Tijdvak 7 (18e eeuw, 1700-1800) en Britse Rijk
Geschiedenis havo 5, Hulsebosch
Tijd van pruiken en revoluties (tijdvak 7, 18e eeuw)
Tijdvak 7 (18e eeuw, 1700-1800) en Britse Rijk
Geschiedenis havo 5, Hulsebosch
Tijd van pruiken en revoluties (tijdvak 7, 18e eeuw)
Rationeel optimisme en verlichting (tijdvak 7)
Wie heeft de macht? Op basis van wat?
Verband wetenschappelijke revolutie en Verlichting (18e eeuw)
Verlichting = stroming van geleerden die menen dat alles met behulp van het verstand kan worden verklaard en dat zal bijdragen aan de vooruitgang van de samenleving. (politiek, economie, sociale verhoudingen, religie)
Drie principes Verlichting:
Groot vertrouwen in rationeel denken (verstand);
De wetenschappelijke manier van denken (methoden) kan gebruikt worden voor alle terreinen van de samenleving;
Door de verlichting is grote maatschappelijke vooruitgang mogelijk (‘verlicht optimisme’).
Geef mensen onderwijs, dan wordt de hele samenleving beter!
Voorbeeld inspiratie wetenschappelijke methode: concept natuurwetten van Newton.
Ook ‘wetmatigheden’ op andere gebieden?
Chronologie ontwikkelingen 17e en 18e eeuw
17e eeuw: absolutisme Wetenschappelijke revolutie
en standenmaatschappij
18e eeuw: Verlichting
1789 (18e eeuw): Franse Revolutie
In de buurt
Verlichting: verandering in denken
Geloof in de ratio/rede (verstand, rationalisme) gaf de hoofdvraag van de Verlichting: zijn tradities, religieuze praktijken en bestaande politieke verhoudingen (macht bij koning en adel, absolutisme, erfelijke rechten) wel rechtvaardig?
Weg van absolutisme?
Weg met de macht van de Kerk?
Gaf discussies op alle vlakken van de maatschappij.
Voorbeeld verlichte denker: Immanuel Kant: ‘sapere aude’ = durf te denken
- Weg van de onmondigheid.
Verlichting: politieke ideeën (!)
Bij wie ligt de hoogste macht (soevereiniteit)? Tot eind 18e eeuw: bij de (absolute) vorst.
Discontinuïteit: verlichte denkers: twijfelen aan bestaande machtsverhoudingen: tegen absolutisme en toename macht volk ten koste van vorst. Drie belangrijkste ideeën:
Volkssoevereiniteit (Rousseau/Locke):
Bevolking heeft de hoogste macht (soevereiniteit).
Overheid gebonden aan een grondwet, vorst bestuurt.
Bevolking mag in opstand komen tegen een slechte overheid/slechte vorst (iemand die natuurlijke rechten niet beschermt).
Natuurlijke rechten (Locke):
Ieder mens heeft van nature rechten, zoals recht op leven, vrijheid en bezit.
Overheid moet natuurlijke rechten beschermen.
Trias politica (Montesquieu): scheiding van machten voorkomt machtsmisbruik.
Montesquieu: trias politica
Montesquieu was voorstander monarchie, maar ook trias politica (scheiding der machten), want op die manier kan machtsmisbruik binnen het bestuur voorkomen worden en kunnen de machten elkaar controleren:
Drie machten:
Wetgevende macht: wetten maken en controleren uitvoerende macht;
Uitvoerende macht: bestuur via uitvoer wetten;
Rechterlijke macht: toepassen wetten in rechtspraak.
Tegen absolutisme…
Schematisch trias politica
Verlichting: sociaal, cultuur en economie
Sociale verhoudingen (Rousseau):
- Tegen standensamenleving ancien regime (o.b.v. erfelijkheid, geoorte): mensen van nature gelijk aan elkaar, gelijk geboren.
Cultuur (Voltaire):
Voor religieuze tolerantie en godsdienstvrijheid.
Twijfel aan belang van de geestelijkheid.
Economie (Smith):
- Zoveel mogelijk economische vrijheid: vrijhandel en overheid bemoeit zich weinig.
Verlicht idee: gelijkheid: indeling samenleving op verdiensten/talenten, niet voorrechten bij geboorte.
In de buurt
Verspreiding verlichte ideeën
Verspreiding verlichtingsideeën vooral snel onder hogere Europese standen (elites), door bijvoorbeeld:
Uitwisseling via brieven, boeken (Encyclopédie) en wetenschappelijke tijdschriften;
Salons en koffiehuizen (soort politieke cafés);
Opera’s en toneelstukken.
(Republiek ook sterke bijdrage Verlichtingsideeën door gewetensvrijheid en relatief vrije drukpers).
Reactie: verlicht absolutisme
K.a.: ‘Voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur een eigentijdse verlichte vorm te geven (verlicht absolutisme).’
Al vanaf het einde van de middeleeuwen: uitbreiding en centralisatie van de macht van vorsten, met absolutisme als hoogtepunt.
18e eeuw: botsing Verlichting en absolutisme gaf: verlicht absolutisme = regeringsvorm waarbij de vorst probeert om met verlichte ideeën en wetenschap zijn bestuur te verbeteren, maar wel alle macht houdt.
Voorbeelden: Catherina de Grote (Rusland), Jozef II (Oostenrijk) en Frederik de Grote van Pruisen: maatregelen Frederik:
Godsdienstige verdraagzaamheid en tolerantie;
Introductie aardappel als volksvoedsel (volk geen honger);
Droogleggen moerassen voor nieuwe landbouwgrond.
Verlicht absolutisme: ‘alles voor het volk, niets door het volk’
Gevolgen Verlichting: democratische revoluties
Uiteindelijk: Verlichtingsideeën sterk verspreid onder het volk.
- Daardoor: (absolute) vorsten moeten voortaan rekening houden met de publieke opinie in alle lagen van de bevolking, dus soms toepassen censuur.
Gevolg: volk eist meer politieke inspraak en maatschappelijke veranderingen = democratische revoluties in de 18e eeuw.
- bijv. Amerikaanse Revolutie (onafhankelijkheid) op basis van verlichtingsideeën: Amerikaanse kolonisten betalen belasting, meer geen politieke vertegenwoordiging in het Engelse parlement.
Checkvraag: wel of geen verlichtingsidee?
Geef bij de volgende verlichtingsideeën aan of ze wel of niet verlicht zijn:
A. Rationeel nadenken (met verstand).
B. Macht op basis van erfelijkheid (vader op zoon).
C. (Religieuze) tradities.
D. Trias politica.
E. Vrijheid en gelijkheid.
F. Absolutisme (absolute macht).
G. Bijbel gebruiken voor verklaren.
H. Volkssoevereiniteit.
I. Goddelijk recht (droit divin, macht gekregen van God).
J. Natuurlijke rechten.
K. Locke, Rousseau en Montesquieu.
L. Monarchie (koningschap).
M. Volksonderwijs.
Checkvraag: verlicht denken?
Oefenen: oefenexamenvragen (10 min.)
Maken schemaopdracht Verlichting en oefenopdrachten.
Let op je formulering: hele zinnen én geef verwijzing naar de bron (ik weet…, ik zie/lees…, dus…).
Planning + lesdoel
Terugblikvragen: 10-klapper + kenmerkende aspecten + checkvraag bronnen.
Startbron/uitleg/checkvraag: democratische revoluties en Amerikaanse onafhankelijkheid.
Uitleg: gevolgen Amerikaanse onafhankelijkheid en abolitionisme.
Oefenen: twee oefenexamenvragen.
Lesdoelen:
Je kunt uitleggen wat de oorzaken en gevolgen zijn van de Amerikaanse democratische revolutie.
Je kunt de ideologische redenen achter de abolitionistische beweging in Europa.
Terugblikvraag: 10-klapper: zinnen afmaken…
1. Het veranderend mensbeeld en veranderd wereldbeeld van de Renaissance houden in dat…
2. De oorzaken van het ontstaan van de Nederlandse Opstand tegen Spanje zijn…
3. De Pilgrim Fathers vertrokken uit Engeland naar Amerika, omdat…
4. In de beginperiode van de Engelse aanwezigheid in Amerika behandelden de Engelse de inheemse bevolking…, omdat…
5. De kenmerken van het absolutisme van Lodewijk XIV waren…
6. De methode van de wetenschappelijke revolutie bestond uit…
7. ‘Rationeel optimisme’ betekent dat…
8. De drie belangrijkste politieke verlichtingsideeën waren: …
9. De Verlichting is tegen het absolutisme, omdat…
10. Verlichte denkers keuren de standenmaatschappij (1e/2e/3e stand) af, omdat…
Checkvraag: kenmerkende aspecten koppelen
Bij welk kenmerkend aspecten passen de volgende afbeeldingen?
- K.A. 18: 'Het begin van de Europese overzeese expansie.' (tv 5)
- K.A. 19: 'Het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.' (tv 5)
- K.A. 20: 'De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke Oudheid.' (tv 5)
- K.A. 21: 'De protestantse Reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had.' (tv 5)
- K.A. 22: 'Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat.' (tv 5)
- K.A. 23: 'Het streven van vorsten naar absolute macht.' (tv 6)
- K.A. 24: 'De bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht van de Nederlandse Republiek.' (tv 6)
- K.A. 25: 'Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie.' (tv 6)
- K.A. 26: 'De wetenschappelijke revolutie.' (tv 6)
- K.A. 27: ‘Rationeel optimisme en verlicht denken dat werd toegepast op alle onderdelen van de samenleving.’ (tv 7)
Checkvraag: prenten uit de Verlichting
- wat zie je?
- welke kritiek van de bronmaker op de samenleving?
- welk verlichtingsidee?
Bron 1. Spotprent uit de 18e eeuw: ‘Celle fois ci, la justice est du côté de plus fort’ (deze keer is de gerechtigheid aan de sterkere kant).
Bron 2. Medaille van de beweging die slavernij wilde afschaffen: ‘Am I not a man and a brother.’
Checkvraag: vestigingskolonie of plantagekolonie? Waarom?
Gegevens over de kolonie ‘Nieuw Amsterdam/New York’:
Verschillende vrouwen en kinderen uit Europa kwamen over naar de kolonie.
De kolonie bedreef akkerbouw (voor eigen gebruik), maakte zelf schepen en handelde met de inheemse bevolking.
Checkvraag samen: wetenschappelijke revolutie
Checkvraag samen: verlicht denken?
Checkvraag: wel of geen verlichtingsidee?
Geef bij de volgende verlichtingsideeën aan of ze wel of niet verlicht zijn:
A. Rationeel nadenken (met verstand).
B. Macht op basis van erfelijkheid (vader op zoon).
C. (Religieuze) tradities.
D. Trias politica.
E. Vrijheid en gelijkheid.
F. Absolutisme (absolute macht).
G. Bijbel gebruiken voor verklaren.
H. Volkssoevereiniteit.
I. Goddelijk recht (macht gekregen van God).
J. Natuurlijke rechten.
K. Locke, Rousseau en Montesquieu.
L. Monarchie (koningschap).
Kenmerken Verlichting?
Drie belangrijkste politieke Verlichtingsideeën?
Waar is de Verlichting op tegen?
Wanneer in opstand tegen een vorst?
Nabespreken huiswerkopgave
Chronologisch overzicht Britse Rijk deelvraag 1: Amerika
1585: eerste Engelse uitvalsbasis in Noord-Amerika (tegen Spanje)
17e eeuw: groei kolonisten in Amerika (ten koste van indianen)
1620: Pilgrim Fathers stichten eerste nederzetting in Amerika
1660: oprichting RAC, start driehoekshandel
1776: Amerikaanse democratische revolutie (onafhankelijkheid)
1807/1833: verbod slavenhandel en slavernij
Gevolgen Verlichting: democratische revoluties
Uiteindelijk: Verlichtingsideeën sterk verspreid onder het volk.
- Daardoor: (absolute) vorsten moeten voortaan rekening houden met de publieke opinie in alle lagen van de bevolking, dus soms toepassen censuur.
Gevolg: volk eist meer politieke inspraak en maatschappelijke veranderingen = democratische revoluties in de 18e eeuw.
- bijv. Amerikaanse Revolutie (onafhankelijkheid) op basis van verlichtingsideeën: Amerikaanse kolonisten betalen belasting, meer geen politieke vertegenwoordiging in het Engelse parlement.
K.A.: democratische revoluties
K.a.: ‘Democratische revoluties in westerse landen en discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap’.
1776: in Amerika (onafhankelijkheid).
1789: Franse Revolutie.
Democratische revolutie: opstand op basis van Verlichtingsideeën waarna een verandering in het bestuur komt: politieke macht van de koning/elite vermindert en die van het volk wordt meer (inspraak).
Grondwet/grondrechten: wie heeft er rechten? Grondwet beperkt macht koning.
Staatsburgerschap: wie zijn er de burgers in een staat met grondrechten?
Verlichting in Noord-Amerika
Verlichtingsideeën worden ook verspreid in de Britse koloniën in Noord-Amerika.
De verlichtingsideeën volkssoevereiniteit, natuurlijke rechten en de trias politica sprak de Amerikaanse kolonisten aan.
De koloniën waren onderdanen van de Britse koning en moesten zich houden aan de Britse wetten en regels (bepaald in Groot-Brittannië).
- George III wilde alle macht grijpen, zeker over de koloniën.
Kaart VS 18e eeuw
Vestigingskoloniën
Plantagekoloniën
Amerikaanse kritiek op Engeland
De Amerikaanse kolonisten van de dertien koloniën kregen veel vrijheid in het eigen bestuur van de koloniën en waren blij met vrije handel tussen koloniën onderling, MAAR:
Amerikaanse kolonisten krijgen steeds meer kritiek op Engeland (= oorzaken Amerikaanse democratische revolutie), want:
Engelse koning George III wilde een absolute vorst worden.
Toenemende belastingdruk voor Amerikaanse koloniën: Engeland vroeg steeds meer en nieuwe belastingen voor Engelse oorlogen.
Kolonisten waren verplicht om te kopen van Engelse handelaren.
Dit frustreert, want: wel belasting betalen, maar geen politieke vertegenwoordiging in het Engelse parlement gaf leus: ‘no taxation without representation’.
Koning George III wilde echter niks veranderen…
Amerikaanse onafhankelijkheid (1776)
Grote ontevredenheid in Amerikaanse koloniën gaf onafhankelijkheid (losmaken van het Britse gezag.)
Juli 1776: democratische, verlichte revolutie met grondwet in de VS: dertien Britse koloniën verklaren zich onafhankelijk.
Britse koning niet blij ermee, dus er kwam een Amerikaanse onafhankelijkheidsoorlog, waarbij generaal George Washington de leider van de opstand wordt.
Grondwet van de Verenigde Staten
Op basis van de ideeën van Locke en Montesquieu kwam er een grondwet en een nieuwe bestuursstructuur voor de onafhankelijke Amerikaanse koloniën: kenmerken:
Federale staat: federale regering in Washington, maar beperkte zeggenschap (alleen over buitenlands beleid, defensie en centrale belastingen), deelstaten zelf beslissen over bijvoorbeeld rechtspraak en politiek.
Scheiding der machten: wetgevend (Congres), uitvoerend (president en ministers) en rechterlijk (Hooggerechtshof).
Theorie en praktijk verlichtingsideeën in VS
Theorie: VS erg verlicht, bijvoorbeeld via grondwet en federaal bestuur op basis van scheiding der machten.
Praktijk: veel ongelijkheid, want de Amerikaanse grondwet biedt gelijke rechten voor iedere burger, maar niet voor:
Vrouwen: geen kiesrecht en vooral taak bij huishouden en gezin.
Tot slaaf gemaakten: bezit en geen burgerrechten.
Indianen: van grondgebied verdreven en weinig tot geen rechten van kolonisten en overheid.
In meeste staten: beperkte groep witte mannen gelijke rechten. Door het betalen van belasting en het hebben van grondbezit krijgen zij kiesrecht.
Amerikaanse Onafhankelijkheids-verklaring (1776): checkvraag
Samen bekijken: spotprent (1776)
Checkvraag: chronologische volgorde
Zet de volgende gebeurtenissen op de juiste chronologische volgorde:
A. Na de Beeldenstorm start de Nederlandse Opstand tegen Spanje.
B. De EIC wordt opgericht en krijgt een monopolie op de Britse handel met Azië.
C. John Locke publiceert zijn Verlichtingsideeën over natuurlijke rechten.
D. Hitler negeert de Vrede van Versailles en begint weer een groter leger op te bouwen.
E. Na de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring wordt de VS een federale staat.
F. Luther uit zijn kritiek op de katholieke kerk en haar aflatenhandel.
Checken: driehoekshandel: Royal African Company (RAC)
Driehoekshandel of Trans-Atlantische slavenhandel, 17e en 18e eeuw:
III
II
I
Nakijken huiswerk: samenvattingsvragen
9: Noem twee voorbeelden van democratische revoluties uit tijdvak 7 (landen en jaartallen).
Amerikaanse Revolutie (1776) en Franse Revolutie (1789)
10: Noem de politieke en financiële oorzaken van de Amerikaanse, democratische revolutie.
Engelse koning gedroeg zich als een absoluut vorst, toenemende belastingdruk voor Amerikaanse koloniën (maar geen vertegenwoordiging in parlement), kolonisten verplicht kopen van Engelse handelaren.
11: Leg uit waarom Amerika een federale staat werd en wat dat betekende.
Staten hebben gemeenschappelijk beleid over bijv. defensie, maar beslissen zelf over bijv. onderwijs en rechtspraak waarom: zuidelijke en noordelijke staten oneens over toestaan slavernij.
12: Leg uit welke verlichtingsideeën aan de basis lagen van de Amerikaanse, democratische revolutie.
Volkssoevereiniteit, natuurlijke rechten en trias politica: vorst misbruikte zijn macht, dus recht volk macht terugpakken en iedereen dezelfde rechten: ook kolonisten.
13: Leg uit dat de Amerikaanse, democratische revolutie een revolutie was voor witte, Amerikaanse mannen. Grondwet en grondrechten golden niet voor vrouwen, indianen en tot slaaf gemaakten.
Kenmerkend aspect: uitbouw Europese overheersing en abolitionisme (tijdvak 7)
Trans-Atlantische slavenhandel
K.A. tijdvak 7: Uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en de daarmee verbonden Trans-Atlantische slavenhandel, en de opkomst van het abolitionisme.
Slavenhandel echter al wortels in tijdvak 5 en 6:
16e eeuw: Spanje verovert grote koloniën in Amerika, en daarmee verkrijgen:
Landbouwproducten (katoen, tabak, koffie);
Mijnbouwproducten (goud).
17e eeuw: opkomende wereldeconomie en ontstaan plantagekoloniën in Amerika door:
Engeland, Frankrijk en de Republiek gaan deelnemen aan de wereldeconomie;
Mijnen raken uitgeput, dus nadruk op verkrijgen landbouwproducten.
KA: Europese overzeese expansie
KA: Begin van een wereldeconomie
Plantagekoloniën
Plantagekolonie = overzees Europees gebied met grote landbouwbedrijven, waar vaak tot slaaf gemaakten werden tewerkgesteld
Gaf opkomst Trans-Atlantische slavenhandel = handel van tot slaaf gemaakten van Afrika naar Amerika (schatting: ongeveer 12 miljoen)
Daardoor: ontstaan driehoekshandel.
Plantageproducten: katoen, koffie, tabak ≠ specerijen (Azië)
Britse koloniën in Amerika (17e/18e eeuw)
13 Britse koloniën in Noord-Amerika:
Noordelijke koloniën: vestigingskoloniën:
Bevolking voornamelijk Europeanen en hun afstammelingen.
Gericht op landbouw, handel en nijverheid.
Productie voor zichzelf en export.
Zuidelijke koloniën: plantagekoloniën:
Bevolking voornamelijk tot slaaf gemaakten, klein percentage Europeanen.
Gericht op slavenarbeid, plantagearbeid (vooral tabak, katoen).
Volledig gericht op export plantageproducten naar Europa.
Andere Britse plantagekoloniën: Barbados en Jamaica (Caribische gebied): zeer winstgevend, vooral suikerplantages.
- N.B.: in alle Britse koloniën slavernij, maar vooral in zuiden.
Driehoekshandel: Royal African Company
De slavenhandel groeide en werd erg lucratief (winstgevend) door de driehoekshandel (Europese handelsroute tussen drie continenten).
Namens de Engelsen krijgt de Royal African Company (RAC, 1660) het monopolie op de driehoekshandel, o.a. in de handel in tot slaaf gemaakten.
Middle Passage (route over de Atlantische Oceaan)
Ook een mooie ondertitel
Nederlandse Fort Elmina (Goudkust, Ghana): vanuit daar ‘Nederlandse’ tot slaaf gemaakten op overtocht naar Amerika
https://www.youtube.com/watch?v=uwgTpMBvyxU
Opkomst abolitionisme
Vanaf 18e eeuw invloed Verlichtingsideeën, bijvoorbeeld gelijkheid voor alle mensen en natuurlijke rechten (Voltaire, Rousseau, Montesquieu) en dus ook de Afrikaanse tot slaaf gemaakten.
Gaf ontstaan van een nieuwe beweging van abolitionisten/abolitionisme in Europa = streven naar de afschaffing van de slavernij en de slavenhandel.
Abolitionistische propagandamiddelen
William Wilberforce, Engelse parlementariër en abolutionist)
Afschaffing slavernij:
1803: Denemarken
1833: Engeland
1848: Frankrijk
1863: Nederland
1865: VS
1886: Spanje
Debat: abolitionisme en eenzijdigheid
Successen abolitionisten
Afschaffing slavernij in Britse Rijk
Afschaffing slavernij in Britse Rijk gerealiseerd door twee inspiratiebronnen:
Verlichtingsideeën: slavernij (en onvrijheid) in strijd met de natuurlijke rechten van de mens (zoals recht op vrijheid).
Religieus argument: God heeft mensen gelijk geschapen, ook tot slaaf gemaakten.
Ontwikkelingen:
Groei abolitionistische beweging (o.b.v. Verlichting) in Engeland.
1807: verbod op slavenhandel in Britse Rijk (controle door Royal Navy).
Plantage-eigenaren komen lastig aan goedkope arbeidskrachten.
Economische neergang Barbados en Jamaica afname belang Caribisch gebied van Britse Rijk
1833: afschaffing slavernij in gehele Britse Rijk.
Invloed abolitionisten
Economische motieven?
Economisch zwaartepunt: van Amerika naar India (eind 18e eeuw)
Door afschaffing slavenhandel en slavernij in Britse Rijk worden plantagekoloniën Barbados en Jamaica minder waard, maar juist behoeften aan grondstoffen, zoals katoen, voor opkomende industrie… gevolg: uitbouw in Brits-India.
Eenzijdigheid
Tips bij eenzijdigheid
Bij eenzijdigheid nadenken over:
- goed lezen bovenschrift: wie is de bronmaker, wat is diens persoonlijke achtergrond (identiteit), intentie of belang van bronmaker?
- let op woordgebruik: woorden worden bewust gekozen (!)
- welk perspectief ontbreekt in bron?
Checkvraag: welke eenzijdigheid? (I)
Hoe zullen de volgende personen deze gebeurtenis beschrijven?
- welke woorden en argumenten gebruiken/benadrukken?
- welk perspectief verzwijgen?
- welke eenzijdigheid?
Oefenen: examenopdracht eenzijdigheid
Planning + lesdoel
Terugblikvragen + bronnetje eenzijdigheid.
Bespreken oude eindexamenvraag.
Uitleg/checkvraag: Allahabad en toenemend Britse bestuur in India.
Uitleg: modern imperialisme.
Oefenen: oefenexamenvragen.
Lesdoelen:
Je kunt de toenemende bestuur van de EIC in India uitleggen via: het Verdrag van Allahabad (1765), indirect bestuur en Brits-Indisch Leger.
Je kunt de motieven van het modern imperialisme uitleggen en herkennen in bronnen.
Terugblikvraag: 6 in 3 (zonder aantekeningen)
Beantwoord de volgende vragen zo goed mogelijk, je weet altijd meer.
Checken: driehoekshandel: Royal African Company (RAC)
Driehoekshandel of Trans-Atlantische slavenhandel, 17e en 18e eeuw:
III
II
I
K.A.: democratische revoluties
K.a.: ‘Democratische revoluties in westerse landen en discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap’.
1776: in Amerika (onafhankelijkheid).
1789: Franse Revolutie.
Democratische revolutie: opstand op basis van Verlichtingsideeën waarna een verandering in het bestuur komt: politieke macht van de koning/elite vermindert en die van het volk wordt meer (inspraak).
Grondwet/grondrechten: wie heeft er rechten? Grondwet beperkt macht koning.
Staatsburgerschap: wie zijn er de burgers in een staat met grondrechten?
Amerikaanse kritiek op Engeland
De Amerikaanse kolonisten van de dertien koloniën kregen veel vrijheid in het eigen bestuur van de koloniën en waren blij met vrije handel tussen koloniën onderling, MAAR:
Amerikaanse kolonisten krijgen steeds meer kritiek op Engeland (= oorzaken Amerikaanse democratische revolutie), want:
Engelse koning George III wilde een absolute vorst worden.
Toenemende belastingdruk voor Amerikaanse koloniën: Engeland vroeg steeds meer en nieuwe belastingen voor Engelse oorlogen.
Kolonisten waren verplicht om te kopen van Engelse handelaren.
Dit frustreert, want: wel belasting betalen, maar geen politieke vertegenwoordiging in het Engelse parlement gaf leus: ‘no taxation without representation’.
Koning George III wilde echter niks veranderen…
Terugblikvraag: eenzijdigheid
Welk eenzijdig beeld komt naar voren in het volgende (fictieve) citaat? Gebruik een bronverwijzing:
Citaat van een Britse plantage-eigenaar op het eiland Barbados: ‘Mijn slaven zijn mij iedere dag dankbaar voor het werk dat ik hen bezorg. Zonder mij zouden zij geen zinvolle invulling van de dag hebben en dus vervallen in verveling, geweld en zelfs crimineel gedrag.’
Terugblikvragen: chronologievraag + koppelen k.a.
Zet de volgende gebeurtenissen op de juiste chronologische volgorde én koppel ze aan het juiste kenmerkende aspect:
A. De Nederlandse schilder Jeroen Bosch combineert laat-middeleeuwse schilderkunst met schilderijen waarin het individu zelf centraal staat.
B. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring wordt getekend, waardoor de VS onafhankelijk worden van de Britten.
C. Legers van Spanje en de Noordelijke Nederlanden (onder leiding van Willem van Oranje) staan tegenover elkaar in de Slag bij Heiligerlee.
D. John Locke en Jean-Jacques Rousseau schrijven in hun boeken over politieke ideeën als volkssoevereiniteit en natuurlijke rechten.
E. Tijdens de Franse Revolutie worden verschillende personen onthoofd, waaronder koning Lodewijk XVI.
F. In de Gouden Eeuw van de Republiek past Antoni van Leeuwenhoek de methode van empirisme toe bij zijn experimenten en observaties.
Examenvraag bespreken
Waar op letten?
Hoe volledig antwoord geven?
Afschaffing slavernij in Britse Rijk
Afschaffing slavernij in Britse Rijk gerealiseerd door twee inspiratiebronnen:
Verlichtingsideeën: slavernij (en onvrijheid) in strijd met de natuurlijke rechten van de mens (zoals recht op vrijheid).
Religieus argument: God heeft mensen gelijk geschapen, ook tot slaaf gemaakten.
Ontwikkelingen:
Groei abolitionistische beweging (o.b.v. Verlichting) in Engeland.
1807: verbod op slavenhandel in Britse Rijk (controle door Royal Navy).
Plantage-eigenaren komen lastig aan goedkope arbeidskrachten.
Economische neergang Barbados en Jamaica afname belang Caribisch gebied van Britse Rijk
1833: afschaffing slavernij in gehele Britse Rijk.
Invloed abolitionisten
Economische motieven?
Economisch zwaartepunt: van Amerika naar India (eind 18e eeuw)
Door afschaffing slavenhandel en slavernij in Britse Rijk worden plantagekoloniën Barbados en Jamaica minder waard, maar juist behoeften aan grondstoffen, zoals katoen, voor opkomende industrie… gevolg: uitbouw in Brits-India.
Kenmerkende aspecten tijdvak 8 + Britse Rijk
Geschiedenis havo 5 HSH
Tijdvak 8: Tijd van burgers en stoommachines
Tijd van burgers en stoommachines (19e eeuw, 1800-1900, tijd van de industriële revolutie)
Naar een industriële samenleving.
Bronvraag
Leuzen Franse Revolutie
Heersen over wereld
Drietand symbool
Brits perspectief?
Boodschap?
Chronologisch overzicht Britse Rijk deelvraag 2: India
1600: oprichting EIC, factorijen langs Indiase kust
18e eeuw: controle rijk via Royal Navy en Brits-Indisch leger
1765: Verdrag van Allahabad, indirect bestuur door EIC
1857: Grote Indiase Opstand, direct bestuur
1869: Opening Suezkanaal
1885: Indian National Congress voor gelijke bestuurskansen
Eind 18e eeuw: India = zwaartepunt
Eind 18e eeuw: verschuiving economisch zwaartepunt Britse Rijk van Amerika naar India, want Amerikaanse onafhankelijkheid (1776) + verbod op slavenhandel en slavernij (1807/1833): belang Jamaica en Barbados minder.
- Maar juist grondstoffen nodig voor beginnende industrie, bijv. katoen.
Handelscompagnie East India Company (EIC) krijgt steeds meer macht in India: economisch monopolie in India en politiek rechten: bestuur overzee en recht op eigen soldaten.
Toenemende Engelse macht in India
East India Company heeft al vanaf 17e eeuw factorijen in India (versterkte handelsposten aan de kust) en drijven handel met vorsten van het Mogolrijk.
- Wel nog: concurrentie voor Britten in India.
Loop 18e eeuw: onderkoningen worden steeds machtiger in het Mogolrijk en het rijk valt uit elkaar… EIC profiteert hiervan en breidt macht over India uit, mede dankzij militaire macht.
- dus: niet meer slechts handel drijven uit factorijen, maar ook in binnenland: uitbreiding politieke en economische macht.
Verdrag van Allahabad (1765)
Begin Britse overheersing in India = Verdrag van Allahabad (1765)
= afspraken tussen de Mogolkeizer en de EIC na een door de Engelsen gewonnen veldslag bepaling:
Britten krijgen recht om belasting te innen in naam van de keizer in de regio Bengalen (oostelijk deel), dus inkomst rechtstreeks naar EIC.
In ruil daarvoor: Engelsen houden Mogolkeizer op de troon en geven militaire steun bij dreiging (tegen betaling).
Dus: niet positief voor de Mogolkeizer (ongelijk)
Tussen het Verdrag van Allahabad (1765) en de
Indiase Opstand (1857) verovert Groot-Brittannië geheel India (o.a. door goede industrie)
Kaart na Allahabad 1765
Militaire macht in India
India levert veel geld op voor de East India Company (EIC), want:
handel van Indiase producten, zoals katoen, en
innen belastingen (Verdrag van Allahabad).
EIC wordt geholpen door de Royal Navy (Britse marine) en Brits-Indisch leger, belangrijk voor Britse Rijk voor:
Behoud van controle over het rijk.
Afdwingen en beschermen van de handel.
Brits-Indische leger bestaat uit Indiase soldaten onder leiding van Britse officieren, want weinig migratie van Groot-Brittannië naar India.
Verband modern imperialisme en industrialisatie: goede marine/leger door goede industrialisatie (stoomschepen)
Inheems bestuur (indirect bestuur)
Tot de Grote Indiase Opstand (1857): India wordt indirect bestuurd door EIC in naam van de koning met de hulp van inheemse vorsten.
Weinig migratie naar India vanuit Groot-Brittannië, dus macht in India in handen van een kleine groep Britten en die maken gebruik van het bestaande inheemse bestuur van Indiase vorsten.
De Indiase vorsten sturen de bevolking in (bijv. belasting ophalen in producten), de bestuurders van de EIC controleren de Indiase vorsten.
Indiase vorsten: besturen bevolking India
Officieren EIC: controle vorsten
Checkvraag tussendoor: koppelen oorzaak/gevolg, Bijv. A1, B2, C3.
Checkvraag (2 min.)
Drie afbeeldingen: koppel het aan het juiste kenmerkend aspect:
Democratische revoluties in westerse landen (nr. 30)
De industriële revolutie leidt tot urbanisatie (nr. 31)
Modern imperialisme helpt de industrie in Europa (nr. 33)
In midden: England, eromheen: Egypt, India, Canada, etc.
2.
3.
1.
Vroegmoderne versus moderne tijd
1500-1800: vroegmoderne tijd: agrarisch-urbane samenleving: grootste deel bevolking is boer, minder dan 30% woont in de stad.
1800-nu: moderne tijd: industriële samenleving = samenleving waarin productie met machines wordt gedaan en de meerderheid in de steden woont (boven 50%).
Modern imperialisme
Modern imperialisme = veroveren en bezitten van koloniën in Afrika en Azië voor grondstoffen (olie, rubber, katoen) en afzetmarkten. (economisch)
Grondstoffen = basismateriaal voor de industrie.
Afzetmarkt = plaats waar je producten verkoopt.
Politiek: een groot koloniaal rijk gaf politieke en militair aanzien en trots op het eigen land
Link naar: nationalisme (= trots op je eigen land), concurrentie met andere landen.
Kolonie = veroverd gebied in Afrika of Azië
Modern imperialisme versterkt de industrie en politieke trots en macht
Modern imperialisme = streven naar koloniaal wereldrijk voor grondstoffen en afzetgebied
Modern imperialisme in India
K.a. nr. 33: modern imperialisme in dienst van de industrie.
Modern imperialisme = veroveren, bestuur en economisch gebruiken van koloniën in Afrika en Azië.
Verband industrialisatie en modern imperialisme, want elkaar nodig:
Kolonie geeft grondstoffen voor Engelse industrie, bijv. olie, rubber en katoen.
Kolonie geeft een afzetgebied: plek om je industrieproducten te verkopen.
Uitbreiding Britse macht in India
Kolonie geeft politiek en militair aanzien (macht) + economische winst, want Britten gaan plantages opzetten voor verbouw handelsgewassen als thee, katoen, opium
Grondstoffen + afzetmarkt.
Goedkope export naar India van Britse producten (subsidie) Indiase huisnijverheid gaat failliet.
Gevolg: armoede en hongersnood onder Indiase bevolking!
Uitbreiding invloed via infrastructuur
Door modern imperialisme: investeren in infrastructuur in India (spoorwegen, havens, wegen, bruggen), want:
Vervoer grondstoffen en eindproducten van binnenland naar haven en andersom (afzetmarkt).
Vervoer soldaten en bestuurders (controle).
Controle werd steeds makkelijker door snellere verbindingen tussen India en Groot-Brittannië:
Steeds meer stoomschepen;
Opening Suezkanaal (1869): korter reizen, groot deel Brits bezit:
Economisch voordeel: snellere handel en grondstoffen.
Bestuurlijk voordeel: snel soldaten verschepen.
Voorbeeld infrastructuur Nederlands-Indië: export en infrastructuur
Aanleg infrastructuur in Nederlands-Indië/Indonesië (bijv. spoorwegen, bruggen, wegen en havens), want zo landbouwproducten vervoeren naar de havens en Nederlandse fabrieksproducten vervoeren naar Indonesische bevolking.
Voorbeeld:
Nederlanders starten een koffieplantage.
Nederlanders leggen een spoorlijn aan
Voor export grondstoffen/afzet/soldaten/bestuur.
Nederlands bouwen een haven export.
De winst is binnen voor Nederland en Nederland kan fabrieksproducten verkopen aan Indonesië.
Oefenen: drie oefenexamenvragen (15 min.)
Denk bij bronvragen aan…:
Ik weet…
Ik zie/lees…: precieze bronverwijzing geven.
Dus…: interpreteren in je eigen woorden, vraag beantwoorden
Bespreken checkvraag
Planning + lesdoel
Terugblikopdrachten: 10-klapper en chronologie.
Nabespreken eindexamenvragen.
Uitleg/checkvraag: Grote Indiase Opstand en direct bestuur.
Uitleg: superioriteit en Indian National Congress.
Oefenen: oefenexamenvragen.
Lesdoelen:
Je kunt de oorzaken en gevolgen van de Grote Indiase Opstand (1857) uitleggen en herkennen in bronnen.
Je kent de doelstellingen van de Indian National Congress (1885).
Terugblikvraag: 10-klapper: zinnen afmaken
1. De kenmerken van de Renaissance zijn…
2. De methode van de wetenschappelijke revolutie was…
3. De kenmerken van een vestigingskolonie in Amerika zijn…
4. De drie belangrijkste politieke verlichtingsideeën zijn…
5. Een democratische revolutie (in de 18e eeuw) hield in dat…
6. Factorijen (van de EIC) zijn…
7. In het Verdrag van Allahabad (1765) werd besloten dat…
8. De motieven (redenen) van het modern imperialisme zijn:…
9. Het indirect bestuur in India hield in dat…
10. De voordelen van het Suezkanaal voor Groot-Brittannië waren:…
Checkvraag: chronologieopdracht Britse Rijk
Zet de volgende gebeurtenissen uit het Britse Rijk in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters:
A. De eilanden Barbados en Jamaica worden Britse plantagekoloniën.
B. De Amerikaanse Onafhankelijkheid (democratische revolutie).
C. Opening van het Suezkanaal, waardoor industriële producten nog makkelijker konden worden verscheept naar India.
D. Afschaffing van de slavenhandel in het Britse Rijk.
E. Verdrag van Allahabad.
F. De Pilgrim Fathers stichten een kolonie in Amerika.
Nabespreken huiswerk
Chronologisch overzicht Britse Rijk deelvraag 2: India
1600: oprichting EIC, factorijen langs Indiase kust
18e eeuw: controle rijk via Royal Navy en Brits-Indisch leger
1765: Verdrag van Allahabad, indirect bestuur door EIC
1857: Grote Indiase Opstand, direct bestuur
1869: Opening Suezkanaal
1885: Indian National Congress voor gelijke bestuurskansen
Inheems bestuur (indirect bestuur)
Tot de Grote Indiase Opstand (1857): India wordt indirect bestuurd door EIC in naam van de koning met de hulp van inheemse vorsten.
Weinig migratie naar India vanuit Groot-Brittannië, dus macht in India in handen van een kleine groep Britten en die maken gebruik van het bestaande inheemse bestuur van Indiase vorsten.
De Indiase vorsten sturen de bevolking in (bijv. belasting ophalen in producten), de bestuurders van de EIC controleren de Indiase vorsten.
Indiase vorsten: besturen bevolking India
Officieren EIC: controle vorsten
Onvrede over Brits indirect bestuur
De Britten regeerden dus niet direct over India, maar indirect: Indiase vorsten voerden de besluiten van de Britten uit, de Britten controleerden alleen.
Maar: de Britten wijzen veel Indiase religieuze en sociale gebruiken af, want het Engels voeren zij in als voertaal in de rechtspraak en in het onderwijs.
Veel Indiërs accepteerden het gezag van de East India Company (EIC) toch, want:
Grote militaire macht EIC (bijv. Royal Navy en Brits-Indisch leger)
Onderlinge strijd tussen Indiase vorsten, dus niet samenwerken.
EIC laat Indiase vorsten hun symbolische macht houden, dus geen verzet.
Toch opstand: Grote Indiase Opstand (1857)
Grote Indiase Opstand (1857) = grote opstand van soldaten in Brits-Indisch leger dat uitgroeit tot een algehele opstand in India tegen de Britten.
Aanleiding: gebruik nieuwe kogels in het leger ingesmeerd met varkensvet en runderenvet boosheid moslims en hindoes in Brits-Indische leger.
Oorzaken opstand:
Hoge belastingen voor Indiërs;
Hervorming van religieuze en sociale gebruiken;
Corruptie binnen Brits bestuur en leger;
Discriminatie van Indiërs: Indische soldaten worden door Engelse officieren achtergesteld (Britten voelen zich superieur)
Gevolgen Indiase Opstand (1857)
Direct gevolg: Britten slaan de opstand hard neer (terugvechten) India komt onder direct gezag te staan van de Britse regering en koningin Victoria wordt keizerin van India. (= discontinuïteit vanaf 1857, geen indirect bestuur meer)
Indirect gevolg: uitbreiding modern imperialisme over India (kolonie India, vooral voor de grondstoffen)
Samen bron oefenen…
Betrouwbaarheid:
Intentie/doel bronmaker ( wat voor soort bron en wie is bronmaker)?
Ooggetuige?
Britten superieur: bestuur en cultuur in India
Superieur = beste, uitstekend, beter dan de ander.
Inferieur = laag, slecht, minder dan de ander.
De Britten vonden hun eigen cultuur beter dan die van India. Dus de Britten verstevigden na 1857 de culturele greep op de kolonie India, door:
Meer emigratie van Britten naar India door snellere transportmogelijkheden (stoomschepen, Suez-kanaal);
Het Engels wordt de voertaal in de rechtspraak en in het onderwijs (!).
Britse vakken, Engels taal op scholen, Britse wetten.
Want na Grote Indiase Opstand: Engeland direct bestuur over India (wetten bepalen), maar wel Indiase mensen betrekken bij bestuur en een Engelse opleiding geven.
Verzet tegen Britse superioriteit: Indian National Congress (1885)
Direct bestuur van de Britten die zich superieur voelden aan de Indiërs wel gebruik maken van mensen uit India bij Britse bestuur in India.
Kinderen van hoge Indiase bestuurders gaan studeren in Groot-Brittannië
In Europa komen Indiase mensen in aanraking met ideeën als democratie, nationalisme en gelijkheid (wat ontbreekt in Indië)
Gevolg beweging van verzet: oprichting Indian National Congress in 1885 door hoogopgeleide Indiërs, doelen:
Korte termijn: meer gelijkheid tussen Indiërs en Britten in het koloniale bestuur, veranderingen.
Lange termijn: onafhankelijkheid van India (vrij van Engeland)
Indian National Congress (1885): hoogopgeleide Indiërs willen meer gelijkheid
Check samen: hoe superioriteit terugzien?
Check samen: hoe superioriteit terugzien?
Superioriteit van de Britten in de kolonie wat zie je en welke intentie/doel om deze kaart te verkopen?
Maken: checkvragen bestuur India en Grote Indiase Opstand (1857)
Maken tijdbalk Britse Rijk + oefenexamenvraag.
- Gebruik je tijdbalk ook voor tijdens het leren, goed bewaren (!)
+ maken drie samenvattingsvragen:
Wat is het modern imperialisme en wat zijn de motieven daarvan? Hoe past Groot-Brittannië het modern imperialisme toe?
Wat waren de oorzaken en gevolgen van de Grote Indiase Opstand in 1857?
Wat was de Indian National Congress en wat was de oorzaak van de oprichting daarvan in 1885?
Planning + lesdoel
Terugblikvragen: 9 in 5 + chronologievraag + bronnetje.
Uitleg/herhalen: k.a.’s/eeuwen + verlicht absolutisme + vaardigheden + topografie + leertip.
Oefening: betrouwbaarheid van bronnen.
Samen bespreken en kwaliteitsbesef SO-vragen.
Oefening: twee oude eindexamenvragen en volledig antwoord geven (spotprent).
Lesdoelen:
Je kunt bronnen beoordelen op betrouwbaarheid op basis van ooggetuige en doel van de bronmaker.
Je weet hoe je volledig antwoord moet geven op (bron)vragen.
Terugblikvraag: 9 in 5 (zonder aantekeningen)
Beantwoord de volgende vragen zo goed mogelijk, je weet altijd meer.
Checkvraag: chronologie Britse Rijk
Zet de volgende gebeurtenissen op de juiste chronologische volgorde:
A. Verdrag van Allahabad.
B. Oprichting van de Indian National Congress.
C. De Pilgrim Fathers komen aan in Amerika.
D. Amerika wordt gebruikt als uitvalsbasis in de Britse oorlog tegen Spanje.
E. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring.
F. India komt onder direct gezag na de Grote Indiase Opstand.
Check samen: onderstreep in de bron de zin waarin je de Britse superioriteit terugziet:
Nabespreken: examenvraag over de Sati (Brits-India)
Reactie: verlicht absolutisme
K.a.: ‘Voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur een eigentijdse verlichte vorm te geven (verlicht absolutisme).’
Al vanaf het einde van de middeleeuwen: uitbreiding en centralisatie van de macht van vorsten, met absolutisme als hoogtepunt.
18e eeuw: botsing Verlichting en absolutisme gaf: verlicht absolutisme = regeringsvorm waarbij de vorst probeert om met verlichte ideeën en wetenschap zijn bestuur te verbeteren, maar wel alle macht houdt.
Voorbeelden: Catherina de Grote (Rusland), Jozef II (Oostenrijk) en Frederik de Grote van Pruisen: maatregelen Frederik:
Godsdienstige verdraagzaamheid en tolerantie;
Introductie aardappel als volksvoedsel (volk geen honger);
Droogleggen moerassen voor nieuwe landbouwgrond.
Verlicht absolutisme: ‘alles voor het volk, niets door het volk’
Samen checken topografie Britse Rijk in Amerika
A: Noordelijke koloniën.
B: Zuidelijke koloniën.
C: Cuba.
D: Haïti.
E: Jamaica.
F: Barbados.
G: Curaçao.
H: Mexico.
Vestigingskoloniën: A.
Plantagekoloniën: B, E en F.
Betekenis historische vaardigheden (basiskennis havo 4 en 5)
Oorzaak en gevolg: waardoor gebeurt iets (oorzaak) en wat gebeurt daardoor (gevolg)?
Betrouwbaarheid: kun je de bronmaker vertrouwen, spreekt die de waarheid? Twee vragen:
Is de bronmaker een ooggetuige?
Wat is het doel/intentie van de bronmaker (informeren, overtuigen, etc.)?
Daarbij gebruik je: wat is de identiteit van de bronmaker? En wat voor soort bron is het (aard van de bron)?
Continuïteit en verandering: blijft iets door de tijd hetzelfde (continuïteit) of verandert er iets?
Eenzijdigheid: kijkt de bronmaker vanuit één perspectief naar de gebeurtenis? Is de bronmaker partijdig?
Representativiteit: is de bron/het voorbeeld een algemeen voorbeeld/kenmerk van de ontwikkeling, is het illustratief?
Sociale verschillen / hiërarchie: welke verschillen zijn er tussen mensen qua bezit, status of aanzien?
Nabespreken SE: tips + aandachtspunten kwaliteit
Wat kan over het algemeen nog beter:
Uit je hoofd leren van aantekeningen/begrippen (!) Deze moet je echt volledig kennen.
Kennen: betekenis van alle kenmerkende aspecten.
Niet gebruiken woorden als ‘ze’, ‘zij’, ‘dingen’, ‘mensen’, ‘groepen’, etc.: wees precies.
Leg uit / verklaar / licht toe / toon aan = uitleggen in meerdere zinnen.
Altijd begrippen / personen / gebeurtenissen in vraag eerst uitleggen (ik weet…: bijv. dolkstootlegende, …)
Redeneren met bron: ik weet… (begrip in vraag uitleggen), ik zie/lees… (bronelement of bronverwijzing), dus… (uitleggen bron in eigen woorden, antwoord geven op vraag)
Tijdbalk en chronologie + overzicht tijdvakken en eeuw.
Betrouwbaarheid: ooggetuige en doel/intentie bronmaker (daarvoor weten: wat is identiteit van de bronmaker?) + uitleg…
Eenzijdig: welk perspectief/beeld laat bron zien én welk perspectief/beeld wordt dus verzwegen (niet laten zien)?
Gebruik gegevens/anekdote in de vraag: interpreteren, toepassen, etc. 4p-vraag niet in één zin beantwoorden.
Overzicht tijdvakken:
Tijdvak 5 = 16e eeuw = 1500-1600
Tijdvak 6 = 17e eeuw = 1600-1700
Tijdvak 7 = 18e eeuw = 1700-1800
Tijdvak 8 = 19e eeuw = 1800-1900
Tijdvak 9 = 1e helft 20e eeuw = 1900-1950
Tijdvak 10 = 2e helft 20e eeuw = 1950-nu
Type examenvraag: beschrijven van motieven (redenen)
Motief = een reden, waarom je iets wilt.
Ik weet… begrippen in de vraag uitleggen.
Ik lees in de gegevens… stukje eruit halen
Dus… gegeven in eigen woorden uitleggen / antwoord geven op de vraag.
Soorten redenen/motieven:
Politiek: toename van macht, inspraak, invloed, etc.
Bijvoorbeeld als koning: toename van macht ten koste van adel, bevolking, geen kritiek toestaan.
Bijvoorbeeld in een totalitaire samenleving: geen kritiek toestaan.
Bijvoorbeeld bij democratische revolutie: toename inspraak/macht ten koste van koning.
Economisch: grotere handelswinsten, toename economische invloed, veiligstellen import en export.
Cultureel: invloed/stimuleren op gebied godsdienst, wetenschap en kunst.
Sociaal: verhoudingen in de bevolking (bijv.: arm en rijk, wel of geen rechten)
Oefening: mate van betrouwbaarheid (10 min.)
Deel de volgende bronnen in op betrouwbaarheid mét steeds een argument erbij
Denk aan: ooggetuige en doel/intentie
1. Dagboek.
2. Brief van een Britse soldaat in India aan zijn ouders, net na de Grote Indiase Opstand.
3. Memoires (gedenkschrift van iemands leven, geschreven door jezelf, vaak je leven goedpraten).
4. Wetstekst.
5. Krantenartikel van een abolitionist over de toestand van slavernij op Barbados.
6. Spotprent.
7. Brief aan een persoonlijke vriend.
8. Speech van de Engelse koningin na de Grote Indiase Opstand.
9. Geheime brief van een edelman aan een andere edelman, waarin negatieve teksten staan over Lodewijk XIV.
10. Beschrijving van een empirisch experiment met zwaartekracht.
Nabespreken SO: vraag 1
Goed antwoord vraag 1: waarom goed?
‘Het zelfportret van Ghiberti hoort bij het veranderende mensbeeld van de Renaissance, omdat in de Renaissance het individu centraal stond. Een zelfportret is natuurlijk van één persoon oftewel het individu. Dit portret laat dus doordat het een zelfportret is duidelijk zien dat dit het veranderende mensbeeld is, want hij is zelf belangrijk.’
‘Het zelfportret van Ghiberti hoort bij het veranderende mensbeeld van de Renaissance, omdat in de Renaissance het individu centraal stond. Een zelfportret is natuurlijk van één persoon oftewel het individu. Dit portret laat dus doordat het een zelfportret is duidelijk zien dat dit het veranderende mensbeeld is, want hij is zelf belangrijk.’
Nabespreken SO: vraag 2
Goed antwoord vraag 2: waarom?
‘De tekenaar kiest de protestantse kant, want ik zie dat het deel van met protestanten met de Bijbel zit in de balans en de katholieken met dure voorwerpen en de Bijbel weegt meer dan de dure voorwerpen. Dit laat zien dat de katholieke kerk met andere dingen en niet met de Bijbel, dus hun geloof, bezig was, en dus dat de Bijbel belangrijker is. De protestanten zijn beter, want ze volgen de Bijbel.’
‘De tekenaar kiest de protestantse kant, want ik zie dat het deel van met protestanten met de Bijbel zit in de balans en de katholieken met dure voorwerpen en de Bijbel weegt meer dan de dure voorwerpen. Dit laat zien dat de katholieke kerk met andere dingen en niet met de Bijbel, dus hun geloof, bezig was, en dus dat de Bijbel belangrijker is. De protestanten zijn beter, want ze volgen de Bijbel.’
Nabespreken SO: vraag 3
Nabespreken SO: vraag 4
Goed antwoord vraag 4: waarom?
‘- Gegeven 1 maakt de bron betrouwbaar, omdat De Saint-Simon een dagboek had en je in je eigen dagboek schrijf je geen leugens, want het is voor jezelf en hij was zelf een ooggetuige van wat er gebeurde. Hij baseert het verhaal ook op dagboeken van twee andere edelen, dit laat ook verschillende perspectieven zien van wat er allemaal gebeurt aan het hof.
- Gegeven 2 maakt het iets minder betrouwbaar, omdat hij vertelt over het frivole gedrag aan het hof. Hij kan hierover liegen of juist heel erg overdrijven, omdat zij doel is de koning negatief te beschrijving. Hierdoor kun je niet checken of het klopt.
- K.A.: Het streven van vorsten naar absolute macht. ‘Maar hij liet…’ In dit citaat zie je een deel van de absolute macht van Lodewijk XIV. Iedereen moest naar hem luisteren en hem een soort aanbidden, terwijl hij zelf er niet eens meer was.’
Nabespreken SO: vraag 5
Plantagekolonie leg de kenmerken uit én daarna koppelen aan een gegeven, uitleg in meerdere zinnen.
Nabespreken SO: vraag 6
Nabespreken SO: vraag 7
Laatste keertje voor SE 1: oefenexamenvraag: …