3.3: Hoe de aardas ons klimaat beïnvloedt
Hoe de aardas ons klimaat beïnvloedt
Lesduur is: 20 minOnderdelen in deze les
Hoe de aardas ons klimaat beïnvloedt
Open met het grote idee: niet de afstand tot de zon, maar vooral de schuine stand van de aardas verklaart verschillen in daglengte, seizoenen en temperatuur.
Leerdoel
Ik kan uitleggen welke gevolgen de schuine stand van de aardas heeft voor dag en nacht, pooldag en poolnacht, en voor de seizoenen en temperatuur op aarde.
Deze slide heeft geen instructies
De aarde staat schuin
De aardas is een denkbeeldige lijn van Noordpool naar Zuidpool
Die as staat schuin ten opzichte van de baan van de aarde om de zon
Door die schuine stand wordt de aarde niet overal en niet altijd hetzelfde verlicht
Noem dat de aarde ook draait om haar as, maar dat in deze les de schuine stand centraal staat als verklaring voor klimaatverschillen.
Dag en nacht ontstaan door draaiing
De aarde draait in ongeveer 24 uur om haar as. Het deel van de aarde dat naar de zon is gericht, heeft dag. Het deel dat van de zon af is gericht, heeft nacht. Door de schuine stand is die verdeling over het jaar niet overal gelijk.
Benadruk het verschil tussen twee bewegingen: draaiing om de as veroorzaakt dag en nacht; de schuine stand beïnvloedt hoe lang die dag en nacht duren.
Niet overal even lange dagen
Rond de evenaar blijven dag en nacht bijna even lang
Verder van de evenaar af worden de verschillen groter
In sommige perioden is de dag veel langer of juist veel korter dan de nacht
Koppel dit aan breedteligging: hoe dichter bij de polen, hoe sterker het effect van de schuine aardas op daglengte.
Waardoor ontstaan dag en nacht?
Door draaiing om de as
Door de schuine aardas
Door de omloop om de zon
Door verschil in temperatuur
De veelgemaakte verwarring is dat de schuine aardas dag en nacht veroorzaakt. Die bepaalt vooral verschillen in daglengte.
Pooldag
Pooldag komt voor binnen de poolcirkels
De zon gaat dan 24 uur of langer niet onder
Dit gebeurt wanneer een poolgebied naar de zon toe is gekanteld
Leg uit dat 'pooldag' niet alleen precies op de pool voorkomt, maar in het hele gebied binnen de poolcirkel kan optreden.
Poolnacht
Poolnacht komt voor binnen de poolcirkels
De zon komt dan 24 uur of langer niet op
Dit gebeurt wanneer een poolgebied van de zon af is gekanteld
Wijs erop dat poolnacht het omgekeerde is van pooldag: het gaat om de stand van het halfrond ten opzichte van de zon.
Pooldag en poolnacht vergeleken
Pooldag: altijd licht, omdat het gebied naar de zon toe helt
Poolnacht: altijd donker, omdat het gebied van de zon af helt
Deze verschijnselen horen bij de sterke seizoensverschillen rond de polen
Laat leerlingen het verschil scherp formuleren: het gaat niet om bewolking of temperatuur, maar om wel of geen zonsopkomst en zonsondergang.
Wat betekent poolnacht?
24 uur schemering
24 uur bewolking
Zon blijft onder
Zon staat laag
Distractors sluiten aan bij misverstanden: poolnacht gaat niet over wolken of lage zonnestand, maar over het uitblijven van zonsopkomst.
Seizoenen ontstaan niet toevallig
Door de schuine stand van de aardas verandert per halfrond de hoeveelheid zonlicht
Als een halfrond naar de zon toe helt, is daar zomer
Als een halfrond van de zon af helt, is daar winter
Voorkom de veelgemaakte fout dat seizoenen ontstaan doordat de aarde dan dichter bij of verder van de zon staat.
Waarom zomer warmer is
In de zomer staat de zon hoger aan de hemel en zijn de dagen langer. Daardoor ontvangt het aardoppervlak meer zonnestraling per dag. In de winter is de zonnestand lager en is de tijd met zonlicht korter, waardoor het minder opwarmt.
Kernmechanisme in aardrijkskunde: invalshoek van zonnestralen en daglengte bepalen samen hoeveel energie een plek ontvangt.
Temperatuur verschilt per plaats
Bij de evenaar is de instraling het hele jaar vrij sterk
Richting de polen is de instraling schuiner en minder krachtig
Daarom zijn de temperatuurverschillen naar breedteligging groot
Verbind klimaat aan schaal: niet alleen seizoenen in de tijd, maar ook temperatuurverschillen tussen plaatsen op aarde.
Waarom is het in de zomer warmer?
De aarde staat dichterbij
De zon schijnt langer en hoger
De nachten duren langer
Er is meer bewolking
Toetst het kernmisverstand: seizoenen komen niet doordat de aarde dichter bij de zon staat.
Begrippen
aardas - denkbeeldige lijn waar de aarde om draait
daglengte - het aantal uren dat het licht is op een plaats
pooldag - periode waarin de zon 24 uur of langer niet ondergaat
poolnacht - periode waarin de zon 24 uur of langer niet opkomt
seizoenen - delen van het jaar met verschillen in temperatuur en daglengte
zonnestand - de hoogte van de zon aan de hemel
zonnestraling - energie die de aarde van de zon ontvangt
Deze slide heeft geen instructies
