Les 7: Spelling van de leestekens

• Nederlands
• Secundair onderwijs

Spelling van de leestekens

Lesdoelen

Na deze les kan je …

- de juiste leestekens gebruiken (., ?, !, …, , , : , ; , — , ( ))

- uitleggen waarom interpunctie belangrijk is voor duidelijkheid

- aanhalingstekens correct gebruiken bij directe rede

- begin-, eind- en onderbroken aanhaling toepassen

- het verschil uitleggen tussen directe en indirecte rede

- zinnen omzetten van directe naar indirecte rede 

Het belang van leestekens

Het belang van leestekens

Leestekens hebben twee functies: 

-  verband tussen zinsdelen verduidelijken

- voorkomen verkeerde interpretatie

1. Pas op Jan!

2. Pas op, Jan!

Punt .

- einde van een mededelende zin;

- na een onrechtstreekse of indirecte vraag;

- na een vriendelijk verzoek.

Vb.  Mijn wekker haat mij echt.
Mama vroeg of ik ooit nog ga opruimen.
Zou je misschien willen stoppen met mijn chips opeten. 

Vraagteken ?

- na een directe vraag.

Vb.  Gaan we vandaag iets leuks doen in de les? Nee.

Moet ik dit echt kunnen voor de toets? Ja.

Uitroepteken !

- na een bevel; 

- na een uitroep; 

- na sommige wensen; 

- na een waarschuwing.

Vb. Stop met te eten tijdens de les! Dit is niet eerlijk!
Hopelijk komt mijn motivatie terug! Pas op voor de juf, ze bijt!

Vb.  Gaan we vandaag iets leuks doen in de les? Nee.

Moet ik dit echt kunnen voor de toets? Ja.

Beletselteken ...

- bij een onderbreking; 

- bij twijfel/aarzeling;

- bij een onafgewerkte opsomming.

Vb. Ik wilde net zeggen dat je… laat maar.

Misschien is dit toch… geen goed idee.

In mijn boekentas zitten pennen, snoep, losse papieren…

Komma ,

- bij aanspreking;

- bij een tussenwerpsel;

- bij een opsomming;

- bij een bijstelling;

Vb. Leraar, ik was het echt niet.

Ach, dat had ik kunnen weten.

Ik nam mijn boeken, mijn excuses en mijn paniek mee.

Mijn broer, de koning van het uitstellen, begon eindelijk te werken.

Ik wilde studeren, maar mijn bed had andere plannen.

Tussen twee werkwoorden

Ik wou slapen, maar ik moest leren.

Komma ,

- bij een nevenschikking voor het voegwoord;

- tussen 2 vervoegde werkwoorden.

Vb. Ik wilde studeren, maar mijn bed had andere plannen.

Toen ze dat verteld had, begon iedereen te juichen. 

Dubbele punt :

- voor een opsomming;

- voor een verklaring;

- voor een eindaanhaling.

Vb. Ik had drie dingen nodig: moed, koffie en wifi.

Ik kwam te laat: mijn wekker had maandag.

De leraar zei: “Dit staat zeker op de toets.”

Aanhalingstekens " "

- bij letterlijke woorden / citaat;

- om een bijzondere betekenis te geven aan woorden.

Vb. Hij fluisterde: “Ik heb honger.”

Mijn “korte” taak duurde drie uur.

Puntkomma ;

- bij twee zinnen die inhoudelijk nauw met elkaar samenhangen 

Vb. Ik moest studeren; mijn telefoon had andere plannen.

Gedachtestreepjes — —

- als je een zin wil onderbreken met een andere gedachte 

Vb. Ik wou studeren — echt waar — maar Netflix riep.

Haakjes ( )

- om toelichting/verdere uitleg te geven

Vb. (Oud-)leerlingen zijn ook welkom.

Schrijf het juiste leesteken.
Ik vraag me af wanneer wij nu weer hebben afgesproken

Schrijf het juiste leesteken.
Nemar ik zou graag hebben dat je niet smakt wanneer je eet

Schrijf het juiste leesteken.
Hij is gierig maar hij geeft wel veel geld uit aan kleren

Schrijf het juiste leesteken.
Geef die sleutel terug

Schrijf het juiste leesteken.
Auw ik deed me pijn

Schrijf het juiste leesteken.
Let op

Schrijf het juiste leesteken.
In de supermarkt koopt papa veel vis kabeljauw zalm en forel

Schrijf het juiste leesteken.
Meneer Vanden Bergh mijn klastitularis is jarig

Schrijf het juiste leesteken.
Wie het eerst over de eindmeet komt wint de wedstrijd

Schrijf het juiste leesteken.
Manon is een influencer ze heeft haar eigen YouTubekanaal

Auw, mijn voet!

1. Deze zin drukt een bevel uit.
2. Deze zin drukt een uitroep uit

Mijn zus is benieuwd of ik sneakers of laarzen kocht.

1. Dit is een verzoek.
2. Dit is een onrechtstreekse vraag.

Terwijl je met de bus reist kun je uit het raam kijken.

1. Dit zijn gelijkwaardige woorden.
2. Deze zin bevat een bijstelling.

Yoni mijn klasgenoot kan honderd keer pompen.

1. Dit is een samengestelde zin.
2. Deze zin bevat een bijstelling.

Oeps ik hoorde de bel niet.

1. Deze zin bevat een aanspreking.
2. Deze zin bevat een tussenwerpsel.

Maak de Bookwigets van leestekens op pagina 34.