Veilig werken met PBM
Veilig werken met PBM
Open de les vanuit de beroepspraktijk: PBM beschermen niet alleen de zorgmedewerker, maar ook de zorgvrager en andere mensen in de omgeving.
Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM)
PBM zijn middelen die het risico op besmetting verkleinen
Ze beschermen de zorgmedewerker én de zorgvrager
Ze worden gebruikt bij contact met ziekteverwekkers of besmet materiaal
Vooral belangrijk bij lichaamsvloeistoffen, spatten, druppels en aerosolen
PBM zijn een onderdeel van infectiepreventie, naast handhygiëne en protocollen
Benadruk dat PBM geen vervanging zijn van handhygiëne of veilig werken, maar een extra beschermlaag.
Hoe besmetting kan plaatsvinden
Via bloed, urine, ontlasting, speeksel of wondvocht
Via druppels bij hoesten of niezen
Via spatten tijdens verzorging of schoonmaak
Via aerosolen die in de lucht blijven zweven
Koppel elk voorbeeld aan een herkenbare zorgsituatie, zoals wondzorg, helpen bij toiletgang of contact met een benauwde zorgvrager.
Wat zijn aerosolen?
Aerosolen zijn heel kleine deeltjes die in de lucht kunnen blijven zweven. Ze kunnen virussen of bacteriën bevatten. Daardoor kun je ziektekiemen inademen, ook als er niet direct zichtbare spatten zijn. Bij risico op aerosolen is andere bescherming nodig dan alleen bescherming tegen druppels.
Maak het onderscheid helder: druppels zijn groter en vallen sneller neer; aerosolen zijn kleiner en blijven langer in de lucht.
Belangrijkste PBM in de zorg
Mondneusmasker - beschermt vooral tegen druppels
FFP2-masker - beschermt tegen inademen van aerosolen
Spatbril of andere oogbescherming - beschermt ogen tegen spatten
Bescherming van luchtwegen en ogen
Bescherming van handen en kleding
Handschoenen - beschermen de handen bij kans op contact met lichaamsvloeistoffen of besmet materiaal
Schort of beschermende kleding - beschermt kleding en huid tegen vervuiling en spatten
Gebruik steeds dezelfde termen in de les: druppels, spatten en aerosolen. Dat helpt studenten de keuze voor het juiste PBM te onderbouwen.
Welk PBM past bij welk risico?
Lichaamsvloeistoffen → handschoenen, soms ook schort
Spatten op kleding of huid → schort of beschermende kleding
Druppels bij hoesten of niezen → mondneusmasker
Aerosolen in de lucht → FFP2-masker
Spatten richting gezicht → oogbescherming
Laat zien dat soms meerdere PBM tegelijk nodig zijn. Bijvoorbeeld bij een handeling met spatgevaar én risico op druppels.
Welk PBM past het best bij risico op aerosolen?
Spatbril
Handschoenen
FFP2-masker
Schort
Distractors komen uit andere PBM op de vorige slides. Het gaat hier om verschil tussen bescherming tegen spatten, druppels en aerosolen.
Kies het juiste begrip
PBM verkleinen het risico op besmetting. Ze zijn belangrijk bij lichaamsvloeistoffen, spatten en druppels. Bij risico op aerosolen is extra bescherming nodig, omdat deze deeltjes in de lucht kunnen blijven zweven.
Controleer of studenten het onderscheid tussen spatten, druppels en aerosolen kunnen uitleggen.
Regels voor gebruik
Gebruik PBM wanneer er een reëel besmettingsrisico is
Gebruik PBM niet onnodig: dat is doelmatig en duurzamer
Kies het PBM dat past bij de handeling en het risico
Volg altijd de protocollen van de organisatie
PBM moeten beschikbaar zijn voordat je veilig kunt werken
Benadruk dat 'meer PBM' niet altijd 'beter' betekent. Juist kiezen hoort bij professioneel handelen.
Kwaliteit en controle
Controleer op kwaliteit en beschadigingen
Let op de CE-markering
Controleer de houdbaarheidsdatum
Gebruik geen PBM die kapot, vervuild of verlopen zijn
Licht toe dat de CE-markering aangeeft dat het product volgens de fabrikant voldoet aan Europese eisen voor veiligheid, gezondheid en milieubescherming.
Eenmalig of herbruikbaar
Eenmalige PBM gooi je na gebruik direct weg
Herbruikbare PBM moeten volgens protocol worden gereinigd en zo nodig gedesinfecteerd
Een spatbril is vaak herbruikbaar
Hergebruik alleen als het middel daarvoor bedoeld is
Vervang PBM direct bij beschadiging
Maak duidelijk dat herbruikbaar niet betekent dat het zonder reiniging opnieuw gebruikt mag worden.
Verantwoordelijkheid van de werkgever
Volgens de Arbowet moet de werkgever PBM beschikbaar stellen als die nodig zijn voor veilig werken. De werkgever zorgt ook voor passende middelen, duidelijke instructies en afspraken over veilig gebruik.
Houd het juridisch eenvoudig: studenten hoeven de kern te kennen, niet de volledige wettekst.
Vul de regels voor gebruik aan
Je gebruikt PBM alleen bij een reëel besmettingsrisico. Voor veilig werken moeten middelen op tijd beschikbaar zijn. Een eenmalig PBM gooi je na gebruik weg, maar een herbruikbaar middel moet je eerst reinigen volgens protocol.
Laat studenten benoemen dat doelmatig gebruik ook duurzamer is en dat herbruikbaar niet betekent: zonder schoonmaken opnieuw gebruiken.
Juist aan- en uittrekken van PBM
Trek PBM aan in een veilige volgorde
Voer handhygiëne uit op de juiste momenten
Zorg dat elk middel goed aansluit
Trek PBM uit zonder de besmette buitenkant aan te raken
Gooi gebruikte PBM direct op de juiste manier weg
Introduceer hier de hoofdgedachte: aan- en uittrekken draait om bescherming én het voorkomen van kruisbesmetting.
Veilige volgorde: aantrekken
Handhygiëne → beschermende kleding → mondneusmasker of FFP2-masker → oogbescherming → handschoenen
Zo blijven schone materialen schoon en sluit de bescherming goed aan voordat je de zorg start.
De precieze volgorde kan per protocol iets verschillen. Leg uit dat de organisatieprotocollen altijd leidend zijn.
Veilige volgorde: uittrekken
Handschoenen → handhygiëne → oogbescherming → beschermende kleding → masker → handhygiëne
Bij het uittrekken is de buitenkant mogelijk besmet. Daarom werk je voorzichtig en raak je je gezicht niet aan.
Benadruk dat gebruikte PBM direct weggegooid of verwerkt moeten worden volgens protocol.
Wat doe je als eerste bij het uittrekken van PBM?
Masker afdoen
Handhygiëne
Handschoenen uit
Bril afzetten
Gebaseerd op de volgorde op de slides: handschoenen, handhygiëne, oogbescherming, beschermende kleding, masker, handhygiëne.
Vul de volgorde aan
Bij het aantrekken begin je met handhygiëne. Daarna volgen beschermende kleding en het masker. Bij het uittrekken raak je de besmette buitenkant niet aan en eindig je opnieuw met handhygiëne.
De focus ligt op de hoofdprincipes: juiste volgorde, goed aansluiten en kruisbesmetting voorkomen.
Regels voor werkkleding en schoeisel
Schone werkkleding helpt besmetting te voorkomen
Goed gesloten schoenen beschermen en zijn hygiënischer
Kleding en schoeisel moeten passen bij veilig en schoon werken
Ook werkkleding en schoenen horen bij infectiepreventie
Maak de koppeling met de praktijk: PBM zijn niet los te zien van algemene kleding- en hygiëneregels.
Eisen aan werkkleding
Geen bedekte onderarmen
Kleding mag het werk niet onhygiënisch maken
Schoenen gesloten en schoon
Hygiëne
Dagelijks schoon en gewassen
Direct verschonen bij zichtbare vervuiling
Goed wasbare stof
Dragen
Leg uit waarom onbedekte onderarmen belangrijk zijn: goede hand- en polshygiëne en minder kans op besmetting via stof.
Wat neem jij uit deze les mee naar je stage?
Goede antwoorden noemen één concrete lesopbrengst, bijvoorbeeld verschil tussen mondneusmasker en FFP2, de volgorde van uittrekken, of regels voor werkkleding.