Fake news – Echt of nep?

Fake news – echt of nep?

Kun jij nepnieuws herkennen?


1 / 24
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBurgerschapMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 24 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Fake news – echt of nep?

Kun jij nepnieuws herkennen?


Open met een herkenbaar voorbeeld: nieuws dat er opvallend of schokkend uitziet op sociale media. Houd de start luchtig en nieuwsgierig.

Dit ga ik leren

Ik kan uitleggen wat fake news is en een bericht controleren voordat ik het deel.

Deze slide heeft geen instructies

Wat denk jij bij “fake news”?

Geloof jij alles wat je online ziet?


Gebruik dit als korte voorkennis-activatie. Bespreek 3 tot 5 woorden die vaak terugkomen, zoals nep, liegen, delen, TikTok of bron.

Wat denk jij bij “fake news”?

Geloof jij alles wat je online ziet?


Gebruik dit als korte voorkennis-activatie. Bespreek 3 tot 5 woorden die vaak terugkomen, zoals nep, liegen, delen, TikTok of bron.

Je ziet op TikTok een video waarin staat:

🚨 BREAKING: Vanaf morgen mag niemand onder de 18 nog TikTok gebruiken!

Wat denk jij?

A

Volgens mij is het echt

B

Volgens mij is het nep

C

Ik ga dit eerst zelf opzoeken

D

Ik stuur het door en vraag het aan mijn vrienden

Sluit aan op slides 2 t/m 5: nepnieuws lijkt vaak echt, maar gebruikt emotie en mist controleerbaarheid.

Je scrollt over TikTok of Instagram en ziet een video van een bekende influencer. Diegene vertelt dolenthousiast:


"Jongens, ik heb déze nieuwe energydrank gedronken en ik ben binnen één week 5 kilo afgevallen zónder te sporten! Klik snel op de link in mijn bio om ook een tray te bestellen!"


A

Kijken of er #ad of #spons bij staat. (checken of de influencer betaald krijgt).

B

De reacties lezen." (Kijken of andere mensen in de comments zeggen dat het nep is of dat het oplichterij is).

C

Op Google zoeken naar het drankje." (Checken of er op internet waarschuwingen over staan).

D

geen idee

Sluit aan op slides 2 t/m 5: nepnieuws lijkt vaak echt, maar gebruikt emotie en mist controleerbaarheid.


Benadruk dat vorm veel invloed heeft: als iets eruitziet als nieuws, denken mensen sneller dat het klopt.

Waarom lijkt het soms echt?

Nepnieuws ziet er vaak geloofwaardig uit.


  • opvallende kop

  • foto of screenshot

  • veel hoofdletters of emoties

  • taal alsof het dringend is

Benadruk dat vorm veel invloed heeft: als iets eruitziet als nieuws, denken mensen sneller dat het klopt.

Waarom is fake news een probleem?

Als mensen nepnieuws geloven of delen:


  • ontstaat verwarring

  • worden mensen beïnvloed

  • kunnen anderen bang of boos worden

Koppel dit aan burgerschap: betrouwbare informatie is belangrijk om goede keuzes te maken in de samenleving.

Klikken leveren geld op

Sommige makers verdienen aan advertenties.


Hoe meer mensen klikken, hoe meer aandacht en soms hoe meer geld.


Daarom krijgen schokkende of rare titels vaak extra veel nadruk.

Noem dat niet elk opvallend bericht fake news is, maar dat clickbait en nepnieuws elkaar wel kunnen versterken.

Waarom maken mensen nepnieuws?

Mensen maken nepnieuws om verschillende redenen:


  • geld verdienen met klikken

  • aandacht krijgen

  • mensen boos of bang maken

  • invloed uitoefenen op wat anderen denken

  • soms als grap, zonder na te denken over de gevolgen

Maak duidelijk dat de bedoeling achter een bericht niet altijd onschuldig is. Bij invloed kun je kort verwijzen naar reclame, meningen of politieke beïnvloeding.

Wat zegt een bericht met veel likes vooral?

A

Dat het waar is

B

Dat het populair is

C

Dat het nieuw is

D

Dat het betrouwbaar is

Toetst de denkfout uit slide 9: veel gedeeld betekent niet automatisch waar.

Veel gedeeld zegt niks

Likes, shares en views zeggen niet of iets klopt.


Een bericht kan populair zijn omdat het grappig, spannend of schokkend is.


Waarheid hangt af van controleerbare informatie, niet van populariteit.

Veel studenten koppelen bereik aan betrouwbaarheid. Benoem dat dit een veelvoorkomende denkfout is.

Waarom wordt nepnieuws volgens jou het vaakst gemaakt?

1

Geld

2

Aandacht

3

Boos maken

4

Invloed

Deze slide heeft geen instructies

5 vragen om te checken

Voordat je iets gelooft of deelt:


  1. Wie heeft het gemaakt?

  2. Wanneer is het geplaatst?

  3. Waar komt de informatie vandaan?

  4. Zie je het ook bij andere betrouwbare bronnen?

  5. Klinkt het overdreven?

Dit is het vaste controlelijstje van de les. Gebruik daarna steeds dezelfde woorden terug op volgende slides.

1. Kijk naar de bron

Een betrouwbare bron is herkenbaar.


  • naam van de afzender

  • echte nieuwswebsite of organisatie

  • geen los screenshot zonder herkomst

Benadruk dat 'iemand zei het' of 'ik zag het op TikTok' geen bron is. De bron is waar de informatie oorspronkelijk vandaan komt.

2. Kijk naar de datum

Een oud bericht kan opnieuw rondgaan alsof het nieuw is.


Daardoor lijkt informatie actueel, terwijl de situatie al veranderd is.


Controleer dus altijd wanneer iets is geplaatst.

Gebruik het voorbeeld van schoolsluiting of extreem weer om te laten zien dat oude informatie vandaag misleidend kan zijn.

Welke check hoort niet bij slim controleren?

A

Bron bekijken

B

Datum checken

C

Likes tellen

D

Vergelijken

Gebaseerd op de 5 vragen en de uitwerking op slides 10 t/m 13.

Een foto is niet altijd bewijs

Een foto kan echt lijken, maar toch misleiden.


  • foto kan oud zijn

  • foto kan uit een andere situatie komen

  • foto kan bewerkt zijn

Maak onderscheid tussen 'er is een foto' en 'de foto bewijst de claim'. Dat verschil is belangrijk voor mediawijs burgerschap.

Waarom werkt dit zo goed?

Berichten met haast en emotie zetten druk op je.


Dan denk je sneller:


  • dit is belangrijk

  • ik moet meteen reageren

  • ik moet dit doorsturen

  • denk aan noodpakketten, wie heeft hier aan meegedaan?

Koppel dit terug aan gedrag online: platforms zijn snel, dus nepnieuws profiteert van haast.

Clickbait

Clickbait is een titel die jou laat klikken door nieuwsgierigheid of shock.


Zo'n titel is vaak vaag, overdreven of spannend gemaakt.


Clickbait is niet altijd nepnieuws, maar het kan wel misleiden.

Belangrijk onderscheid: clickbait gaat over lokken; fake news gaat over onjuiste of misleidende inhoud. Ze kunnen samen voorkomen.

Welke titel klinkt betrouwbaarder?

Vergelijk deze soorten titels:


  • Overdreven: 'DIT WIL DE OVERHEID NIET DAT JIJ WEET!!!'

  • Rustig en duidelijk: 'Nieuwe regels voor sociale media worden besproken.'


Een rustige, concrete titel is vaak betrouwbaarder dan een schreeuwerige titel.

Laat studenten letten op toon, hoofdletters en vaag taalgebruik. Niet de sensatie, maar de duidelijkheid telt.

Welke titel klinkt het meest betrouwbaar?

A

NIET NORMAAL!!!

B

Iedereen deelt dit!

C

Nieuwe regels besproken

D

Je gelooft dit nooit

Toetst het verschil tussen clickbait en een rustige, duidelijke titel.

Voor je deelt: stop, check, share

Gebruik steeds dezelfde volgorde:


STOP – geloof niet meteen alles

CHECK – bron, datum, andere bronnen

SHARE – deel pas als het klopt

Dit is de praktische samenvatting van het lesdoel. Herhaal hem als ezelsbrug.