Hoofdstuk 1: Fundamenten
Hoofdstuk 1: Fundamenten
Lesduur is: 250 minOnderdelen in deze les
Hoofdstuk 1: Fundamenten
Open breed: leerlingen koppelen gezondheid vaak alleen aan niet ziek zijn. Deze les verbreedt dat beeld en bouwt basisbegrippen op voor de rest van het hoofdstuk.
Op het einde van het hoofdstuk kan ik
De bijlage bevat meerdere einddoelen voor het hoofdstuk. Voor deze les staat de basis centraal: gezondheid, gezondheidsvaardigheden, gezondheidsbevordering en zorg.
Welke woorden koppel jij spontaan aan gezondheid?
Gebruik de woordwolk om het beeld van leerlingen te verbreden: van 'niet ziek zijn' naar lichamelijke, geestelijke, sociale en spirituele aspecten.
Kan iemand een aandoening hebben en zich toch gezond voelen? Leg uit.
Deze slide heeft geen instructies
🚀 Instap - Wat betekent gezond zijn?
Slide tekst
Deze slide heeft geen instructies
🚀 Instap - Wat betekent gezond zijn?
3
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
🚀 Instap - Wat betekent gezond zijn?
Deze slide heeft geen instructies
1. Wat is gezondheid?
Gezondheid is meer dan niet ziek zijn.
Gezondheid is de mate waarin je lichamelijke, geestelijke, sociale en spirituele uitdagingen in het leven aankunt.
Deze dimensies beïnvloeden elkaar. Daarom bekijken we gezondheid holistisch: als één geheel.
Je kunt hier kort verwijzen naar de WHO-definitie zonder die volledig te laten memoriseren. Belangrijker is dat leerlingen begrijpen dat gezondheid breder is dan afwezigheid van ziekte.
1. Wat is gezondheid?
les 3MWa: 14/09
Vul de kernbegrippen aan
Gezondheid is meer dan niet ziek zijn. In een holistische visie kijk je naar verschillende kanten van het leven. Die vier dimensies zijn lichamelijk, geestelijk, sociaal en spiritueel. Een verandering in één dimensie kan ook andere dimensies beïnvloeden.
De volgorde is inhoudelijk vastgelegd door de opsomming uit de les.
✍ Opdracht 1: beantwoord volgende vragen.
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 1: beantwoord volgende vragen.
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 1: beantwoord volgende vragen.
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 1: beantwoord volgende vragen.
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 1: beantwoord volgende vragen.
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 1: beantwoord volgende vragen.
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 1: beantwoord volgende vragen.
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 1: beantwoord volgende vragen.
Deze slide heeft geen instructies
1.1 Gezond gedrag, gezondheidsbevordering en zorg
✍ Opdracht 2: Hoe gezond handel jij?
Deze slide heeft geen instructies
1.1 Gezond gedrag, gezondheidsbevordering en zorg
✍ Opdracht 2: Hoe gezond handel jij?
Deze slide heeft geen instructies
1.1 Gezond gedrag, gezondheidsbevordering en zorg
✍ Opdracht 2: Hoe gezond handel jij?
Deze slide heeft geen instructies
1.1 Gezond gedrag, gezondheidsbevordering en zorg
✍ Opdracht 2: Hoe gezond handel jij?
Deze slide heeft geen instructies
1.1.1 Gezondheidsvaardigheden, gezondheidsbevordering en vormen van zorg
1. Gezondheidsvaardigheden
Om goed voor je gezondheid te zorgen, moet je gezondheidsinformatie kunnen:
vinden
begrijpen
beoordelen
toepassen
Deze slide heeft geen instructies
1.1.1 Gezondheidsvaardigheden, gezondheidsbevordering en vormen van zorg
Is gezondheidsinformatie betrouwbaar?
Kijk naar:
Wie geeft de informatie?
Is de informatie recent?
Is ze gebaseerd op deskundige bronnen?
Deze slide heeft geen instructies
Wat hoort niet bij gezondheidsvaardigheden?
Informatie begrijpen
Informatie vinden
Informatie beoordelen
Informatie verbieden
Leerlingen verwarren soms omgaan met info met het tegenhouden ervan. De les noemt vinden, begrijpen, beoordelen en toepassen.
Vul de juiste woorden in.
Gezondheidsvaardigheden helpen je om informatie te vinden, te begrijpen, kritisch te beoordelen en in het dagelijks leven toe te passen. Zo kun je misleidende info beter vermijden.
Alle vier kernwerkwoorden komen letterlijk uit de subtopic gezondheidsvaardigheden.
✍ Opdracht 3: Waar zoek je betrouwbare informatie?
3
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 3: Waar zoek je betrouwbare informatie?
Deze slide heeft geen instructies
1.1.1 Gezondheidsvaardigheden, gezondheidsbevordering en vormen van zorg
2. Gezondheidsbevordering
Gezondheidsbevordering = acties die de gezondheid van mensen verbeteren.
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 4: Welke vorm van gezondheidsbevordering herken je?
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 4: Welke vorm van gezondheidsbevordering herken je?
Deze slide heeft geen instructies
Wie kan allemaal zorg verlenen?
Deze slide heeft geen instructies
1.1.1 Gezondheidsvaardigheden, gezondheidsbevordering en vormen van zorg
3. Vormen van zorg
Zorg helpt om onze gezondheid te behouden en te verbeteren.
zorgvrager = krijgt zorg
zorgverlener = geeft zorg
Deze slide heeft geen instructies
Vul de zorgvormen aan.
Bij gezondheidssituaties werken verschillende zorgvormen samen. Zelfzorg is zorg die je voor jezelf opneemt. Mantelzorg komt van iemand uit je directe omgeving. Professionele zorg wordt gegeven door opgeleide zorgverleners wanneer deskundigheid nodig is.
De zinnen sluiten nauw aan bij de formuleringen op de contentslides.
Vul de drie vormen aan.
Gezondheidsbevordering omvat acties die gezondheid proberen te verbeteren. Ziektepreventie wil ziekte voorkomen of vroeg opsporen. Gezondheidspromotie stimuleert gezond gedrag. Gezondheidsbescherming werkt via regels en maatregelen. Samen vullen die vormen elkaar aan.
Laat leerlingen het onderscheid expliciet verwoorden na het invullen, zodat de begrippen niet louter uit het hoofd geleerd worden.
✍ Opdracht 5: Welke vorm van zorg herken je?
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 5: Welke vorm van zorg herken je?
Deze slide heeft geen instructies
Wat kan volgens jou allemaal invloed hebben op iemands gezondheid?
Deze slide heeft geen instructies
1.1.2 Welke modellen gebruik je om gezondheid in kaart te brengen?
Verschillende factoren beïnvloeden gezondheid.
Gezondheidsmodellen helpen om die factoren overzichtelijk in kaart te brengen.
Elk model bekijkt gezondheid vanuit een andere invalshoek.
Samen geven ze een vollediger beeld van de gezondheidssituatie van een persoon.
Deze slide heeft geen instructies
1.1.2 Welke modellen gebruik je om gezondheid in kaart te brengen?
Welke modellen brengen gezondheid in kaart?
het biopsychosociaal model
het ICF-schema of Internationale Classificatie van het menselijk Functioneren
het model van Lalonde
Deze slide heeft geen instructies
1.1.2.1 Het biopsychosociaal model
Bekijkt gezondheid vanuit een holistische visie: de mens als geheel.
Biologisch: lichaam, ziekte, pijn, erfelijke aanleg.
Psychologisch: gedachten, gevoelens, persoonlijkheid.
Sociaal: gezin, vrienden, school en omgeving.
De drie factoren beïnvloeden elkaar voortdurend.
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 6: Welke factoren beïnvloeden de gezondheid?
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 6: Welke factoren beïnvloeden de gezondheid?
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 7: casus Finn
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 7: casus Finn
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 8
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 8
Deze slide heeft geen instructies
Als iemand zijn been breekt, heeft dat dan alleen gevolgen voor zijn lichaam?
ja
nee
Deze slide heeft geen instructies
1.1.2.2 Het ICF-schema
Brengt het functioneren en de gezondheidstoestand van een persoon in kaart.
Je kijkt naar beperkingen én naar wat goed gaat.
Lichaam: lichaamsfuncties en anatomische eigenschappen.
Doen: activiteiten en beperkingen.
Samen: deelname aan het dagelijks leven.
Ik: persoonlijke factoren.
Omgeving: factoren die helpen of hinderen.
De onderdelen beïnvloeden elkaar.
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 9: Breng de situatie in kaart met het ICF-schema
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 9: Breng de situatie in kaart met het ICF-schema
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 9: Breng de situatie in kaart met het ICF-schema
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 9: Breng de situatie in kaart met het ICF-schema
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 9: Breng de situatie in kaart met het ICF-schema
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 9: Breng de situatie in kaart met het ICF-schema
Deze slide heeft geen instructies
Welke factor heeft volgens jou de meeste invloed op je gezondheid?
lichaam/erfelijkheid
leefstijl
omgeving
gezondheidszorg
Deze slide heeft geen instructies
1.1.2.3 Het model van Lalonde
Brengt gezondheidsdeterminanten in kaart: factoren die de gezondheid beïnvloeden.
Biologische factor: leeftijd, geslacht, erfelijke aanleg, ziekte.
Voorzieningen gezondheidszorg: beschikbaarheid en kwaliteit in zorg.
Leefstijl: voeding, beweging, slaap, roken, alcohol.
Omgeving: gezin, vrienden, school, woonomgeving.
Niet alle factoren zijn veranderbaar.
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 10: Welke gezondheidsdeterminant herken je?
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 10: Welke gezondheidsdeterminant herken je?
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 11: Breng de gezondheidssituatie in kaart
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 11: Breng de gezondheidssituatie in kaart
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 11: Breng de gezondheidssituatie in kaart
Deze slide heeft geen instructies
Waarom doet iemand soms iets ongezonds, terwijl die persoon wéét dat het ongezond is?
Deze slide heeft geen instructies
1.1.3 Wat beïnvloedt ons gezondheidsgedrag?
Weten wat gezond is = niet altijd gezond handelen.
Ons gedrag wordt beïnvloed door drie factoren:
Competenties: wat je weet en kunt
Drijfveren: wat je wilt en motiveert
Context: je omgeving en omstandigheden
Deze factoren kunnen gezond gedrag stimuleren of bemoeilijken.
Deze slide heeft geen instructies
1.1.3.1 Competenties
Competenties = kennis en vaardigheden om gezond gedrag te stellen.
Voorbeelden:
weten dat water gezonder is dan frisdrank;
een evenwichtige maaltijd kunnen samenstellen;
weten wat de gevolgen zijn van overmatig alcoholgebruik.
Te weinig kennis of vaardigheden → mogelijke drempel.
Deze slide heeft geen instructies
1.1.3.2 Drijfveren
Drijfveren = wat je motiveert om bepaald gedrag te stellen.
Voorbeelden:
je sport omdat je fitter wilt worden;
je gaat op tijd slapen voor een toets;
je rookt omdat stoppen moeilijk is.
Wat je belangrijk, prettig of de moeite waard vindt, beïnvloedt je gedrag.
Deze slide heeft geen instructies
1.1.3.3 Context
Context = factoren buiten jezelf die gezond gedrag makkelijker of moeilijker maken.
Voorbeelden:
gezonde tussendoortjes zijn thuis beschikbaar;
er is een veilig fietspad;
vrienden stimuleren je om te sporten;
sportlessen zijn te duur;
er is weinig gezonde voeding op school.
Gezondheidsgedrag wordt beïnvloed door:
competenties + drijfveren + context
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 12: Welke gezondheidsdeterminant herken je?
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 12: Welke gezondheidsdeterminant herken je?
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 13: Breng het gedrag in kaart
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 13: Breng het gedrag in kaart
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 14: Hoe kun je gedrag veranderen?
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 14: Hoe kun je gedrag veranderen?
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 14: Hoe kun je gedrag veranderen?
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 14: Hoe kun je gedrag veranderen?
Deze slide heeft geen instructies
2. Hoe draag je zorg voor je mentaal welbevinden?
Deze slide heeft geen instructies
🚀 Instap - Hoe gaat het met jou?
Deze slide heeft geen instructies
🚀 Instap - Hoe gaat het met jou?
Deze slide heeft geen instructies
🚀 Instap - Hoe gaat het met jou?
Deze slide heeft geen instructies
🚀 Instap - Hoe gaat het met jou?
Deze slide heeft geen instructies
2.1 Wat is het verschil tussen welzijn en welbevinden?
2.1.1 Welzijn
Welzijn = tevredenheid over je levensomstandigheden.
Materieel welzijn: inkomen, woning, bezittingen en voorzieningen.
Immaterieel welzijn: vriendschap, liefde, gezondheid en sociale zekerheid.
Welzijn wordt sterk bepaald door de omstandigheden waarin je leeft.
Voorbeeld:
Voldoende geld, een comfortabele woning en goede gezondheidszorg dragen bij aan een goed welzijn.
Deze slide heeft geen instructies
2.1 Wat is het verschil tussen welzijn en welbevinden?
2.1.2 Welbevinden
Welbevinden = hoe goed je je lichamelijk, geestelijk, sociaal en spiritueel voelt.
Wordt beïnvloed door:
persoonlijke factoren: gevoelens, zelfvertrouwen
sociale factoren: familie, vrienden
lichamelijke factoren: pijn, ziekte, vermoeidheid
spirituele factoren: waarden en zingeving
Voorbeeld:
Iemand kan voldoende geld en een goede woning hebben, maar zich toch eenzaam of ongelukkig voelen.
→ Goed welzijn betekent dus niet automatisch een goed welbevinden.
Deze slide heeft geen instructies
2.1.3 Welzijn en welbevinden beïnvloeden elkaar
Welzijn en welbevinden hangen samen.
Goede levensomstandigheden kunnen ervoor zorgen dat je je beter voelt.
Toch is er geen automatisch verband: mensen kunnen in dezelfde omstandigheden leven en zich toch anders voelen.
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 15: Welzijn en welbevinden?
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 15: Welzijn en welbevinden?
Deze slide heeft geen instructies
2.2 Behoeften en verlangens
Behoefte = iets wat je nodig hebt om goed te functioneren of je goed te voelen.
Voorbeelden: slaap, veiligheid, voeding, gezondheid, sociale contacten.
Verlangen = iets wat je graag wilt, maar niet noodzakelijk nodig hebt.
Voorbeelden: nieuwste smartphone, dure vakantie.
Belangrijk:
Achter een verlangen kan een behoefte zitten.
Voorbeeld
Een nieuwe smartphone willen → verlangen
Contact willen houden met vrienden → behoefte aan verbondenheid
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 16: behoefte of verlangen?
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 16: behoefte of verlangen?
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 17: smartphone
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 17: smartphone
Deze slide heeft geen instructies
2.3 De vier vormen van welbevinden
Spiritueel welbevinden hoeft niet met geloof te maken te hebben bv. vrijwilligerswerk, familie, ...
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 18: Welke vorm van welbevinden herken je?
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 18: Welke vorm van welbevinden herken je?
Deze slide heeft geen instructies
2.4 De vormen van welbevinden beïnvloeden elkaar
Een verandering in één vorm van welbevinden kan gevolgen hebben voor de andere vormen.
Voorbeeld: Lina breekt haar been
Lichamelijk: pijn, moeilijk stappen
Sociaal: niet deelnemen aan sporttraining
Geestelijk: teleurgesteld, mist haar activiteit
Spiritueel: mist iets wat voor haar veel betekenis heeft
Conclusie: bekijk een persoon altijd als een geheel.
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 19: Bekijk de hele persoon
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 19: Bekijk de hele persoon
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 19: Bekijk de hele persoon
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 19: Bekijk de hele persoon
Deze slide heeft geen instructies
2.5 Hoe dragen de geluksdriehoek, voedingsdriehoek en bewegingsdriehoek bij aan je mentale welbevinden?
Een gezonde leefstijl gaat over meer dan voeding en beweging.
Ook hoe je je voelt, omgaat met anderen en met tegenslagen speelt een rol.
Drie modellen helpen je hierbij
Deze slide heeft geen instructies
🚀 Instap - Wat helpt jou om je goed te voelen?
Gezond eten kan invloed hebben op hoe je je voelt.
Deze slide heeft geen instructies
🚀 Instap - Wat helpt jou om je goed te voelen?
Voldoende bewegen kan helpen om stress te verminderen.
Deze slide heeft geen instructies
🚀 Instap - Wat helpt jou om je goed te voelen?
Eén lange fietstocht in het weekend compenseert een hele week stilzitten.
Deze slide heeft geen instructies
🚀 Instap - Wat helpt jou om je goed te voelen?
Voldoende slapen kan invloed hebben op je concentratie.
Deze slide heeft geen instructies
🚀 Instap - Wat helpt jou om je goed te voelen?
Je verbonden voelen met andere mensen kan bijdragen aan je welbevinden.
Deze slide heeft geen instructies
🚀 Instap - Wat helpt jou om je goed te voelen?
Je hoeft je niet altijd gelukkig te voelen om een goed welbevinden te hebben.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Opdracht: quotes over geluk
Werk per twee.
Lees jullie 2 quotes.
Leg elke quote bij de bouwsteen die volgens jullie het best past.
2
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
Bespreking opdracht: quotes over geluk
Bij welke bouwsteen hebben jullie de quote gelegd?
Waarom past de quote volgens jullie daar?
Deze slide heeft geen instructies
2.5.1 De geluksdriehoek
De drie bouwstenen van de geluksdriehoek
Goed omringd zijn
steun vinden bij anderen
iets betekenen voor elkaar
Jezelf kunnen zijn
weten wat je belangrijk vindt
trots zijn op jezelf en je doelen
Je goed voelen
ruimte geven aan je gevoelens
energie halen uit wat je graag doet
Deze slide heeft geen instructies
2.5.1 De geluksdriehoek
Wat betekent de oranje bol?
Moeilijke momenten horen bij het leven
stress, tegenslagen of problemen kunnen je uit balans brengen
veerkracht helpt je om hiermee om te gaan
je kunt je veerkracht versterken door:
je zelfvertrouwen te vergroten
positief te leren denken
voldoende te ontspannen
Je hoeft je niet altijd gelukkig te voelen om je goed te voelen.
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 20: Welke bouwsteen herken je?
je goed omringd voelen
jezelf kunnen zijn
je goed voelen
je goed omringd voelen
jezelf kunnen zijn
je goed voelen / jezelf kunnen zijn
Deze slide heeft geen instructies
Welke bouwsteen is voor jou het moeilijkst om in balans te houden?
Deze slide heeft geen instructies
Escaperoom: Wie saboteerde de voedingsdriehoek?
zie Planner
per 2
30
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
2.5.2 De voedingsdriehoek
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 21: Maak een gezondere keuze
thee zonder suiker, water
fruit, ongezouten noten, natuuryoghurt
volkorenbrood
een grotere portie toevoegen, snackgroenten bij ontbijt/lunch
vaker kiezen voor kip, vis, eieren of peulvruchten
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 21: Maak een gezondere keuze
Gezonde voeding kan bijdragen aan voldoende energie, een goede lichamelijke gezondheid en een beter functioneren. Dat kan ook invloed hebben op hoe iemand zich voelt.
Deze slide heeft geen instructies
Als je niet zweet, ben je niet voldoende aan het bewegen.
Deze slide heeft geen instructies
🚀 Instap - Juist of fout?
Als je niet zweet, ben je niet voldoende aan het bewegen.
Deze slide heeft geen instructies
2.5.3 De bewegingsdriehoek
Deze slide heeft geen instructies
2.5.3 De bewegingsdriehoek
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 22: Welke bewegingscategorie herken je?
hoog intensief bewegen
sedentair gedrag
licht intensief bewegen
matig intensief bewegen
Deze slide heeft geen instructies
2.5.4 De drie driehoeken beïnvloeden elkaar
De geluksdriehoek, voedingsdriehoek en bewegingsdriehoek hangen samen. Eén gewoonte kan meerdere aspecten van je gezondheid beïnvloeden.
Positief: wandelen met een vriend → beweging, sociaal contact en ontspanning.
Negatief: tot laat gamen → minder beweging, minder slaap en meer vermoeidheid.
Onthoud: Kleine veranderingen kunnen je voeding, beweging en mentaal welbevinden tegelijk verbeteren.
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 23: Welke driehoeken worden beïnvloed?
bewegingsdriehoek + geluksdriehoek
voedingsdriehoek
bewegingsdriehoek + geluksdriehoek
voedingsdriehoek + geluksdriehoek
bewegingsdriehoek + geluksdriehoek
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 24: Analyseer de dag van Saar
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 24: Analyseer de dag van Saar
Snel ontbijt met croissant en chocolademelk; weinig groenten bij het avondeten; voeding kan evenwichtiger bv. granola (ongezoet en zonder chocolade) met fruit en natuuryoghurt + water.
Veel langdurig stilzitten tijdens school en daarna nog twee uur gamen; weinig beweging vermeld.
Deze slide heeft geen instructies
✍ Opdracht 24: Analyseer de dag van Saar
Stress voor school, weinig ontspanning vermeld, mogelijk weinig sociale activiteit en weinig herstelmomenten.
na school wandelen of fietsen met een vriend → beweging + sociaal contact/ontspanning
gezonder ontbijt en op tijd opstaan → voeding + minder ochtendstress
schermtijd regelmatig onderbreken en bewegen → bewegingsdriehoek + welbevinden
huiswerk vroeger plannen → minder stress + mogelijk meer tijd voor beweging of ontspanning.
Deze slide heeft geen instructies
