Startopdracht
Leg klaar op je bank
wisbordje en gesloten stift
chromebook (nog dicht)
pen en papier om nota's te nemen
Denk in stilte na over deze vraag:
Hoe is een alkaan opgebouwd?
Zitplan
Startopdracht
Leg klaar op je bank
wisbordje en gesloten stift
chromebook (nog dicht)
pen en papier om nota's te nemen
Denk in stilte na over deze vraag:
Hoe is een alkaan opgebouwd?
Zitplan
Startopdracht
Leg klaar op je bank
wisbordje en gesloten stift
chromebook (nog dicht)
pen en papier om nota's te nemen
Denk in stilte na over deze vraag:
Hoe is een alkaan opgebouwd?
Zitplan
second
minute
second
Hoe is een alkaan opgebouwd?
Project 1
Hoe bepalen de molecuulstructuren van organische stoffen en kunststoffen hun eigenschappen, toepassingen en duurzaamheid in onze samenleving?
De natuur als inspiratiebron
We kijken vaak naar 'kunststoffen' alsof ze uit een fabriek komen en 'organische stoffen' alsof ze uit de natuur komen.
Maar op moleculair niveau gebruikt de plasticindustrie exact dezelfde trucs als de natuur.
Ons eigen lichaam wemelt van de organische stoffen: biomoleculen
Als een scheikundige een buigzaam polymeer wil maken, kijkt die simpelweg af van hoe ons lichaam buigzame eiwitten of vetten bouwt.
second
second
second
second
Wat maakt een verbinding een 'organische verbinding'?
second
second
C
minute
second
minute
second
Waarom is water zo belangrijk in een organisme (planten/dieren/fungi)
Anorganische verbindingen
WATER
belangrijk transportmiddel (bloed!)
Anorganische verbindingen
WATER
belangrijk transportmiddel (bloed!)
polaire molecule
Anorganische verbindingen
WATER
belangrijk transportmiddel (bloed!)
polaire molecule
⇓
Ons lichaam bestaat voor zo'n 70% uit water, dus de meeste moleculen moeten oplosbaar zijn in water. We noemen dat polaire of hydrofiele moleculen.
(hydro = water, philos = vriend, minnend)
Moleculen die niet of slecht in water oplossen, zijn hydrofoob of apolair.
Sommige moleculen bezitten beide eigenschappen.
Anorganische verbindingen
WATER
MINERALEN
96% van ons lichaamsgewicht < C, O, H, N
Anorganische verbindingen
WATER
MINERALEN
96% van ons lichaamsgewicht < C, O, H, N
4% mineralen: in kleinere hoeveelheden nodig, maar wel onmisbaar!
vb calcium: bouw van het skelet
ijzer: zuurstofgastransport
chloor: creëren van een zure omgeving in de maag.
Anorganische verbindingen
WATER
MINERALEN
ANORGANISCHE GASSEN
Welke gasuitwisseling vindt er in ons
lichaam zo'n 12-15 keer per minuut plaats?
Anorganische verbindingen
WATER
MINERALEN
ANORGANISCHE GASSEN
celademhaling: O2 →CO2
fotosynthese CO2 → O2
suikers
eiwitten
vetten
Ik start de dag met een goed ontbijt:
fruit, ontbijtgranen, glas melk
Toegegeven: een boterham met confituur smaakt ook!
Ik eet dan vooral ...
sachariden (suikers)
proteïnen (eiwitten)
lipiden (vetten)
Sachariden
De suikers in confituur worden snelle suikers genoemd, omdat ze je snel van energie voorzien.
De suikers in brood – en specifiek in meergranenbrood – worden trage suikers genoemd. Ze voorzien je trager van energie, maar wel voor een langere tijd.
Waar zit nu net het verschil tussen die suikers?
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren
glucose, fructose en galactose. Ze bestaan uit zes koolstofatomen met als algemene brutoformule C6H12O6 en vormen een ringstructuur.
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren
glucose, fructose en galactose. Ze bestaan uit zes koolstofatomen met als algemene brutoformule C6H12O6 en vormen een ringstructuur.
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren
glucose, fructose en galactose. Ze bestaan uit zes koolstofatomen met als algemene brutoformule C6H12O6 en vormen een ringstructuur.
zoete vruchten (appel, duiven)
energiebron
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren
glucose, fructose en galactose. Ze bestaan uit zes koolstofatomen met als algemene brutoformule C6H12O6 en vormen een ringstructuur.
zoete vruchten (appel, duiven)
energiebron
groenten en fruit
langetermijn geheugen
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren
glucose, fructose en galactose. Ze bestaan uit zes koolstofatomen met als algemene brutoformule C6H12O6 en vormen een ringstructuur.
zoete vruchten (appel, duiven)
energiebron
heel zoet
honing, fruit
groenten en fruit
langetermijn geheugen
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren
disachariden
twee monosachariden die via een condensatiereactie aan elkaar binden
Een condensatiereactie is een chemische reactie waarbij water wordt afgesplitst. De binding tussen beide monosachariden heet een glycosidebinding.
Bij de afbraak van een disacharide tot twee monosachariden wordt water toegevoegd. Die reactie is een hydrolyse.
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren
disachariden
twee monosachariden die via een condensatiereactie aan elkaar binden
glycosidebinding
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren
disachariden
Sucrose (sacharose of kristalsuiker) is opgebouwd uit een glucose- en een fructosemolecule
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren
disachariden
Sucrose
Lactose of melksuiker is opgebouwd uit een galactose- en een glucose-molecule. Lactose komt voor in melk en melkproducten zoals kaas en yoghurt.
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden (enkelvoudige suikers) = monomeren
disachariden
Sucrose
Lactose
Maltose of moutsuiker is opgebouwd uit twee glucosemoleculen. Het heeft een zoete smaak en komt voor bij kiemende zaden. Maltose speelt een belangrijke rol bij het brouwen van bier en de productie van alcohol
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden
disachariden
Trage suikers
polysachariden = polymeren
(mono = 1 ; di = 2 ; poly = veel)
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden
disachariden
Trage suikers
polysachariden = polymeren
opgebouwd uit tien tot duizenden aan elkaar gebonden monosachariden.
Een polysacharide wordt gevormd door opeenvolgende condensatiereacties tussen monosachariden. Door die polymerisatiereactie ontstaat een biopolymeer.
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden
disachariden
Trage suikers
polysachariden = polymeren
Zetmeel
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden
disachariden
Trage suikers
polysachariden = polymeren
Zetmeel:
Planten slaan zetmeel op als reservevoedsel.
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden
disachariden
Trage suikers
polysachariden = polymeren
Zetmeel:
Planten slaan zetmeel op als reservevoedsel.
Mengsel van 2 verschillende polysachariden op basis van glucosemonomeren:
amylose(spiraalvormig)
amylopectine (vertakt).
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden
disachariden
Trage suikers
polysachariden = polymeren
Zetmeel
Glycogeen
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden
disachariden
Trage suikers
polysachariden = polymeren
Zetmeel
Glycogeen
reserveopslag aan glucose bij dieren (wat zetmeel is voor planten)
heel sterk vertakt biopolymeer
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden
disachariden
Trage suikers
polysachariden = polymeren
Zetmeel
Glycogeen
reserveopslag aan glucose bij dieren (wat zetmeel is voor planten)
heel sterk vertakt biopolymeer
bij mensen vind je glycogeen in de spieren en de lever.
in de spieren: energieproductie tijdens fysieke inspanningen
in de lever: bloedsuikerspiegel op peil houden.
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden
disachariden
Trage suikers
polysachariden = polymeren
Zetmeel
Glycogeen
Cellulose
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden
disachariden
Trage suikers
polysachariden = polymeren
Zetmeel
Glycogeen
Cellulose:
lange lineaire ketens. van glucosemonomeren die onderling verbonden zijn, wat extra stevigheid biedt.
Sachariden
Snelle suikers
monosachariden
disachariden
Trage suikers
polysachariden = polymeren
Zetmeel
Glycogeen
Cellulose:
lange lineaire ketens. van glucosemonomeren die onderling verbonden zijn, wat extra stevigheid biedt.
belangrijkste component van de celwand bij planten. (hout bestaat tot 80 % uit cellulose en is de belangrijkste grondstof voor papier).
Exitvragen (5)
Turf op je wisbordje
Als je ze allemaal juist hebt, verdien je een wetenschapssticker om je planner mee te decoreren!
Exitvragen (5)
Cellulose is een organische stof
Waar
Niet waar
Exitvragen (5)
Cellulose is een organische stof W
Ons lichaam bestaat voor zo'n 70% uit water
Waar
Niet waar
Exitvragen (5)
Cellulose is een organische stof W
Ons lichaam bestaat voor zo'n 70% uit water W
Sucrose is een monosacharide
Waar
Niet waar
Exitvragen (5)
Cellulose is een organische stof W
Ons lichaam bestaat voor zo'n 70% uit water W
Sucrose is een monosacharide NW
Ons lichaam slaat glucose op als zetmeel
Waar
Niet waar
Exitvragen (5)
Cellulose is een organische stof W
Ons lichaam bestaat voor zo'n 70% uit water W
Sucrose is een monosacharide NW
Ons lichaam slaat glucose op als zetmeel NW
Zetmeel bestaat uit ...
glucose en fructose
amylose en amylopectine
glucose en sacharose
amylose en cellulose