P1W3

Startopdracht

Leg klaar op je bank

  • wisbordje en gesloten stift

  • chromebook (nog dicht)

  • pen en papier om nota's te nemen


Denk in stilte na over deze vraag:

Hoe is een alkaan opgebouwd?

Zitplan

1 / 53
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNatuurwetenschappenSecundair onderwijsAlgemeen secundair onderwijsLeerjaar 5

In deze les zitten 53 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Startopdracht

Leg klaar op je bank

  • wisbordje en gesloten stift

  • chromebook (nog dicht)

  • pen en papier om nota's te nemen


Denk in stilte na over deze vraag:

Hoe is een alkaan opgebouwd?

Zitplan

Startopdracht

Leg klaar op je bank

  • wisbordje en gesloten stift

  • chromebook (nog dicht)

  • pen en papier om nota's te nemen


Denk in stilte na over deze vraag:

Hoe is een alkaan opgebouwd?

Zitplan

30

second

1

minute

00

second

Hoe is een alkaan opgebouwd?

Project 1

Hoe bepalen de molecuulstructuren van organische stoffen en kunststoffen hun eigenschappen, toepassingen en duurzaamheid in onze samenleving?

De natuur als inspiratiebron

We kijken vaak naar 'kunststoffen' alsof ze uit een fabriek komen en 'organische stoffen' alsof ze uit de natuur komen.


Maar op moleculair niveau gebruikt de plasticindustrie exact dezelfde trucs als de natuur.


Ons eigen lichaam wemelt van de organische stoffen: biomoleculen


Als een scheikundige een buigzaam polymeer wil maken, kijkt die simpelweg af van hoe ons lichaam buigzame eiwitten of vetten bouwt.

30

second

30

second

30

second

30

second

Wat maakt een verbinding een 'organische verbinding'?

30

second

30

second

C

1

minute

00

second

1

minute

00

second

Waarom is water zo belangrijk in een organisme (planten/dieren/fungi)

Anorganische verbindingen

WATER

belangrijk transportmiddel (bloed!)


Anorganische verbindingen

WATER

belangrijk transportmiddel (bloed!)

polaire molecule

Anorganische verbindingen

WATER

belangrijk transportmiddel (bloed!)

polaire molecule

⇓

  • Ons lichaam bestaat voor zo'n 70% uit water, dus de meeste moleculen moeten oplosbaar zijn in water. We noemen dat polaire of hydrofiele moleculen.

(hydro = water, philos = vriend, minnend)

  • Moleculen die niet of slecht in water oplossen, zijn hydrofoob of apolair.

  • Sommige moleculen bezitten beide eigenschappen.

Anorganische verbindingen

WATER

MINERALEN

96% van ons lichaamsgewicht < C, O, H, N


Anorganische verbindingen

WATER

MINERALEN

96% van ons lichaamsgewicht < C, O, H, N

4% mineralen: in kleinere hoeveelheden nodig, maar wel onmisbaar!

vb calcium: bouw van het skelet

ijzer: zuurstofgastransport

chloor: creëren van een zure omgeving in de maag.

Anorganische verbindingen

WATER

MINERALEN

ANORGANISCHE GASSEN

Welke gasuitwisseling vindt er in ons

lichaam zo'n 12-15 keer per minuut plaats?

Anorganische verbindingen

WATER

MINERALEN

ANORGANISCHE GASSEN

  • celademhaling: O2 →CO2

  • fotosynthese CO2 → O2

suikers

eiwitten

vetten

Ik start de dag met een goed ontbijt:

fruit, ontbijtgranen, glas melk

Toegegeven: een boterham met confituur smaakt ook!

Ik eet dan vooral ...

A

sachariden (suikers)

B

proteïnen (eiwitten)

C

lipiden (vetten)

Sachariden

De suikers in confituur worden snelle suikers genoemd, omdat ze je snel van energie voorzien.

De suikers in brood – en specifiek in meergranenbrood – worden trage suikers genoemd. Ze voorzien je trager van energie, maar wel voor een langere tijd.


Waar zit nu net het verschil tussen die suikers?

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren

glucose, fructose en galactose. Ze bestaan uit zes koolstofatomen met als algemene brutoformule C6H12O6 en vormen een ringstructuur.

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren

glucose, fructose en galactose. Ze bestaan uit zes koolstofatomen met als algemene brutoformule C6H12O6 en vormen een ringstructuur.

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren

glucose, fructose en galactose. Ze bestaan uit zes koolstofatomen met als algemene brutoformule C6H12O6 en vormen een ringstructuur.

zoete vruchten (appel, duiven)

energiebron

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren

glucose, fructose en galactose. Ze bestaan uit zes koolstofatomen met als algemene brutoformule C6H12O6 en vormen een ringstructuur.

zoete vruchten (appel, duiven)

energiebron

groenten en fruit

langetermijn geheugen

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren

glucose, fructose en galactose. Ze bestaan uit zes koolstofatomen met als algemene brutoformule C6H12O6 en vormen een ringstructuur.

zoete vruchten (appel, duiven)

energiebron

heel zoet

honing, fruit

groenten en fruit

langetermijn geheugen

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren

  • disachariden

twee monosachariden die via een condensatiereactie aan elkaar binden


Een condensatiereactie is een chemische reactie waarbij water wordt afgesplitst. De binding tussen beide monosachariden heet een glycosidebinding.


Bij de afbraak van een disacharide tot twee monosachariden wordt water toegevoegd. Die reactie is een hydrolyse.

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren

  • disachariden

twee monosachariden die via een condensatiereactie aan elkaar binden


glycosidebinding

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren

  • disachariden

    • Sucrose (sacharose of kristalsuiker) is opgebouwd uit een glucose- en een fructosemolecule

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren

  • disachariden

    • Sucrose

    • Lactose of melksuiker is opgebouwd uit een galactose- en een glucose-molecule. Lactose komt voor in melk en melkproducten zoals kaas en yoghurt.

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren

  • disachariden

    • Sucrose

    • Lactose

    • Maltose of moutsuiker is opgebouwd uit twee glucosemoleculen. Het heeft een zoete smaak en komt voor bij kiemende zaden. Maltose speelt een belangrijke rol bij het brouwen van bier en de productie van alcohol

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden

  • disachariden

Trage suikers

  • polysachariden = polymeren


(mono = 1 ; di = 2 ; poly = veel)

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden

  • disachariden

Trage suikers

  • polysachariden = polymeren

opgebouwd uit tien tot duizenden aan elkaar gebonden monosachariden.

Een polysacharide wordt gevormd door opeenvolgende condensatiereacties tussen monosachariden. Door die polymerisatiereactie ontstaat een biopolymeer.

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden

  • disachariden

Trage suikers

  • polysachariden = polymeren

    • Zetmeel

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden

  • disachariden

Trage suikers

  • polysachariden = polymeren

    • Zetmeel:

      • Planten slaan zetmeel op als reservevoedsel.

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden

  • disachariden

Trage suikers

  • polysachariden = polymeren

    • Zetmeel:

      • Planten slaan zetmeel op als reservevoedsel.

      • Mengsel van 2 verschillende polysachariden op basis van glucosemonomeren:

        • amylose(spiraalvormig)

        • amylopectine (vertakt).

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden

  • disachariden

Trage suikers

  • polysachariden = polymeren

    • Zetmeel

    • Glycogeen

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden

  • disachariden

Trage suikers

  • polysachariden = polymeren

    • Zetmeel

    • Glycogeen

      • reserveopslag aan glucose bij dieren (wat zetmeel is voor planten)

      • heel sterk vertakt biopolymeer

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden

  • disachariden

Trage suikers

  • polysachariden = polymeren

    • Zetmeel

    • Glycogeen

      • reserveopslag aan glucose bij dieren (wat zetmeel is voor planten)

      • heel sterk vertakt biopolymeer

      • bij mensen vind je glycogeen in de spieren en de lever.

        • in de spieren: energieproductie tijdens fysieke inspanningen

        • in de lever: bloedsuikerspiegel op peil houden.

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden

  • disachariden

Trage suikers

  • polysachariden = polymeren

    • Zetmeel

    • Glycogeen

    • Cellulose

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden

  • disachariden

Trage suikers

  • polysachariden = polymeren

    • Zetmeel

    • Glycogeen

    • Cellulose:

      • lange lineaire ketens. van glucosemonomeren die onderling verbonden zijn, wat extra stevigheid biedt.

Sachariden

Snelle suikers

  • monosachariden

  • disachariden

Trage suikers

  • polysachariden = polymeren

    • Zetmeel

    • Glycogeen

    • Cellulose:

      • lange lineaire ketens. van glucosemonomeren die onderling verbonden zijn, wat extra stevigheid biedt.

      • belangrijkste component van de celwand bij planten. (hout bestaat tot 80 % uit cellulose en is de belangrijkste grondstof voor papier).

Exitvragen (5)

Turf op je wisbordje

Als je ze allemaal juist hebt, verdien je een wetenschapssticker om je planner mee te decoreren!

Exitvragen (5)

  1. Cellulose is een organische stof

A

Waar

B

Niet waar

Exitvragen (5)

  1. Cellulose is een organische stof W

  2. Ons lichaam bestaat voor zo'n 70% uit water

A

Waar

B

Niet waar

Exitvragen (5)

  1. Cellulose is een organische stof W

  2. Ons lichaam bestaat voor zo'n 70% uit water W

  3. Sucrose is een monosacharide

A

Waar

B

Niet waar

Exitvragen (5)

  1. Cellulose is een organische stof W

  2. Ons lichaam bestaat voor zo'n 70% uit water W

  3. Sucrose is een monosacharide NW

  4. Ons lichaam slaat glucose op als zetmeel

A

Waar

B

Niet waar

Exitvragen (5)

  1. Cellulose is een organische stof W

  2. Ons lichaam bestaat voor zo'n 70% uit water W

  3. Sucrose is een monosacharide NW

  4. Ons lichaam slaat glucose op als zetmeel NW

  5. Zetmeel bestaat uit ...

A

glucose en fructose

B

amylose en amylopectine

C

glucose en sacharose

D

amylose en cellulose