wortels en een te geringe verdamping van de bladeren. Als dit te lang duurt dan is er permanente schade en wordt dat rand genoemd.

38. Wat is doorwas?

Doorwas betekent dat het gewas opnieuw gaat groeien. In aardappelen bijvoorbeeld na een lange periode van droogte en dan weer regen. Waardoor de knollen opnieuw gaan uitlopen en opnieuw knollen gaan maken.

39. Wat kan de oorzaak zijn van zoutschade in een gewas?

Zoutschade kan komen door te veel kunstmest, strooizout, hergebruik van water met een te hoge EC-waarde of beregenen met zout water.