Les geschiedenis havo 5 les Lubbers en Verdrag van Maastricht HSH.pptx

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 5

HC Nederland deelvraag 2 (1973-2008)

Eindexamenonderwerp havo, HSH

Overzicht HC Nederland (deelvraag 1)

Overzicht HC Nederland (deelvraag 2)

Planning + lesdoel

• Terugblikvragen: grafiek, verbanden en spotprent.

• Uitleg/checkvraag: bezuinigingen van Lubbers.

• Uitleg: Europese samenwerking Maastricht.

• Oefenen: examenvraag (exit ticket).

Lesdoelen:

• Je kunt uitleggen welke liberale beleidsmaatregelen Lubbers nam, via:

  • Bezuinigingen.

  • Inperken verzorgingsstaat.

  • Privatisering.

• Je kunt uitleggen hoe de economische groei en de Europese eenwording werd versterkt door het Verdrag van Maastricht (1992).

Terugblikvraag: groepen migranten naar Nederland

Bekijk de grafiek en geef per nummer aan:

• Waarom deze groep hierheen komt. Kies uit: gastarbeiders op zoek naar hoger loon, op zoek naar welvaart na onafhankelijkheid, arbeidsmigranten op zoek naar werk, op zoek naar een veilige plek na onafhankelijkheid.

• Welk kenmerkend aspect van tijdvak 10/2e helft 20e eeuw de migratie kan verklaren.

1973: waarom tijdelijk minder gastarbeiders nodig in Nederland?

Checkvraag: verbanden

Let steeds het verband uit tussen de volgende begrippen. Gebruik steeds minimaal twee volzinnen en leg een oorzaak-gevolg relatie uit (voeg informatie toe, leg stappen uit, leg begrippen uit):

Bespreken antwoorden examenvragen

Heb je volledig geredeneerd?

• Bron gebruikt?

• Bron in eigen woorden uitgelegd: beeld genoemd?

• Begrippen in vraag uitgelegd (ik weet…)?

• Beeld Nederlandse regering;

• Doelgroep.

Voorkennis: prent premier Den Uyl (1973-1977)

Startvragen:

• Wat is het verschil socialisten en liberalen?

• Wie hadden de macht in de jaren 1950/1960?

• Wat is een verzorgingsstaat?

Gebruik de bron.

Joop den Uyl was de sociaaldemocratische premier in de periode 1973-1977.

1. Over welke gebeurtenis/ontwikkeling in deze periode gaat de spotprent? Leg je antwoord uit.

2. Wat wil de bronmaker duidelijk maken de prent? Wat is zijn boodschap?

3. (Zonder bron) Waarom vormt een verzorgingsstaat een probleem voor de regering tijdens een economische crisis?

Overzichtsdia naoorlogse economie Nederland (globaal)

1945-1950: wederopbouw (na WO II), sobere levensstijl.

1950-1960: snel herstel economie (door: Marshallhulp, Wirtschaftswunder Duitsland, vondst gas in Groningen, geleide loonpolitiek).

Vanaf jaren 1960: enorme welvaartsgroei, ontstaan consumptiemaatschappij.

Vanaf 1973: oliecrisis, economische neergang.

Vanaf 1980: economische crisis.

Vanaf eind jaren 1980-2008: economisch herstel (o.a. door globalisering en economische samenwerking, ook groeiende kloof tussen arm en rijk)

2008: nieuwe economische crisis: kredietcrisis (bankencrisis)

De oliecrisis van 1973

1973: Jom Kippoer-Oorlog in Midden-Oosten: oorlog Egypte/Syrië tegen Israël (gebied terug van Israël):

- meeste Arabische landen kiezen voor Egypte en Syrië.

- Nederland kiest kant van Israël, bijv. via geheime wapenleveranties en tegenhouden pro-Arabische verklaring van Europese landen.

Gevolg: Arabische landen verhogen olieprijs en exporteren geen olie meer naar westerse landen, zoals Nederland.

Maar: economie in westen draait op olie, dus afhankelijk van olie-import uit Midden-Oosten  ontstaan Oliecrisis in 1973.

Oliecrisis geeft einde economische groei

De Oliecrisis van 1973 geeft een einde aan de jarenlange economische groei in Nederland: in eerste jaren kan Nederland de gevolgen nog opvangen, maar vanaf 1980: economische crisis in Nederland:

- hoge werkloosheid.

- hoge overheidsuitgaven: meer werkloosheidsuitkeringen (want: verzorgingsstaat).

Gevolg: samenleving en verzorgingsstaat staan onder druk.

Economische crisis jaren 1980 en kritiek op verzorgingsstaat

Verzorgingsstaat = staat waarbij de overheid de welvaart en welzijn van haar burgers garandeert (bijv. investeren in gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid, sociale zekerheid (uitkeringen)).

Economische crisis van de jaren 1980 (door Oliecrisis 1973) geef kritiek op verzorgingsstaat, want:

- verzorgingsstaat te bureaucratisch en te traag (te veel wetten, regels en instellingen)  wens voor schrappen overbodige instanties en ambtenaren.

- verzorgingsstaat erg duur door hoge aantal werklozen en arbeidsongeschikten.

- op grote schaal misbruikt van wetten en regelingen sociale wetgeving.

- vacatures niet ingevuld ondanks werkloosheid.

- zorgen over toenemende vergrijzing, AOW onder druk.

Liberaal beleid onder premier Lubbers

Gevolg kritiek op verzorgingsstaat  liberaal beleid van premier Lubbers (kleine rol overheid). Maatregelen:

1. Bezuinigingspolitiek: minder geld van de overheid naar bijvoorbeeld overheid (ambtenarij), defensie en ontwikkelingssamenwerking.

2. Beperken verzorgingsstaat, bijv. door:

   1. Verlagen bedrag AOW;

   2. Beperken huursubsidie.

   3. Invoeren nieuwe Werkloosheidswet.

3. Privatiseren staatsbedrijven (aan de markt geven), bijv. Nederlands Spoorwegen (NS) en openbare postdienst (PTT)

• Idee: efficiënter werken, want bedrijven moesten zelf winst maken.

Ruud Lubbers (premier 1982-1994)

Rust door het poldermodel (overlegmodel)

Ondanks bezuinigingspolitiek en verkleinen verzorgingsstaat (onder Lubbers) wel politieke en economische rust door het poldermodel.

Poldermodel = bereiken overeenstemming tussen politiek, (organisaties van) werkgevers en vakbonden (vertegenwoordigers werknemers) door overleg.

- dus: overleg politiek met de sociale partners.

Poldermodel gaf politieke en economische rust door overleg (!).

VVD-politicus Nijpels met FNV-voorman Wim Kok (vakbond)

Checkvraag: schema begrippen chronologisch (2 min.)

Geef bij de volgende begrippen aan bij welke ontwikkeling in het schema zij passen: geleide loonpolitiek / arm en sober / ontzuiling / tv’s en auto’s / bezuinigen / jeugdculturen / rooms-rood / liberaal / verzorgingsstaat / Tweede Feministische Golf.

Checkvraag: prent beleid Lubbers

Gebruik de bron.

Geef aan tegen welk beleid van het kabinet van Lubbers Opland zich met deze prent keert, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de prent.

Bron. Prent van de tekenaar Opland uit 1983.

Vanaf eind jaren 1980: economisch herstel in NL

Vanaf eind jaren 1980: economisch herstel in Nederland, want Nederland is een handelsland met een open economie  herstel door profiteren van:

1. Globalisering: economie is steeds meer een internationaal systeem door het wegvallen van grenzen en het verdwijnen van nationale regels.

2. Europese (economische) samenwerking in de Europese Gemeenschap (Europa: EEG --> EU).

Tot 2008: grote economische groei in Nederland, maar ook toename sociale verschillen (kloof tussen arm en rijk).

Verdere Europese samenwerking: oprichting EU (1992)

Nederland is groot voorstander van verdere samenwerking in Europa, op alle terreinen (economie, politiek, sociaal, juridisch, cultureel).

1992: Nederland voorzitter Europese Gemeenschap en Verdrag van Maastricht afgesloten = ‘oprichting Europese Unie’ (= samenwerking tussen Europese staten op economisch, politiek, sociaal en cultureel gebied).

Verdrag van Maastricht vervangt eerdere Europese verdragen, belangrijke afspraken:

- uitbouwen Europese samenwerking op economie, politiek, justitie en buitenlandse politiek (t.o.v. China, VS en Rusland).

- vorming monetaire unie met gemeenschappelijke munt (en markt): basis voor Euro.

Kaart landen bij de Europese Unie (EU)

Europese eenwording: EGKS --> EEG --> EU

Waarom voormalig Oostbloklanden pas begin jaren 2000 bij Europese Unie?

In de buurt

K.A.: Europese samenwerking: Europese eenwording/integratie

West-Europa wilde nooit meer een oorlog (zoals WO II) en ging samenwerken:

• 1951: oprichting EGKS (Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal), 6 lidstaten (landen).

  • Doel: wapenproductie en ijzerindustrie verdelen en een sterkere economie krijgen.

• 1957: oprichting EEG (Europese Economische Gemeenschap).

  • Doel: groter en verdere economische samenwerking.

• 1993: oprichting EU (Europese Unie).

  • Doel: samenwerking op economisch, politiek, sociaal, juridisch en cultureel gebied.

• 2004: 10 lidstaten bij de EU, vooral uit het voormalig Oostblok.

• 2020: Brexit: Groot-Brittannië uit de Europese Unie.

Eenwording/integratie = samenwerking, samengaan, ontwikkeling tot één

Voorkomen nieuwe oorlog, want West-Dui bij EGSK (wilde VS ook)

Checkvraag: chronologievraag

Zet de volgende gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde:

A. Economische groei door de geleide loonpolitiek van rooms-rood.

B. De Amerikaanse democratische revolutie, gebaseerd op Verlichtingsideeën.

C. De jeugdculturen hippies en provo’s hebben kritiek op de consumptiemaatschappij.

D. Lubbers beperkt de verzorgingsstaat en stelt bezuinigingen in.

E. De Vrede van Versailles wordt afgesproken.

F. De Holocaust op zes miljoen Joden in Europa.

G. De Oliecrisis in Nederland.

Exit ticket: twee examenvragen (10 min.)

Inleveren twee examenvragen, die kijk ik na.

Manier van volledig antwoord geven:

• Ik weet…: begrippen in vraag uitleggen.

• Ik zie/lees…: bronverwijzing.

• Dus…: bron uitleggen in eigen woorden, antwoord geven op de vraag.