1.1 Fictie - terugblik en nieuwe theorie
1.1 Fictie - terugblik en nieuwe theorie
Open met het idee dat leerlingen al woorden kennen om over verhalen te praten, en dat ze vandaag die basis ophalen en uitbreiden met leesvoorkeur.
Lesdoel
Ik kan belangrijke fictiebegrippen uit leerjaar 1 en 2 herkennen en uitleggen wat leesvoorkeuren zijn.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen volgens jou bij een goed verhaal?
Gebruik de reacties als start: sommige woorden zullen gaan over spanning of personages, andere over opbouw of tijd. Koppel daarna terug naar de fictiebegrippen van de les.
Fictiebegrippen herhalen
In leerjaar 1 en 2 heb je al begrippen geleerd om over verhalen te praten.
In deze les herhaal je drie begrippen:
chronologisch en niet-chronologisch
tijdsperspectief
open einde en gesloten einde
Met deze woorden kun je duidelijker uitleggen hoe een verhaal is opgebouwd.
Benadruk dat het niet gaat om losse definities leren, maar om woorden die helpen bij het bespreken van boeken.
Chronologisch verteld
Een verhaal is chronologisch verteld als de gebeurtenissen in logische tijdsvolgorde staan.
Je leest dan van begin naar eind, zonder grote sprongen terug in de tijd.
Gebruik eventueel een simpel voorbeeld: eerst gebeurt A, dan B, dan C. Dat leest vaak overzichtelijker voor leerlingen.
Niet-chronologisch verteld
Bij een niet-chronologisch verhaal wijkt de schrijver af van de gewone volgorde in de tijd.
Als lezer moet je dan beter opletten om het verhaal goed te volgen.
Noem dat terugblikken of sprongen in de tijd voor spanning kunnen zorgen. Houd het bij herkennen, niet bij uitgebreide analyse.
Voorgeschiedenis
De voorgeschiedenis is alles wat met personages is gebeurd vóór het verhaal in het boek begint.
Die informatie helpt je om gedrag, problemen en keuzes van personages beter te begrijpen.
Maak onderscheid tussen voorgeschiedenis en de gebeurtenissen die je direct in het verhaal leest.
Tijdsperspectief
Elk verhaal heeft een tijdsperspectief.
Er zijn twee belangrijke mogelijkheden:
het verhaal volgt de gebeurtenissen terwijl ze plaatsvinden
het verhaal wordt achteraf verteld
Bij achteraf vertellen kijkt iemand terug op wat eerder is gebeurd.
Als leerlingen het lastig vinden, koppel het aan de vraag: beleef ik het nu mee, of hoor ik het als herinnering?
Open of gesloten einde
Een gesloten einde beantwoordt de belangrijkste vragen en lost het hoofdprobleem op.
Een open einde laat juist iets onduidelijk of onopgelost.
Benadruk dat een open einde niet betekent dat het verhaal 'niet af' is; het kan juist bewust zo geschreven zijn.
Wat past bij een niet-chronologisch verhaal?
sprongen in de tijd
vaste tijdsvolgorde
alles is opgelost
verteld door ik
Toetst het verschil tussen chronologisch en niet-chronologisch. De andere opties horen bij andere begrippen of zijn geen kenmerk van de volgorde in tijd.
Vul de begrippen in
Een verhaal is chronologisch als gebeurtenissen in logische volgorde staan. Bij een verhaal met sprongen in de tijd is dat niet-chronologisch. De voorgeschiedenis vertelt wat er met personages gebeurde vóór het boek begint. Bij achteraf vertellen kijkt iemand terug op eerdere gebeurtenissen.
Alle begrippen komen letterlijk uit het eerste theoriedeel. Let op dat 'achteraf' hier bij tijdsperspectief hoort.
Waarom is een open einde niet hetzelfde als een slecht einde?
Bespreek dat een gesloten einde de belangrijkste vragen beantwoordt en het hoofdprobleem oplost. Een open einde laat iets onduidelijk of onopgelost, zodat de lezer zelf verder denkt.
Leesvoorkeur
Je leesvoorkeur is het soort boeken of verhalen dat jij graag leest.
Die voorkeur staat niet vast. Ze kan veranderen doordat jij als lezer verandert.
Leg uit dat leesvoorkeur persoonlijk is: genre, onderwerp, schrijfstijl of moeilijkheid kunnen allemaal meespelen.
Waarom verandert leesvoorkeur?
Leeservaring: hoe meer je leest, hoe meer soorten boeken je leert kennen
Leesvaardigheid: als lezen makkelijker gaat, kun je ook moeilijkere boeken aan
Ervaring en vaardigheid
Interesse en leven
Kennis en interesse: nieuwe onderwerpen kunnen je nieuwsgierig maken
Levenservaring: je herkent soms meer in verhalen die passen bij wat jij meemaakt
Werk de vier factoren rustig uit. Geef herkenbare voorbeelden, zoals eerst vooral spannende verhalen lezen en later ook realistische of moeilijkere boeken waarderen.
Je smaak ontwikkelt zich
Boeken die je vroeger leuk vond, vind je nu misschien minder interessant.
Andersom kun je ineens ontdekken dat een nieuw genre of een moeilijker boek juist goed bij je past.
Normaliseer dat smaak verandert. Het gaat niet om 'goed' of 'fout' lezen, maar om groei als lezer.
Waarom dit belangrijk is
Dit schooljaar maak je kennis met boeken voor volwassenen.
Zo bereid je je voor op de literatuurlijst van volgend jaar.
Door die nieuwe boeken kan je leesvoorkeur zich verder ontwikkelen.
Verbind de les aan het schooljaar: leerlingen hoeven nog geen vaste smaak te hebben; kennismaken is juist het doel.
Welke factor kan je leesvoorkeur veranderen?
leeservaring
bladspiegel
hoofdpersoon
titelpagina
De juiste optie komt uit de theorie over leesvoorkeur. De andere opties zijn boekkenmerken, maar geen genoemde reden voor verandering.
Maak de uitleg compleet
Je leesvoorkeur is het soort boeken dat je graag leest. Die voorkeur kan veranderen door leesvaardigheid, omdat je dan moeilijkere boeken aankunt. Ook levenservaring speelt mee: soms spreken verhalen je meer aan door wat je zelf meemaakt.
Toetst drie kernwoorden uit het tweede subtopic. De afleiders komen uit het eerste deel van de les.
Waardoor verandert jouw leesvoorkeur het meest, denk je?
leeservaring
leesvaardigheid
interesse
levenservaring
Deze slide heeft geen instructies
Welk begrip uit deze les onthoud jij het best?
Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen kort en concreet antwoorden, bijvoorbeeld met één begrip en wat het betekent.
Wat hielp jou vandaag het meest om alles te begrijpen?
Reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: voorbeelden, uitleg, vergelijking tussen begrippen, of eigen ervaringen met boeken.
Begrippenlijst
chronologisch - verteld in logische volgorde van tijd
niet-chronologisch - verteld met sprongen in de tijd
voorgeschiedenis - wat er al gebeurd is vóór het verhaal begint
tijdsperspectief - de manier waarop de tijd in een verhaal wordt verteld
achteraf verteld - een personage of verteller kijkt terug op eerdere gebeurtenissen
gesloten einde - het belangrijkste probleem is opgelost
open einde - niet alle vragen worden beantwoord
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
leesvoorkeur - het soort boeken of verhalen dat je graag leest
leeservaring - wat en hoeveel je al gelezen hebt
leesvaardigheid - hoe goed je teksten kunt lezen en begrijpen
kennis en interesse - onderwerpen waar je meer over weet of nieuwsgierig naar bent
levenservaring - dingen die je zelf hebt meegemaakt en die invloed hebben op wat je aanspreekt
Deze slide heeft geen instructies