Thema 6 Ecologie - Kader jaar 3
Startklaar
Zit op je plek
Spullen op tafel: Boek, schrift, etui
Telefoon weg, oortjes uit
Jas uit, tas op de grond
3
minute
00
second
Lesduur is: 70 minOnderdelen in deze les
Startklaar
Zit op je plek
Spullen op tafel: Boek, schrift, etui
Telefoon weg, oortjes uit
Jas uit, tas op de grond
3
minute
00
second
Thema 6
Ecologie
Basisstof 1
Eten en gegeten worden
Leerdoelen deze les
Aan het einde van de les:
Kan ik beschrijven hoe fotosynthese van energiearme stoffen - energierijke stoffen maakt.
Kan ik de voedselrelatie tussen organisme beschrijven.
Voedselketen
Een voedselketen is een reeks soorten, waarbij elk soort wordt opgegeten door een andere soort.
Regels:
Voedselketen begint altijd bij planten.
De tweede keten is altijd een organisme die een plant eet
Voedselweb
Voorbeeld: in een sloot heb je verschillende soorten organismen.
Elk soort kan opgegeten worden verschillende soorten.
Dit noem je een voedselweb
Fotosynthese
Van water en koolstofdioxide maakt een plant glucose en zuurstof
Voor fotosynthese is energie nodig: lichtenergie
Fotosynthese vindt alleen plaats in planten met bladgroenkorrels!
Fotosynthese
Energiearme stoffen - weinig energie
Koolstofdioxide
water
Bij fotosynthese worden er energierijke stoffen geproduceerd:
Van glucose en mineralen wordt er van
Glucose: eiwitten, koolhydraten en vetten
Mineralen: voedingszout voor planten in de grond
Fotosynthese
In een plant vindt ook verbranding plaats.
Energierijke brandstof reageert met zuurstof.
Stofwisseling: alle processen in een organisme waarbij stoffen worden omgezet in andere stoffen.
Producenten en consumenten
Producenten zijn:
Organismen met bladgroenkorrels die energiearme stoffen omzetten in energierijke stoffen.
Altijd planten met bladgroenkorrels
Consumenten zijn:
Organisme die leven van energierijke stoffen.
Dieren eten producenten
Producenten en consumenten
Planteneters:
Dieren die alleen planten eten.
Zijn ALTIJD de tweede schakel
Consument van de eerste orde
Alleseters:
Dieren die planten en dieren eten.
Consument van de eerste orde en hoger zijn.
Vleeseters:
Dieren die andere dieren eten.
Consument van de tweede orde of hoger.
Afvaleters
Afvaleters eten van dode organismen.
Reducenten
Resten die worden achtergelaten door afvaleters worden verder afgebroken door bacteriën en schimmels.
Reducenten:
Bacterien en schimmels
Zetten energierijke stoffen uit dode planten en dieren om in energiearme stoffen: koolstofdioxide, mineralen, water.
Kringloop
Startklaar
Zit op je plek
Spullen op tafel: Boek, schrift, etui
Telefoon weg, oortjes uit
Jas uit, tas op de grond
3
minute
00
second
Basisstof 2
Piramiden
Leerdoelen deze les
Aan het einde van de les:
Kan ik omschrijven wat piramiden van aantallen en van biomassa weergeven.
Kan ik beschrijven op welke manieren energie uit de voedselketen verdwijnt.
Piramide van aantallen
Piramide van aantallen laat zien hoeveel organismen er in elke schakel van een voedselketen zijn.
Veel producenten (planten)
Minder planteneters
Nog minder roofdieren
Belangrijk! Hoe hoger in de voedselketen, hoe kleiner het aantal organismen.
Piramide van biomossa
Wat is biomassa?
Totale hoeveelheid energierijke stoffen in een organisme.
Hoe groter een organisme of groep organismen, hoe groter de biomassa.
Biomassa in een voedselketen
planten hebben de meeste biomassa
planteneters hebben minder biomassa
roofdieren hebben nog minder biomassa
Dus: elke volgende schakel is er minder biomassa
Energie in een voedselketen
Hoe komt energie in een voedselketen?
Planten leggen zonen-energie vast door fotosynthese.
Energie wordt opgeslagen in energierijke stoffen
Groei
Brandstof
Energie in de voedselketen
Niet alle energie wordt doorgegeven.
Dieren gebruiken voedsel:
beweging + warmte
groei
Belangrijk!
Niet alles wordt omgezet in biomassa
Deel gaat verloren in verbranding + ontlasting (poep)
Startklaar
Zit op je plek
Spullen op tafel: Boek, schrift, etui
Telefoon weg, oortjes uit
Jas uit, tas op de grond
3
minute
00
second
Basisstof 3
Koolstofkringloop
Leerdoelen deze les
Aan het einde van de les:
Kan ik de koolstofkringloop beschrijven.
Koolstofkringloop
Koolstof zit in de lucht, planten, dieren en bodem. Het gaat steeds van het ene organisme naar het andere.
Koolstofkringloop - planten
Planten
Nemen koolstofdioxide op uit de lucht.
Maken hiermee tijdens fotosynthese glucose
Brandstof (verbranding)
Bouwstof voor koolhydraten, eiwitten en vetten
Koolstofkringloop - dieren
Dieren
Eten planten en nemen koolstof op
Gebruiken een deel als brandstof
Geven weer koolstofdioxide af aan de lucht
Koolstofkringloop - reduceren
Reducenten - bacteriën en schimmels
Breken dode planten, dieren en poep af
Gebruiken deze stoffen als brandstof
Geven opnieuw koolstofdioxide af aan de lucht
Koolstofkringloop
Slide titel
Slide tekst
Basisstof 4
Biologisch evenwicht
Leerdoelen deze les
Aan het einde van de les:
kan ik biotische en abiotische factoren beschrijven.
Kan ik de niveaus van ecologie beschrijven
Kan ik beschrijven hoe de grootte van een populatie wordt beïnvloed door biotische en abiotische factoren.
Invloeden uit de leefomgeving
Alle organismen worden beïnvloed door hun leefomgeving - milieu.
Voorbeeld: een roodborstje
Heeft voedsel nodig (insecten)
Moet oppassen voor vijanden (roofvogels)
Wordt beïnvloed door het weer
Invloeden uit de leefomgeving
Abiotische factoren - alles uit de levenloze natuur
licht
regen
lucht
wind
temperatuur
bodem
water
Invloeden uit de leefomgeving
biotische factoren - invloeden van andere levende organismen
voedsel (insecten)
vijanden (roofdieren)
concurrenten
soortgenoten
Niveaus van de ecologie
Van een organisme naar een ecosysteem
Individu
een individu is één organisme
Populatie
een groep individuen van dezelfde soort een in bepaald gebied
Gemeenschap
bestaat uit alle populaties die in hetzelfde gebied leven.
Ecosysteem
Alle populaties en abiotische factoren samen
Niveaus van de ecologie
Populatiegrootte
Een populatie is niet altijd even groot. Het aantal dieren of planten kan groeien of juist kleiner worden.
Populatie groei als:
er veel voedsel is
het weer gunstig is
er weinig vijanden zijn
er weinig ziektes voorkomen.
Populatie krimpt als:
er weinig voedsel is
er veel vijanden zijn
er een ziekte uitbreekt
het weer ongunstig is
Populatiegrootte
Wat is biologisch evenwicht?
schommeling van het aantal individuen rond een bepaald gemiddelde
Meer dieren in het ene jaar
Mindere dieren in het andere jaar
Populatiegrootte
Welke factoren hebben invloed op de populatiegrootte?
Biotische factoren (levend)
voedsel
vijanden
ziekten
Abiotische factoren (niet levend)
Temperatuur
Regen
Droogte
Gunstige omstandigheden --> populatie groeit
Ongunstige omstandigheden --> populatie krimpt
Optimumkromme
Wanneer leeft een organisme het best?
Organismen kunnen alleen overleven als de omstandigheden in hun leefomgeving geschikt zijn.
Bijv: vis overleeft tussen 5 graden ne 38 graden
Optimumkromme
Optimumtemperatuur:
de temperatuurt waarbij een organisme het beste leeft.
Bij een guppy (vissoort)
leeft de guppy op 22 graden het best
kan de guppy de meeste nakomelingen krijgen
Optimumkromme
Een diagram laat zien hoe een milieufactor invloed heeft op een organisme.
Je ziet:
hoogste punt = optimum
daling aan beide kanten als de omstandigheden slechter worden
Optimumkromme
Een diagram laat zien hoe een milieufactor invloed heeft op een organisme.
Je ziet:
hoogste punt = optimum
daling aan beide kanten als de omstandigheden slechter worden
Startklaar
Zit op je plek
Spullen op tafel: Boek, schrift, etui
Telefoon weg, oortjes uit
Jas uit, tas op de grond
3
minute
00
second
Basisstof 5
Aanpassingen bij dieren
Leerdoelen deze les
Aan het einde van de les:
kan ik uitleggen hoe dieren zijn aangepast aan hun omgeving.
Waterdieren
Waarom kunnen waterdieren zo
goed zwemmen in het water?
Gestroomlijnd lichaam
minder weerstand in het water.
Kop, romp en staart steken niet uit.
Schutkleur
donkere rug
lichte buik
handig om niet op te vallen voor prooien
Gladde huid
Veel vissen hebben schudden met een slijmlaag
glijden hierdoor makkelijk door het water.
Landzoogdieren
Hoe lopen verschillende landzoogdieren?
Zoolgangers (beer)
Lopen op hun hele voetzool
Leven vaak op zachte grond.
Zakken minder snel weg.
Teengangers (kat)
Lopen op hun tenen.
Kunnen snel bewegen.
Leven vooral op harde ondergrond.
Hoefgangers (paard)
Lopen op de toppen van hun tenen (hoeven)
Kunnen heel hard rennen.
Leven op harde ondergrond.
Landzoogdieren
Landzoogdieren zijn ook aangepast aan de temperatuur in de omgeving waar zij leven.
Dieren in een koude omgeving
Dikke vacht - houdt warmte vast
Kleine oren - minder warmteverlies
Dieren in een warme omgeving
Dunnere vacht
Grote oren - geven warmte af
Vogels
Vogels zijn aangepast aan hun voedsel en leefomgeving.
Zangvogels
3 tenen naar voren, 1 naar achteren
grijpen zich vast aan takken
eten zaden en insecten
Roofvogels
Scherpe klauwen om prooien te vangen
Haaksnavel om vlees in stukken te scheuren
Watervogels
Zwemvliezen tussen tenen
Waterafstotende veren
Zeefsnavel om voedsel uit het water te halen
Steltlopers
Lange poten voor ondiep water
Langen tenen voorkomen wegzakken in zachte bodem
Priemsnavel om voedsel uit modder of zand te zoeken
Kegelsnavel:
harde zaden kraken.
Pincetsnavel:
Vlees in stukken te scheuren.
Zangvogels
3 tenen naar voren, 1 naar achteren
grijpen zich vast aan takken
eten zaden en insecten
Kegelsnavel:
harde zaden kraken.
Pincetsnavel:
Vlees in stukken te scheuren.
Roofvogels
Scherpe klauwen om prooien te vangen
Haaksnavel om vlees in stukken te scheuren
Watervogels
Zwemvliezen tussen tenen
Waterafstotende veren
Zeefsnavel om voedsel uit het water te halen
Steltlopers
Lange poten voor ondiep water
Langen tenen voorkomen wegzakken in zachte bodem
Priemsnavel om voedsel uit modder of zand te zoeken
