AI, slim bekeken · Groep 7-8 · 3. Echt of nep?

• newEditor
• Digitale geletterdheid
• Basisschool
• Groep 7,8

Introductie

Groep 7-8 ontdekt hoe AI echte en nepbeelden maakt, speurt zelf naar AI-beelden en leert een verdacht beeld te checken. Ook: wie is de maker, en wat is wel en niet oké?

Instructies

Handleiding Groep 7-8 les 3, Echt of nep.pdf

AI, SLIM BEKEKEN

Echt of nep?

AI maakt beelden en stemmen die echt lijken. Hoe herken je nep?

GROEP 7-8 · LES 3 · 45 MIN

AI, slim bekeken: leerlijn AI-geletterdheid. Groep 7-8, les 3 van 4 (45 minuten). Lijn: gebruiken.

Kerndoel: PO 22D: herkennen van AI-toepassingen; verantwoord interacteren met een AI-systeem; 22B: betrouwbaarheid van informatie; 23A: auteursrecht en bronvermelding; 24A en 24B: veiligheid, jezelf en de ander.

AILit: Engage 3 (uitkomst beoordelen), Engage 7 (desinformatie, ethiek), Create 4 (authenticiteit en intellectueel eigendom).

Voorbereiding: Maak vooraf een diaserie van 8 beelden: 4 echte foto's (bijvoorbeeld van de school of uit de krant) en 4 AI-beelden, gemaakt met een beeldgenerator of van een site als whichfaceisreal.com. Nummer ze en noteer welke echt zijn. Toon geen deepfakes van echte personen in de klas. AI-beeldgenerator of chatbot op het digibord met het account van de leerkracht, of gebruik het voorbeeldantwoord.

De volledige docentenhandleiding staat als bijlage bij deze les. Image credit: Gabriel Vasiliu / Unsplash

GROEP 7-8 · LES 3 · GEBRUIKEN

Dit ga je leren

• Ik kan uitleggen wat AI-beelden en deepfakes zijn.

• Ik kan een verdacht beeld checken in een paar stappen.

• Ik weet wat wel en niet oké is bij het maken en delen van AI-beelden.

AI, SLIM BEKEKEN

Lees de doelen voor en vraag wat de leerlingen al weten. Kom er aan het eind van de les op terug.

Heb je weleens een foto of filmpje gezien waarvan je dacht: is dit echt?

1

Ja, vaak

2

Een paar keer

3

Nooit

4

Weet ik niet

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 7-8 · LES 3 · GEBRUIKEN

1. Laat kiezen. 2. Vraag: 'Wat was het?' Verwacht: gekke dieren, bekende mensen die rare dingen zeggen, filters. 3. Zeg: 'Met AI kan iedereen in een paar seconden een foto of filmpje maken dat echt lijkt. Vandaag leer je hoe je daarmee omgaat.'

GROEP 7-8 · LES 3 · GEBRUIKEN

AI kan beelden maken

• Typ wat je wil zien, en AI maakt er een plaatje of filmpje van.

• AI kan ook stemmen nadoen en gezichten vervangen.

• Een nepvideo van een echt persoon heet een deepfake.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Lees voor. 2. Zeg: 'Zo'n beeldgenerator is getraind met miljoenen foto's met een beschrijving erbij. Daardoor kan hij bij jouw tekst een nieuw plaatje maken.' 3. Zeg: 'Een deepfake is een video of geluid waarin iemand iets lijkt te doen of zeggen wat hij nooit deed.' Misvatting: 'AI plakt stukjes van bestaande foto's aan elkaar'. Zeg: 'Nee, het maakt een nieuw beeld, pixel voor pixel, op basis van wat het geleerd heeft.'

Image credit: Serena Tyrrell / Unsplash

GROEP 7-8 · LES 3 · GEBRUIKEN

Vier soorten nep

AI-afbeelding

Een plaatje gemaakt uit een tekst, zoals een kat op de maan.

Deepfake-video

Een video waarin iemand iets lijkt te zeggen wat hij nooit zei.

Nepstem

AI doet een stem na met maar een paar seconden opname.

Filter

AI verandert je gezicht in de camera: ouder, jonger, met oren.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Bespreek de kaarten. 2. Vraag bij filter: 'Wie heeft er weleens een filter gezien?' Zeg: 'Filters gebruiken ook AI: die herkent waar je ogen en mond zitten.' 3. Zeg bij nepstem: 'Oplichters gebruiken nepstemmen om mensen te bellen, bijvoorbeeld met de stem van een familielid die om geld vraagt.' 4. Zeg: 'Niet alles is slecht. Filters zijn vaak gewoon grappig. Het wordt een probleem als je mensen voor de gek houdt of iemand kwetst.'

GROEP 7-8 · LES 3 · GEBRUIKEN

We maken een AI-beeld

OP HET DIGIBORD

Maak een realistische foto van een giraf die op een skateboard door een Nederlandse winkelstraat rijdt.

Hier is je afbeelding: een realistische foto van een giraf op een skateboard in een Nederlandse winkelstraat met klinkers, fietsen en winkelpuien. Wil je dat ik iets aanpas, zoals het weer of het tijdstip?

AI-ANTWOORD

Praat erover

Hoe echt ziet het eruit? Waar zie je dat het nep is?

AI, SLIM BEKEKEN

Leerlingen gebruiken zelf geen AI (onder 13 alleen onder toezicht). Jij typt de vraag op het digibord, de klas denkt mee. Zonder internet: klik door naar het voorbeeldantwoord.

Laat eerst voorspellen wat de AI antwoordt; één klik toont het voorbeeldantwoord.

1. Typ de opdracht in een beeldgenerator op het digibord. Zonder internet: gebruik een vooraf gemaakt beeld of beschrijf het. 2. Laat het beeld zien en vraag: 'Hoe echt ziet het eruit?' 3. Vraag: 'Waar zie je dat het nep is?' Verwacht: een giraf kan niet skateboarden, rare letters op winkelborden, vreemde schaduwen. 4. Zeg: 'Hier weet je het omdat het onmogelijk is. Maar wat als het een foto is van iets wat wel had kunnen gebeuren?' Maak geen beelden van echte, herkenbare personen.

GROEP 7-8 · LES 3 · GEBRUIKEN

Speurders: echt of AI?

TWEETALLEN

1. Bekijk de 8 beelden op het digibord.

2. Schrijf per nummer op: echt of AI? En waarom?

3. Let op handen, tekst in beeld, licht en schaduw, en de achtergrond.

4. Vergelijk met de uitslag. Hoeveel had je goed?

10

minute

00

second

add30s

10 minuten

AI, SLIM BEKEKEN

1. Laat de 8 beelden rustig één voor één zien, ongeveer 30 seconden per beeld. 2. Zeg: 'Schrijf per beeld echt of AI op, en een reden.' 3. Geef daarna de uitslag. Vraag: 'Wie had er alles goed?' Meestal bijna niemand. 4. Vraag: 'Waar herkende je AI aan?' Verwacht: rare handen of vingers, onleesbare tekst, te glad, vreemde achtergrond. 5. Zeg: 'Die trucs werken steeds minder, want AI wordt steeds beter. Kijken alleen is dus niet genoeg. Wat dan wel? Dat zie je zo.'

Wat is een deepfake?

A

Een nepvideo waarin iemand iets lijkt te doen

B

Een video met een grappig filter erop

C

Een oude video die slecht te zien is

D

Een video die je niet mag delen

1. Laat kiezen. 2. Zeg: 'Een deepfake laat een echt persoon iets doen of zeggen wat hij nooit deed.' Misvatting: 'een video met een filter'. Zeg: 'Een filter maakt ook met AI iets nieuws, maar iedereen weet dat het een grapje is. Een deepfake is gemaakt om echt te lijken.'

GROEP 7-8 · LES 3 · GEBRUIKEN

Kijken is niet genoeg: check de bron

• Wie heeft het geplaatst? Een bekend nieuwsmedium of een onbekend account?

• Melden betrouwbare media zoals het Jeugdjournaal het ook?

• Zoek de foto terug met omgekeerd zoeken, samen met een volwassene.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Lees voor. 2. Zeg: 'Als iets heel schokkend of heel grappig is, wordt het snel gedeeld. Juist dan moet je even stoppen.' 3. Leg omgekeerd zoeken uit: 'Je zoekt niet met woorden maar met de foto zelf. Dan zie je waar de foto nog meer staat en sinds wanneer.' 4. Vraag: 'Waarom zou iemand een nepfoto maken?' Verwacht: voor de grap, voor aandacht, om geld te verdienen, om mensen iets wijs te maken.

Image credit: Kevin Woblick / Unsplash

Zet op volgorde: zo check je een verdacht beeld

1

Besluit: echt, nep of weet ik niet

2

Stop en deel het niet meteen

3

Zoek of betrouwbaar nieuws het ook meldt

4

Kijk wie het heeft geplaatst

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 7-8 · LES 3 · GEBRUIKEN

1. Laat slepen. 2. Bespreek: 'De eerste stap is de belangrijkste: niet meteen delen.' 3. Zeg bij de laatste stap: 'Weet ik niet is ook een goed antwoord. Dan deel je het niet.' Misvatting: leerlingen zetten 'kijk wie het plaatste' vooraan. Zeg: 'Klopt ook, maar zonder eerst te stoppen heb je het al doorgestuurd voordat je gaat checken.'

Stelling: Een grappige deepfake van een bekende Nederlander delen is onschuldig.

1

Eens

2

Oneens

3

Weet ik nog niet

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 7-8 · LES 3 · GEBRUIKEN

1. Laat kiezen: eens of oneens. 2. Vraag van beide kanten een reden. Voor: iedereen ziet dat het een grap is, bekende mensen zijn het gewend. Tegen: niet iedereen ziet dat het nep is, die persoon heeft geen toestemming gegeven, het kan iemand kwetsen of zijn naam schaden. 3. Zeg: 'Van iemand een nepvideo maken en verspreiden zonder toestemming kan zelfs strafbaar zijn. Vraag jezelf af: zou ik het oké vinden als iemand dit van mij maakte?'

GROEP 7-8 · LES 3 · GEBRUIKEN

Wie is de maker?

• AI leerde tekenen van miljoenen beelden van echte kunstenaars en fotografen.

• Vaak is hen nooit om toestemming gevraagd. Daar is veel discussie over.

• Gebruik je een AI-beeld? Zeg dan eerlijk dat het met AI gemaakt is.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Lees voor. 2. Vraag: 'Als jij een tekst typt en AI maakt het plaatje, ben jij dan de maker?' Laat twee leerlingen reageren. Verwacht: een beetje, jij had het idee. 3. Zeg: 'Wie eigenaar is van een AI-beeld is nog niet overal duidelijk geregeld. Wat wel duidelijk is: eerlijk zijn. Zet erbij dat je AI gebruikte, net zoals je een bron vermeldt.' 4. Vraag: 'Hoe zou een kunstenaar zich voelen als AI in zijn stijl tekent zonder te vragen?'

Oké of niet oké?

Oké

Niet oké

AI-plaatje met vermelding

Nepfoto van een klasgenoot

Filter met hondenoortjes

Stem van de juf nadoen

Draak voor een uitnodiging

Nepnieuws doorsturen

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 7-8 · LES 3 · GEBRUIKEN

1. Laat slepen en bespreek. 2. Bij de stem van de juf: 'Ook als grap: je gebruikt iemands stem zonder toestemming, en anderen kunnen denken dat het echt is.' 3. Bij de nepfoto van een klasgenoot: 'Dat kan heel kwetsend zijn en gaat snel rond. Het is een vorm van pesten.' 4. Zeg: 'De vraag is steeds: heb je toestemming, houd je iemand voor de gek, en kwets je iemand?'

Je ziet een schokkende video van een bekend persoon. Wat doe je eerst?

A

Meteen doorsturen naar je vrienden

B

Kijken of hij veel likes heeft

C

Een reactie eronder zetten

D

Niet delen en checken wie hem plaatste

Exitvraag. 1. Laat kiezen. 2. Zeg: 'Eerst stoppen, niet delen, en kijken wie hem plaatste en of betrouwbaar nieuws het meldt.' Misvatting: 'veel likes, dus echt'. Zeg: 'Nepvideo's krijgen vaak juist veel likes, omdat ze schokkend zijn.' 3. Sluit af: 'Wordt er een nepfoto of -video van jou gemaakt? Vertel het een volwassene die je vertrouwt. Je kunt ook bellen met de Kindertelefoon.'

GROEP 7-8 · LES 3 · GEBRUIKEN

Woorden van vandaag

AI-beeld Een plaatje of video die AI heeft gemaakt uit een tekst.

deepfake Een nepvideo of nepgeluid waarin een echt persoon iets lijkt te doen of zeggen.

bron Waar een beeld of bericht vandaan komt.

omgekeerd zoeken Zoeken met een foto, om te zien waar die nog meer staat.

toestemming Iemand zegt ja tegen wat je met zijn foto, stem of werk doet.

AI, SLIM BEKEKEN

Herhaal de woorden kort. Laat leerlingen er een zin mee maken of er een aanwijzen die ze nu beter snappen.