Maatschappijleer - TW2
Learning objective
Maatschappijleer - TW2
Learning objective
5.1 Vrijheid en onvrijheid
Wat is een rechtsstaat?
rechtsstaat is, een land waar de rechten en plichten van de burgers en van de overheid zijn vastgelegd én worden nageleefd.
Deze rechten en plichten zijn in wetten opgeschreven door politici die wij zelf gekozen hebben. Nederland is immers een democratie, zoals je in hoofdstuk 4 leerde. Dat betekent dat de bevolking invloed heeft op politieke besluiten. Nederland is daarmee een democratische rechtsstaat.
In onze democratische rechtsstaat heb je veel rechten en vrijheden. Sommige ken je waarschijnlijk wel: de vrijheid van meningsuiting, het recht om te stemmen en het recht op privacy.
Autoritaire staten
(zoals Cuba) of grondstoffen vandaan halen (zoals Saudi-Arabië). Dit zijn voorbeelden van autoritaire staten, landen waarin een kleine groep mensen de macht heeft en de regels bepaalt. Ook in Europa zijn autoritaire staten, kijk maar op de wereldkaart in bron 4.
Autoritaire staten kunnen wel een parlement hebben, maar daarin zitten vooral mensen die het met de machthebbers eens zijn. Als er al verkiezingen zijn, word je gedwongen om te stemmen op de partij die de macht heeft;
Dictaturen
Autoritaire staten verschillen van elkaar. In de ene hebben inwoners meer rechten dan in de andere. De meest strenge autoritaire staten noemen we dictaturen: landen waar één persoon of een kleine groep mensen alle macht heeft en inwoners vrijwel helemaal geen rechten hebben.
De staatsradio en staats-tv geven alleen ‘goed’ nieuws over het land en de machthebbers. We noemen dit censuur, het expres weglaten of veranderen van bepaalde informatie. Journalisten kunnen daardoor hun werk niet goed doen.
rechtsstaat = Een land waar de rechten en plichten van de burgers en van de overheid zijn vastgelegd én worden nageleefd.
autoritaire staten = Landen waarin een kleine groep mensen de macht heeft en de regels bepaalt.
dictaturen = Landen waar één persoon of een kleine groep mensen alle macht heeft en inwoners vrijwel helemaal geen rechten hebben.
censuur = Het expres weglaten of veranderen van bepaalde informatie.
5.2 Grondwet en grondrechten
Grondwet
Dat Nederland een rechtsstaat is, zie je terug in de Grondwet. Hierin staan de belangrijkste rechten en plichten van burgers en overheid. De Grondwet beschermt zo burgers tegen de macht van de overheid en garandeert dat we gebruik kunnen maken van onze rechten en vrijheden. Anders zou je als burger machteloos staan tegenover de overheid.
Omdat Nederland een democratie is, zijn de rechten en plichten in de Grondwet door het parlement opgesteld.
De afspraken in de Grondwet kunnen ook niet zomaar worden aangepast: het parlement moet er twee keer over stemmen. Bij de tweede stemming moet minstens twee derde van het parlement vóór stemmen.
De eerste Grondwet werd in 1814 door het parlement goedgekeurd. Sinds die tijd is hij af en toe aangepast.
Grondrechten
In de Grondwet staan grondrechten, basisrechten die elke inwoner van Nederland heeft. In Artikel 1 bijvoorbeeld staat dat iedereen recht heeft op gelijke behandeling en dat discriminatie verboden is. Voorbeelden van grondrechten in Nederland zie je in bron 3.
In 1983 kregen ook sociale grondrechten een plek in de Grondwet. Deze gaan over zaken van algemeen belang waarvoor de overheid moet zorgen. Zo moet de overheid uitkeringen geven aan mensen die niet kunnen werken en moet iedereen goed onderwijs krijgen.
Er zit een grens aan grondrechten. Vrijheid van meningsuiting is een grondrecht, maar dat betekent niet dat je alles maar mag zeggen. Je mag bijvoorbeeld niet oproepen tot geweld en geen schadelijke dingen zeggen over iemand die niet waar zijn. Een ander voorbeeld: er is persvrijheid, maar journalisten moeten zich wel aan regels houden. Ze moeten zeker weten dat hun berichten kloppen.
Botsing grondrechten
Grondrechten kunnen met elkaar botsen. Een voorbeeld: een christelijke school wil een docente ontslaan omdat zij lesbisch is. De school baseert zich hierbij op de vrijheid van godsdienst. Dit botst met het recht van de docente op gelijke behandeling. De school mag haar niet discrimineren op grond van haar seksuele voorkeur.
Mensenrechten
Voor de Nederlandse rechtsstaat zijn ook de mensenrechten belangrijk: basisrechten voor elk mens, waar die ook woont.
Mensenrechten zijn bijvoorbeeld recht op onderwijs en vrijheid van meningsuiting, maar ook het recht om te trouwen met wie je wilt.In 1948 namen de meeste lidstaten van de Verenigde Naties de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens aan. Hierin staan 30 mensenrechten opgesomd.
Boycot
Landen kunnen wel een boycot instellen om een land onder druk te zetten. Zo’n boycot betekent dat we geen producten kopen die uit een bepaald land komen. Actiegroepen vragen soms om een boycot tegen een land vanwege het schenden van mensenrechten. Een boycot wordt ook ingesteld als de internationale vrede wordt bedreigd. Zoals de handelsboycot tegen Iran door westerse landen, om te voorkomen dat Iran kernwapens maakt.
grondwet = De belangrijkste rechten en plichten van burgers en overheid.
grondrechten = Basisrechten die elke inwoner van Nederland heeft.
mensenrechten = Basisrechten voor elk mens, waar die ook woont.
boycot = We kopen geen producten die uit een bepaald land komen.
5.3 Scheiding van machten
Trias politica
Al hebben we als burgers allerlei rechten, toch heeft de overheid veel macht over ons. Door wet- en regelgeving heeft de overheid de mogelijkheid om ons gedrag te beïnvloeden. Bijvoorbeeld door te bepalen hoeveel belasting iedereen moet betalen. En dat je geen alcohol mag kopen als je nog geen 18 bent. Of dat je een rijbewijs nodig hebt om op een brommer te mogen rijden. Als je dit soort regels overtreedt, mag de overheid je straffen. De macht van de overheid gaat dus heel ver. Om te voorkomen dat de overheid haar macht onbeperkt kan gebruiken, is de macht in drie onderdelen opgedeeld:
• wetten aannemen.
• wetten uitvoeren.
• beoordelen of iedereen zich aan de wet houdt.
Deze taken zijn verdeeld over drie machten. We noemen dat de trias politica, de scheiding van de politieke macht over de wetgevende,
uitvoerende en rechterlijke macht. De splitsing in drie delen zorgt ervoor dat niet één persoon of een kleine groep mensen alle macht heeft.
Wetgevende macht
De wetgevende macht neemt de wetten aan waaraan burgers en de overheid zich moeten houden. Dit is het parlement. Tientallen keren per jaar neemt het parlement nieuwe wetten aan of aanpassingen van bestaande wetten. Zo is in 2019 de Verkeerswet aangepast met een verbod op fietsen met je telefoon in de hand. In Nederland is wetgeving een taak van de ministers en het parlement samen. Ministers mogen nieuwe wetten voorstellen. Maar het parlement neemt zo’n wetsvoorstel aan of wijst het af. De leden van de Tweede Kamer kunnen ook zelf wetsvoorstellen maken.
Uitvoerende macht
De uitvoerende macht zorgt ervoor dat eenmaal aangenomen wetten worden uitgevoerd. In ons land is dat de regering. Ministers zijn verantwoordelijk voor de uitvoering. Zij vertellen aan ambtenaren wat ze moeten doen. Een voorbeeld: in de wet staat dat jij tot 16 jaar leerplichtig bent. De minister laat de leerplichtambtenaar controleren of jij je daaraan houdt. De minister van Onderwijs moet ook zorgen voor genoeg geld voor scholen en leraren.
Rechterlijke macht
De rechterlijke macht beoordeelt of de overheid en burgers zich aan de wet houden. Rechters gaan na of iemand een wet heeft overtreden en kunnen een overtreder bestraffen. Iemand die dronken in zijn auto rijdt en een ongeluk veroorzaakt, kan een geldboete of een gevangenisstraf krijgen. Ook de overheid kan door een rechter worden veroordeeld, zoals je in bron 1 kunt lezen. Rechters oordelen verder in situaties waarin burgers conflicten met elkaar hebben. Bijvoorbeeld als jouw telefoon niet goed werkt en de winkel hem niet wil ruilen.
Een belangrijk kenmerk van de rechterlijke macht in Nederland is dat rechters onafhankelijk en onpartijdig zijn. In de Grondwet staat dat rechters “voor het leven” benoemd worden. Een minister die het niet eens is met een uitspraak kan de rechter dus niet ontslaan. Een rechter heeft geen persoonlijk belang bij een veroordeling of een vrijspraak. De rechter beoordeelt alleen of de wet is overtreden.
Autoritaire staten
In autoritaire staten bestaat de trias politica niet of zijn de machten niet helemaal gescheiden. Zo worden rechters alleen benoemd als ze beloven de regering te steunen. Daardoor is een eerlijk proces niet gegarandeerd. Vaak worden mensen zomaar opgesloten in de gevangenis, zonder dat daar een rechter aan te pas komt.
En meestal heeft de partij van de machthebbers de grote meerderheid in het parlement. De wetten die de regering (de uitvoerende macht) indient, worden dan zonder veel discussie aangenomen door de wetgevende macht.
Legaliteitsbeginsel
Bij de trias politica hoort het legaliteitsbeginsel: iedere handeling van de overheid moet gebaseerd zijn op een wet. Anders gezegd: de overheid moet zich aan de wet houden. De uitvoerende macht mag pas iets doen als het door de wetgevende macht is goedgekeurd. En de rechterlijke macht kan iemand pas veroordelen als in de wet staat dat iets niet mag.
Het legaliteitsbeginsel zorgt ervoor dat burgers en bedrijven beschermd zijn tegen willekeur van de overheid. Zo kun je in Nederland niet zomaar uit je huis worden gezet omdat de overheid op die plek een voetbalstadion wil bouwen. En een ambtenaar mag een vergunning niet weigeren omdat hij ruzie heeft met de aanvrager.
trias politica = De scheiding van de politieke macht over de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht.
wetgevende macht = Neemt de wetten aan waaraan burgers en de overheid zich moeten houden.
uitvoerende macht = Zorgt ervoor dat eenmaal aangenomen wetten worden uitgevoerd.
rechterlijke macht = Beoordeelt of de overheid en burgers zich aan de wet houden.
legaliteitsbeginsel = Iedere handeling van de overheid moet gebaseerd zijn op een wet.
5.4 Criminaliteit
Een groot deel van de rechtszaken valt onder het burgerlijk recht. Het gaat daarbij om conflicten tussen mensen, bijvoorbeeld een burenruzie. Voor conflicten met de overheid is er het bestuursrecht.
Asociaal of ook strafbaar?
Diefstal valt onder het strafrecht: de aanpak van gedrag dat volgens de wet verboden is.diefstal en mishandeling staan wel in de wet, in het Wetboek van Strafrecht.In het strafrecht bepaalt een rechter of er sprake is van een strafbaar feit en welke straf daarbij hoort. Een strafbaar feit noemen we ook wel een delict.
Overtreding of misdrijf?
Overtredingen = strafbare feiten die minder erg zijn. Als de politie je staande houdt omdat je zonder helm rijdt, hoef je niet naar de rechter. Je krijgt wel een boete, want je bent strafbaar.
Misdrijven = zijn ernstige strafbare feiten zoals vernieling, handel in drugs, diefstal, inbraak en moord.
Wat is criminaliteit?
Eigenlijk valt alles wat wettelijk verboden is onder criminaliteit. Toch noemen we iemand die een overtreding begaat geen crimineel. Een dief of een verkrachter is wel een crimineel. Daarom is de beste omschrijving van het begrip criminaliteit: alle misdrijven zoals die in de wet staan.
Afhankelijk van tijd en plaats
tijdgebonden is: onze ideeën over wat strafbaar zou moeten zijn, veranderen. Daarom wordt soms een wet uit het Wetboek van Strafrecht verwijderd of komt er juist een verbod bij.
Criminaliteit is ook plaatsgebonden: wat is toegestaan in Nederland, kan in een ander land strafbaar zijn.
Risicofactoren
Waarom plegen mensen misdrijven?
Deze zogenoemde risicofactoren zijn onder andere:
• Een onveilige opvoeding. Jongeren die thuis verkeerde waarden en normen leren, gaan eerder het foute pad op. Hetzelfde geldt voor jongeren die in hun jeugd te maken krijgen met mishandeling of verwaarlozing door hun ouders.
• Groepsgedrag. Als je vrienden regelmatig bushokjes vernielen, ga je misschien ook meedoen omdat je bang bent dat je er anders niet meer bij hoort.
• Alcohol of drugs. Onder invloed doen mensen soms dingen die ze niet zouden doen als ze nuchter zijn.
• Spijbelen en schooluitval. Jongeren die veel spijbelen of van school gaan zonder diploma, komen vaker met justitie in aanraking.
• Biologische factoren. Sommige mensen hebben een stoornis waardoor ze eerder criminele dingen doen.
Maar de meeste spijbelaars en mensen die alcohol drinken, plegen geen misdrijven. Crimineel gedrag is dan ook heel lastig te voorspellen.
strafrecht = De aanpak van gedrag dat volgens de wet verboden is.
overtredingen = Strafbare feiten die minder erg zijn.
misdrijven = Ernstige strafbare feiten.
criminaliteit = Alle misdrijven zoals die in de wet staan.
tijdgebonden = Onze ideeën over wat strafbaar zou moeten zijn, veranderen.
plaatsgebonden = Wat is toegestaan in Nederland, kan in een ander land strafbaar zijn
.5.5 Opgepakt … en dan?
Een verdachte
Een verdachte is iemand van wie de politie denkt dat die iets strafbaars heeft gedaan.
Wat mag de politie?
Pas als je verdachte bent van een misdrijf, mag de politie:
• je fouilleren, waarbij de politie je kleding doorzoekt, maar niet zonder toestemming je tas mag doorzoeken;
• je arresteren: de politie neemt je mee naar het bureau voor verhoor en kan je daar maximaal negen uur vasthouden;
• je huis doorzoeken op zoek naar bewijsmateriaal, maar dit mag alleen met een apart huiszoekingsbevel.
Als de politie klaar is met het onderzoek, wordt er een proces-verbaal geschreven, een speciaal politieverslag over het misdrijf en de verdachte.
Officier van justitie
Bij een zwaarder misdrijf gaat het proces-verbaal naar de officier van justitie. Deze beslist wat er met de verdachte gebeurt. Alle officieren van justitie samen, noem je het Openbaar Ministerie (OM).
De officier heeft drie mogelijkheden:
1. De zaak seponeren. Dit betekent dat de verdachte niet voor de rechter komt en geen straf krijgt. Bijvoorbeeld als er te weinig bewijs is.
2. Zelf een straf opleggen, ofwel een strafbeschikking. Dat is bijvoorbeeld een boete of een taakstraf.
3. De verdachte vervolgen. De officier stuurt het dossier dan naar de rechtbank. Daar zal de rechter beslissen of de verdachte schuldig is en zo ja, welke straf dat oplevert.
De rechtszaak
Een rechtszaak in Nederland heeft altijd een vaste volgorde. Stel dat Wouter uit bron 1 voor de rechter staat:
1. Eerst controleert de rechter al zijn persoonsgegevens, zoals zijn naam, adres en geboortedatum.
2. De officier van justitie leest de aanklacht voor. Hierin staat van welk misdrijf de verdachte beschuldigd wordt. De rechter, de officier van justitie en de advocaat stellen vragen aan Wouter. Ze willen bijvoorbeeld weten waarom hij zo vaak in de fout gaat.
3. Marc werkt in de supermarkt waar de diefstal plaatsvond. Hij is opgeroepen als getuige. Hij moet vertellen wat er is gebeurd. Marc geeft eerlijk antwoord, want een getuige mag niet liegen.
4. Na alle vragen legt de officier van justitie nog een keer uit waarom hij vindt dat Wouter schuldig is en een straf verdient. Hij eist twee weken gevangenisstraf.
5. De advocaat van Wouter vindt de straf te hoog, omdat Wouter hulp heeft gezocht om te stoppen met stelen.
6. Als verdachte mag Wouter op het einde nog iets zeggen. Hij zegt dat hij spijt heeft.
7. Bij eenvoudige zaken spreekt de rechter meteen het vonnis uit: hij vertelt wat zijn beslissing is. Hij veroordeelt Wouter tot een taakstraf en een week voorwaardelijke gevangenisstraf. Dat betekent dat Wouter niet de gevangenis in hoeft, op voorwaarde dat hij de komende drie jaar niet weer zoiets doet. Bij zaken die ingewikkelder zijn, volgt het vonnis twee weken later.
Wanneer ben je schuldig?
Om te bepalen of iemand schuldig is, moet de rechter de volgende drie vragen beantwoorden. Pas als de rechter deze vragen alle drie met ‘ja’ heeft beantwoord, bepaalt hij de precieze straf.
1. Heeft de verdachte het gedaan?
De rechter beoordeelt of er voldoende bewijs is dat de verdachte het misdrijf heeft gepleegd. Een haar of sigarettenpeuk van de verdachte op de plek van het misdrijf is bijvoorbeeld niet voldoende. Bij twijfel wordt iemand altijd vrijgesproken.
2. Gaat het om een strafbaar feit?
Een strafbaar feit is een delict dat in het Wetboek van Strafrecht staat. Daarop zijn uitzonderingen mogelijk. Als je geweld gebruikt om jezelf te verdedigen, dan is dat in sommige gevallen niet strafbaar. Denk aan een ondernemer die een overvaller zijn winkel uit duwt, waardoor deze struikelt en zijn arm breekt.
3. Is de verdachte strafbaar?
Je kunt alleen straf krijgen als je verantwoordelijk bent voor je strafbare gedrag. Iemand die een ander heeft aangevallen als gevolg van een psychische stoornis, kan niet schuldig bevonden worden.
verdachte = Iemand van wie de politie denkt dat die iets strafbaars heeft gedaan.
proces-verbaal = Een speciaal politieverslag over het misdrijf en de verdachte.
Openbaar Ministerie = Alle officieren van justitie samen.
§ 5.6 Straffen of voorkomen
Soorten straffen
Rechters kiezen daarbij uit verschillende hoofdstraffen: een geldboete, een gevangenisstraf of een taakstraf. Soms geeft een rechter nog een bijkomende straf. Zo’n straf heeft altijd iets met het delict te maken. Iemand die veel te hard reed of dronken achter het stuur zat, moet bijvoorbeeld zijn rijbewijs inleveren.
Ten slotte zijn er speciale maatregelen, zoals het betalen van een schadevergoeding.
Tbs
Een andere speciale maatregel is tbs: de terbeschikkingstelling. Deze maatregel is bedoeld voor mensen die ontoerekeningsvatbaar zijn: het gepleegde delict kan de dader niet worden aangerekend vanwege een psychische stoornis. Je bent dan niet strafbaar. Daders krijgen wel tbs als zij ontoerekeningsvatbaar zijn én gevaarlijk voor de samenleving. Zij worden dan behandeld in een tbs-kliniek. Hier zitten veel mensen die moeite hebben om hun driften te beheersen, zoals verkrachters en zeer agressieve daders. Ze komen pas vrij als de artsen verklaren dat ze genezen zijn. Als het genezen niet lukt, dan kan in het belang van de samenleving tbs onbeperkt duren. Iemand komt dan dus niet meer vrij.
Jeugdstrafrecht
Ook jongeren kunnen berecht worden. Dat gebeurt volgens het jeugdstrafrecht: strafrecht voor jongeren tussen 12 en 18 jaar die een zwaar misdrijf plegen. Hierbij ligt meer de nadruk op voorkómen dat een jongere opnieuw de fout in gaat, dan op de straf zelf.
Halt
Als je tussen 12 en 18 jaar oud bent en een licht misdrijf pleegt, zoals winkeldiefstal, kan de politie je naar Halt sturen. Je moet dan vaak de schade betalen of voor straf ergens een tijdje werken. Werk je mee, dan kom je er zonder strafblad van af.
Het doel van straffen
Het straffen van criminelen heeft verschillende doelen:
• Straf dient in de eerste plaats als afschrikking. Als je weet dat je een flinke straf en een strafblad kunt krijgen voor diefstal, laat je het eerder.
• De straf moet de dader en zijn gedrag verbeteren. Daarom geven rechters steeds vaker een taakstraf in plaats van een boete. Als je dronken een ongeluk veroorzaakt, moet je bijvoorbeeld een paar maanden werken in een revalidatiecentrum voor verkeersslachtoffers. Hierdoor leer je opnieuw belangrijke waarden en normen waardoor je beter snapt hoe fout je was.
• Straffen maakt de samenleving veiliger. Door geweldplegers en zakkenrollers op te sluiten kunnen ze (even) geen misdaden plegen.
• Het bestraffen van daders voorkomt eigenrichting: dat mensen het recht in eigen hand nemen.
• Het laatste doel van straf is vergelding. Vooral voor slachtoffers en nabestaanden is het belangrijk dat criminelen boeten voor hun misdrijf.
Criminaliteit verminderen
Het geven van straf na een misdaad heeft dus een aantal duidelijke doelen. Al eeuwenlang krijgen criminelen straffen, maar helaas is de misdaad er niet door verdwenen. Hoe kan dit probleem dan wel worden opgelost? Daarover bestaan verschillende meningen. Er zijn twee aanpakken mogelijk: repressie en preventie.
Repressie
Rechtse partijen, zoals de VVD en de PVV, vinden dat je criminaliteit harder moet aanpakken. Zij leggen de nadruk op repressie, letterlijk onderdrukken. Repressie is handelen ná het delict. Veroordeelde criminelen moeten langer de cel in. Er moeten extra agenten komen en justitie moet meer geld krijgen. Hierdoor kunnen daders sneller worden opgepakt en veroordeeld. Een ander voorbeeld van repressie is supersnelrecht, zodat bijvoorbeeld relschoppers binnen drie dagen worden veroordeeld. Daarmee laat je zien dat geweld direct wordt afgestraft. Voorstanders van repressie noemen taakstraffen “onzin” of “geen echte straf ”.
Preventie
Linkse partijen, zoals GroenLinks en de PvdA, zijn vooral voor preventie, criminaliteit voorkomen. Hierbij gaat het om handelen vóór het delict. Als je zorgt voor meer toezicht of een grotere sociale controle, dan wordt er minder gestolen. En als je jonge criminelen hulp geeft bij het vinden van een stageplek of baan, voorkom je dat de jongeren opnieuw de fout in gaan. Voorstanders van preventie zijn juist vóór leer- en werkstraffen, omdat die ervoor zorgen dat daders zich beter gaan gedragen. Jonge criminelen volgen bijvoorbeeld een training om met hun agressie om te leren gaan.
tbs = Terbeschikkingstelling.
ontoerekeningsvatbaar = Het gepleegde delict kan de dader niet worden aangerekend vanwege een psychische stoornis.
jeugdstrafrecht = Strafrecht voor jongeren tussen 12 en 18 jaar die een zwaar misdrijf plegen.
repressie = Onderdrukken.
preventie = Criminaliteit voorkomen.
Hoofdstuk 6
§ 6.1 Globalisering
Dit zijn voorbeelden van globalisering: mensen uit verschillende delen van de wereld wisselen steeds meer producten, kennis en cultuur uit.
globalisering = Mensen uit verschillende delen van de wereld wisselen steeds meer producten, kennis en cultuur uit.
wereldburger = Wanneer je nieuwsgierig bent naar andere landen en je betrokken voelt bij de mensen daar.
6.2 Migratie
migratie, verhuizen naar een ander land.
vier belangrijkste redenen hiervoor zijn:
• onafhankelijkheid van koloniën;
• werk;
• veiligheid; • gezin.
Toen dat nog gekoloniseerde gebieden waren, werden de lokale bevolking en slaafgemaakten aan het werk gezet op koffie- en suikerplantages zonder dat ze daar iets voor terugkregen. Er was dus sprake van uitbuiting
Werk
Mensen die hierheen komen voor werk noemen we arbeidsmigranten.In de jaren 60 van de vorige eeuw was er een tekort aan arbeidskrachten. Bedrijven nodigden daarom mannen uit Spanje, Italië, Marokko en Turkije uit om hier te werken. Zij werden ook wel gastarbeiders genoemd,
Veiligheid
Veel migranten ontvluchten hun land omdat er oorlog heerst of omdat ze gevaar lopen vanwege hun politieke mening of seksualiteit. Ze zijn vluchtelingen, mensen die hun woonplaats onder druk van oorlog en geweld verlaten. De meeste vluchtelingen vinden opvang ergens anders in het eigen land of in een buurland. Maar een deel komt naar Nederland en vraagt asiel aan,
Gezin
Als vluchtelingen toestemming krijgen om in Nederland te blijven wonen, dan mogen hun partner en kinderen ook hierheen komen. We noemen dat gezinshereniging. De nagekomen gezinsleden noemen we ook wel volgmigranten. Ga je trouwen met iemand uit een ander land, dan spreken we van gezinsvorming.
Toelatingsbeleid
Niet iedereen die naar Nederland komt, mag hier ook blijven. Alleen mensen uit landen die lid zijn van de Europese Unie mogen hier zonder problemen komen wonen en werken. Alle anderen moeten aan strenge eisen voldoen om een verblijfsvergunning te krijgen.
• Arbeidsmigranten van buiten de Europese Unie worden alleen toegelaten als ze een beroep hebben waar in Nederland speciaal vraag naar is. Bijvoorbeeld computerdeskundigen of profvoetballers.
• Vluchtelingen mogen alleen blijven als zij kunnen bewijzen dat zij ernstig gevaar lopen in hun land. Als zij dat niet kunnen, worden ze teruggestuurd. Nederland volgt hierbij de afspraken die vastgelegd zijn in het Vluchtelingenverdrag van de Verenigde Naties.
• Bij gezinsvorming moeten beide partners minimaal 21 jaar zijn en de partner in Nederland moet voldoende verdienen. De nieuwe partner moet al geslaagd zijn voor het basisexamen inburgering, voordat deze naar Nederland mag komen. Dit basisexamen is een toets over de Nederlandse taal en samenleving.
Wanneer zij dan toch in Nederland blijven, komen ze in de illegaliteit terecht. We noemen ze dan illegalen, mensen die geen toestemming hebben om hier te wonen en te werken.
migratie = Verhuizen naar een ander land.
koloniën = Gebieden buiten het eigen land die werden gebruikt om winst te maken.
vluchtelingen = Mensen die hun woonplaats onder druk van oorlog en geweld verlaten.
asiel = Toestemming om hier te mogen verblijven.
illegalen = Mensen die geen toestemming hebben om hier te wonen en te werken.
6.3 Problemen zonder grenzen
grensoverstijgende problemen: problemen die over landgrenzen heen gaan. Deze problemen zijn niet makkelijk op te lossen.
Armoede
Veel mensen wagen dan ook hun leven om naar Europa te komen. Dit zijn de mensen die we ook wel economische vluchtelingen noemen. Maar zij maken geen kans op een verblijfsvergunning en worden het land uitgezet.
grensoverstijgende problemen = Problemen die over landgrenzen heen gaan.
terrorisme = Het plegen van gewelddadige aanslagen met het doel om angst te zaaien.
6.4 Europese Unie
Na de Tweede Wereldoorlog besloot Nederland met vijf andere landen te gaan samenwerken. Ze moesten Europa weer opbouwen en wilden een nieuwe oorlog voorkomen. Deze samenwerking leidde tot de oprichting van de Europese Unie (EU), een economisch en politiek samenwerkingsverband van 27 Europese landen. De landen werken vooral samen op economisch gebied.
Ook is er een gemeenschappelijke handelsmarkt: door de open grenzen kunnen bedrijven hun producten in heel Europa verkopen. Veel dingen zijn hierdoor goedkoper geworden, zoals een vliegticket of een telefoongesprek.
Meer samenwerking
• Milieu en klimaat: lucht- en watervervuiling gaan ook over grenzen heen. Zo is bijvoorbeeld de Rijn in ons land erg vervuild. Dit komt doordat bedrijven er in de vijf landen waar de rivier doorheen stroomt, afval in lozen. Daarom zijn er afspraken nodig. Ook werken de EU-landen gezamenlijk aan vermindering van de CO2-uitstoot. Dit milieubeleid, de ‘Green Deal’, heeft als doel dat Europa in 2050 klimaatneutraal is. Dat wil zeggen dat alles wat mensen en bedrijven doen geen invloed heeft op klimaatverandering.
Wie heeft de macht?
Samenwerking tussen landen betekent meestal dat de soevereiniteit van landen wordt beperkt. Met soevereiniteit bedoelen we de mate waarin een land zelf beslist over de wetten en regels van het land. Nederland heeft door lid te zijn van de Europese Unie een deel van zijn soevereiniteit opgegeven. Zo discussiëren de lidstaten al jaren over een wet om de slechte staat van natuurgebieden te verbeteren.
Europese Unie (EU) = Een economisch en politiek samenwerkingsverband van 27 Europese landen.
soevereiniteit = De mate waarin een land zelf beslist over de wetten en regels van het land.
Verenigde Naties
Bijna alle landen in de wereld zijn lid van de Verenigde Naties (VN): een wereldwijd samenwerkingsverband voor vrede en veiligheid. De VN werden in 1945 opgericht, meteen na de Tweede Wereldoorlog, met als doel een volgende wereldoorlog te voorkomen. De VN werken op verschillende manieren aan vrede en veiligheid in de wereld.
• Ze bemiddelen bij conflicten tussen landen. Soms sturen ze zelf een vredesmacht, zoals naar Libanon en Afghanistan. Ook Nederlandse soldaten zijn daarbij betrokken.
• De VN bieden hulp aan mensen in nood, bijvoorbeeld als mensen moeten vluchten voor oorlog en geweld of bij een natuurramp of hongersnood.
• Ze roepen regeringen op de mensenrechten te respecteren. De VN werken er bijvoorbeeld aan dat kinderen overal naar school kunnen en dat kinderarbeid verdwijnt.
• Elk jaar organiseren de VN een klimaatconferentie, zoals de klimaattop uit bron 1. Hier maken de landen afspraken over het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen. Ook wordt er gecontroleerd of de landen zich aan de afspraken houden.
In 2015 hebben de VN de Global Goals vastgesteld. Deze ‘werelddoelen’ moeten ervoor zorgen dat in 2030 armoede en ongelijkheid de wereld uit zijn.
Hoeveel macht hebben de VN?
De VN kunnen landen niet verplichten om maatregelen te nemen. Ze hebben, net als de Europese Unie, geen eigen leger om vrede af te dwingen. Bij conflicten in de wereld vergadert de VN-Veiligheidsraad wel over ingrijpen, maar ze worden het bijna nooit met elkaar eens. In deze raad hebben vijf landen vetorecht, de mogelijkheid om met één stem een beslissing tegen te houden. Dit zijn de Verenigde Staten van Amerika, China, Rusland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Omdat ze vaak verschillende belangen hebben, kunnen de VN bijna nooit militair ingrijpen. Zo stemde Rusland tegen het ingrijpen door de VN in Oekraïne en gebruikten de Verenigde Staten hun vetorecht tegen ingrijpen in Israël.
NAVO
Nederland is sinds de oprichting in 1949 lid van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO). Dit is een militair bondgenootschap van landen uit Noord-Amerika en Europa. Er zijn nu meer dan 30 landen lid. Deze landen zorgen samen voor elkaars veiligheid en vrijheid. Zo helpen de lidstaten elkaar als een van hen aangevallen wordt. Maar er zitten bijvoorbeeld ook Nederlandse militairen namens de NAVO in Oost-Europese landen die bang zijn voor een aanval van Rusland, bijvoorbeeld in Litouwen.
Overige organisaties
Andere organisaties die wereldwijd werken zijn bijvoorbeeld het Wereld Natuur Fonds, War Child en Artsen zonder Grenzen. Deze organisaties noemen we ngo’s, organisaties die onafhankelijk van een overheid werken aan een maatschappelijk doel. De afkorting ngo staat voor niet-gouvernementele organisaties. Ze zijn opgericht om de wereld een beetje beter te maken. Ook Amnesty International is een voorbeeld van een ngo. Deze organisatie vraagt aandacht voor schendingen van mensenrechten. Ze komt bijvoorbeeld ook in actie tegen kinderarbeid in de mijnbouw in Afrika.
Verenigde Naties (VN) = Een wereldwijd samenwerkingsverband voor vrede en veiligheid.
vetorecht = De mogelijkheid om met één stem een beslissing tegen te houden.
Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) = Een militair bondgenootschap van landen uit Noord-Amerika en Europa.
ngo’s = Organisaties die onafhankelijk van een overheid werken aan een maatschappelijk doel.