G
N
I
E
K
K
I
W
T
N
O
E
L
E
R
O
M
ij
p
p
p
a
h
c
s
a
a
M
&
s
n
e
M
t
L
1
G
N
I
E
K
K
I
W
T
N
O
E
L
E
R
O
M
ij
p
p
p
a
h
c
s
a
a
M
&
s
n
e
M
t
L
1
Deze slide heeft geen instructies
Aan het eind
van de les ...
kan ik de voor- en nadelen van de stromingen benoemen.
kan ik de ethische stromingen herkennen in het gedrag van een ander.
kan ik het uitgangspunten uitleggen.
Deze slide heeft geen instructies
Check-in
Deze slide heeft geen instructies
Planning
Theorie
Opdrachten
Afsluiten
Deze slide heeft geen instructies
Hoe kan ethiek jou helpen in je denken?
Deze slide heeft geen instructies
Het leert je om manieren te zoeken naar een oplossing en naar mogelijkheden om keuzes te verantwoorden.
Hoe kan ethiek jou helpen in je denken?
Deze slide heeft geen instructies
Mening? -> Je mag best afkijken tijdens een toets, als je echt een goed cijfer nodig hebt.
Bespreek de bovenstaande stelling (en eventueel ook die op het volgende lesonderdeel staat). Vraag of de leerlingen voor of tegen zijn. Laat hen vervolgens in hun schrift opschrijven waarom ze voor of tegen zijn. Bespreek enkele resultaten klassikaal en leg uit de hun keuze gebaseerd is op waarden en normen. Laat hen vervolgens het hulpschema op de volgende pagina invullen en controleer tot slot hoe goed hun kennis is.
Mening? -> Stel je ligt in het ziekenhuis en een arts moet een zeer gevaarlijke operatie bij je doen. Hij heeft bij zijn eindtoets afgekeken en zo zijn toets gehaald. Wil je door hem geholpen worden?
Leg de volgende vragen voor aan de leerlingen, zonder hierbij al te inhoudelijk stil te staan. Geef aan dat het onderwerp dat wordt besproken in deze periode belangrijk is om op zulke vragen een goed antwoord te kunnen geven.
Beide onderwerpen (moskee en examen) komen tijdens deze periode aan bod.
Mening? -> Je mag zonder toestemming af en toe wat geld uit de portemonnee van je ouders pakken, als je geen zakgeld krijgt.
Deze slide heeft geen instructies
Mening? -> Jouw klasgenoot mag af en toe uit jouw portemonnee geld pakken, zonder jouw toestemming.
Deze slide heeft geen instructies
Opdracht 1
WAARDEN & NORMEN
Wat ga je doen?
Stap 1. Bekijk de waarden en normen die je hiernaast ziet staan.
Stap 2. Vul daarna zelfstandig en in stilte de lege vakken in met de waarde of norm die daarin past.
Stap 3. Ben je hiermee klaar? Maak dan zelf een lijstje met waarden en normen in je schrift. Houd een aantal vakken leeg en laat degene naast wie je zit deze invullen.
Deze slide heeft geen instructies
Kan je een moskee bouwen, als de buurtbewoners tegen zijn?
Kan je iemand op het examen laten zakken op 0,1 punt?
Leg de volgende vragen voor aan de leerlingen, zonder hierbij al te inhoudelijk stil te staan. Geef aan dat het onderwerp dat wordt besproken in deze periode belangrijk is om op zulke vragen een goed antwoord te kunnen geven.
Beide onderwerpen (moskee en examen) komen tijdens deze periode aan bod.
Theorie
MOREEL DILEMMA
Dilemma
Een keuze die je moet maken tussen twee mogelijkheden, die beide even (on)aantrekkelijk zijn.
Moraal
Het geheel van waarden en normen, die bepalen welk gedrag als wenselijk wordt ervaren, bij een persoon, groep of in de samenleving.
Voorbeeld: GEEN MOREEL DILEMMA
Voorbeeld: MOREEL DILEMMA
Of altijd de hik hebben óf altijd een loopneus hebben.
Of bij de verjaardag van een familielid zijn óf naar het feestje van een vriend gaan.
Deze slide heeft geen instructies
Of door rood fietsen en op tijd op je werk zijn óf wachten voor het verkeerslicht en te laat komen.
Moreel dilemma (Eén vinger omhoog)
Dilemma (Twee vingers omhoog)
Deze slide heeft geen instructies
Gebruik het trolleyprobleem (of het verhaal van Stanislav Petrov) om de voor- en nadelen van de gevolgen- en plichtethiek te illustreren.
Deze slide heeft geen instructies
Gevolgenethiek
Plichtethiek
Zoek naar het grootste geluk voor de grootste groep mensen.
Behandel de ander, zoals je zelf ook behandeld wilt worden.
En maak van die behandeling een norm die voor iedereen geldt.
VOORDELEN
NADELEN
Voorkomt egoïstische keuzes
Stelt je verantwoordelijk
Geen plek voor gevoel of emotie
Verdrukking van minderheden
Laat geen ruimte voor uitzondering
Wie bepaalt wat geluk is?
Mits de klas dit aankan + VWO
Theorie
DEUGDETHIEK
Uitgangspunt
Geef antwoord op de vraag wat het goede is door de deugd te wegen en een juiste balans te vinden.
Voorbeeld
Je ziet een geoefend vechter de winkel uit rennen. Je besluit niet in de te grijpen, ook al weet je dat deze persoon net iets heeft gestolen. (roekeloosheid | moed | lafheid)
Aristoteles
Deze slide heeft geen instructies
Theorie
GEVOLGENETHIEK
Uitgangspunt
Zoek naar het grootste geluk voor de grootste groep mensen.
Voorbeeld
Negen personen uit jouw vriendengroep willen voetballen tijdens de pauze.
Eén vriend kan niet meedoen, omdat hij een gebroken been heeft.
Jij besluit om te gaan voetballen, want daar worden de meesten het gelukkigst van.
John Stuart Mill
Deze slide heeft geen instructies
Theorie
PLICHTETHIEK
Uitgangspunt
Behandel de ander, zoals je zelf ook behandeld wilt worden. En maak van die behandeling een norm die voor iedereen geldt.
Voorbeeld
Ik wil niet dat iemand tegen mij liegt.
Ik ga ervan uit dat de ander ook niet wil dat ik tegen hem lieg.
Je moet dus de waarheid spreken.
Immanuel Kant
Deze slide heeft geen instructies
Ethische stromingen
Deze slide heeft geen instructies
Je laat een oude man op jouw plek in de bus zitten, waardoor jij de hele rit moet staan.
Gevolgenethiek (Eén vinger omhoog)
Plichtethiek (Twee vingers omhoog)
Deze slide heeft geen instructies
Je gaat ook naar het schoolfeest omdat je vrienden graag willen dat je meegaat
Gevolgenethiek (Eén vinger omhoog)
Plichtethiek (Twee vingers omhoog)
Deze slide heeft geen instructies
Je vertelt de agent wie gestolen heeft, omdat je vindt dat je nooit mag liegen.
Gevolgenethiek (Eén vinger omhoog)
Plichtethiek (Twee vingers omhoog)
Deze slide heeft geen instructies
Opdracht 1.a
WAT ANTWOORD JE?
Wat ga je doen?
Stap 1. De klas wordt opgedeeld in groepen van 4 personen.
Stap 2. Bedenk met jouw groep welk antwoord jullie zouden geven aan de politieman. Maak daarbij gebruik van de gevolgen- en/of plichtethiek
Stap 3. Verdeel daarna in jouw groep de rollen: 'jij', de vriend, de onschuldige klant en de politieman en bereid een stukje voor, dat je samen in de klas kan opvoeren.
Je bent met een groepje vrienden op stap. Eén van je goede vrienden steelt AirPods in een winkel. Je weet dat hij heel wat geld krijgt van zijn ouders. De politie verdenkt een onschuldige klant. Die klant vermoed al dat het iemand van jouw vrienden is. Wat doe je als de politieman aan jou vraagt wie het is?
Deze slide heeft geen instructies
Opdracht 2.a
Wat ga je doen?
Stap 1.Bedenk met jouw groep welk antwoord jullie zouden geven aan de twijfelende docent. Maak daarbij gebruik van de gevolgen- en/of plichtethiek
Stap 2. Ben je daarmee klaar? Bedenk dan samen met jouw groep of jij aan de docent had moeten vertellen wie de kwetsende opmerking op het bord had geschreven. Leg uit waarom wel of niet. Eén iemand noteert het antwoord in het schrift.
Iemand in de klas heeft een kwetsende opmerking op het bord geschreven, terwijl de docent even uit het lokaal was. Als de docent terug is en vraagt wie dit heeft gedaan, geeft niemand antwoord. De docent geeft de hele klas straf en laat hen een uur nakomen. Achteraf twijfelt de docent of hij goed heeft gehandeld en vraagt jou om advies. Wat zou jij tegen hem zeggen?
Deze slide heeft geen instructies
Aan het eind
van de les
kan ik de voor- en nadelen van de stromingen benoemen.
kan ik de ethische stromingen herkennen in het gedrag van een ander.
kan ik het uitgangspunten uitleggen.
Deze slide heeft geen instructies
Vooruitblik volgende les
Ethische dillema's
Deze slide heeft geen instructies
Check-out
Welke ethische stroming herken ik het makkelijkst?
Wat is een belangrijk uitgangspunt van deze stroming?
Noem één voordeel of nadeel van deze stroming.
Deze slide heeft geen instructies