1A Isaac 2 module 8 Stofuitwisseling en stelsels

Hoe werken je lichaamsstelsels samen?

1 / 63
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 63 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Hoe werken je lichaamsstelsels samen?

De centrale vraag van de les is hoe ademhalingsstelsel, transportstelsel en uitscheidingsstelsel samenwerken met de cellen bij stofuitwisseling, stofomzetting en energieomzetting.

Lesdoel

Ik kan uitleggen hoe het ademhalingsstelsel, het transportstelsel en het uitscheidingsstelsel samenwerken met de celademhaling bij stofuitwisselingen, stofomzettingen en energieomzettingen.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden koppel jij aan ademhaling, bloed en afvalstoffen?

Gebruik de woordwolk om voorkennis te activeren. Pik kernwoorden zoals zuurstof, longen, hart, bloed, nieren, energie of afvalstoffen eruit en verbind ze met het lesdoel.

Video over de leerstof: ademhalingsstelsel

Je kan steeds ondertitels automatisch laten vertalen naar het Nederlands.

Deze slide heeft geen instructies

Video over de leerstof: het bloedvatenstelsel

Je kan steeds ondertitels automatisch laten vertalen naar het Nederlands.

Deze slide heeft geen instructies

Video over de leerstof: het uitscheidingsstelsel

Je kan steeds ondertitels automatisch laten vertalen naar het Nederlands.

Deze slide heeft geen instructies

Het ademhalingsstelsel

Het ademhalingsstelsel zorgt ervoor dat we zuurstofgas uit de lucht opnemen en de afvalstof koolstofdioxide weer afgeven.


We ademen lucht in door onze mond of neus, die via de luchtpijp naar de longen wordt gevoerd. Daar wordt het zuurstofgas opgenomen en de koolstofdioxide weer afgegeven. Deze ademen we opnieuw uit door onze neus of mond.



Deze slide heeft geen instructies

De weg van de lucht

Neus of mond → keelholte → luchtpijp → luchtpijptakken → longen → longblaasjes


In de neus wordt lucht gefilterd, bevochtigd en opgewarmd, daarom is het gezonder om via de neus in te ademen dan via de mond. Via de luchtpijp en luchtpijptakken stroomt de lucht tot diep in de longen, waar de uitwisseling van gassen mogelijk wordt.

Gebruik consequent het woord gasuitwisseling pas wanneer de longblaasjes aan bod komen. Tot dan gaat het over luchtgeleiding.

Inademen en uitademen

  • Neus en mond: ingangen voor lucht

  • Keelholte: verbindt neus en mond met de luchtweg

  • Huig: helpt bij het afsluiten van de neusholte bij slikken

  • Strottenklep: sluit de luchtpijp af tijdens het slikken

Benadruk dat leerlingen deze structuren moeten kunnen herkennen op een afbeelding. De huig hoort niet bij de luchtgeleiding zelf, maar ligt wel in de doorgangsweg.

De rol van de strottenklep

De strottenklep voorkomt dat voedsel of drank in de luchtpijp terechtkomt. Tijdens het slikken sluit ze de opening van de luchtpijp af, zodat de voedselbrok naar de slokdarm gaat.


Zo beschermt de strottenklep de ademhalingswegen zodat er zeker geen voedsel in komt.

Veel leerlingen verwarren luchtpijp en slokdarm. Verduidelijk dat de strottenklep vooral belangrijk is bij slikken, niet bij gewoon ademen.

Van luchtweg naar longen

  • Luchtpijp voert lucht naar de borstkas

  • Luchtpijptakken verdelen de lucht over beide longen

  • Longen bevatten vertakte luchtwegen

  • Longblaasjes zijn de plaats van gasuitwisseling

  • Middenrif zorgt mee voor in- en uitademen

Deze slide heeft geen instructies

Gasuitwisseling in de longblaasjes

  • In de longblaasjes wordt zuurstofgas opgenomen in het bloed

  • Tegelijk wordt koolstofdioxide door het bloed afgegeven

  • Koolstofdioxide is een ademhalingsproduct van de celademhaling

  • De wand van de longblaasjes is dun, zodat uitwisseling snel kan gebeuren

Leg uit dat leerlingen ademhalingsproduct hier moeten begrijpen als een stof die via de ademhaling wordt afgegeven, in dit geval koolstofdioxide.

Inademen en uitademen

Inademen: het middenrif trekt samen en zakt naar beneden. De borstholte wordt groter en lucht stroomt naar binnen.


Uitademen: het middenrif ontspant en gaat omhoog. De borstholte wordt kleiner en lucht stroomt naar buiten.

Benadruk het verband tussen volume en luchtstroom zonder in drukwetten te verdiepen. Voor deze doelgroep volstaat het mechanische beeld.

Waar gebeurt de gasuitwisseling?

A

In de longblaasjes

B

In de luchtpijp

C

In de keelholte

D

In het middenrif

Controleert het onderscheid tussen luchtgeleiding en gasuitwisseling.

Vul de juiste woorden in

Lucht komt het lichaam binnen via de neus of de mond. Daarna stroomt de lucht via de keelholte en de luchtpijp naar de longen. Hier gebeurt ter hoogte van de longblaasjes de gasuitwisseling. Hierbij gaat zuurstofgas in het bloed en wordt door het bloed koolstofdioxide afgegeven. Het strotklepje zorgt ervoor dat tijdens het slikken de slokdarm wordt afgesloten zodat we ons niet verslikken wanneer we eten.

Lucht
neus
luchtpijp
longen
longblaasjes
gasuitwisseling
zuurstofgas
koolstofdioxide
strotklepje
slokdarm
haarvaten
urinebuis
huig

Correcte invulling: neus, luchtpijp, longblaasjes, strottenklep.

Hoe helpt het middenrif bij in- en uitademen?

Verwachte elementen: bij inademen trekt het middenrif samen en zakt het; de borstholte wordt groter; lucht stroomt naar binnen. Bij uitademen ontspant het middenrif en gaat het omhoog; de borstholte wordt kleiner; lucht stroomt naar buiten.

Onderdelen van het transportstelsel

  • Hart: pompt bloed rond

  • Slagaders: voeren bloed weg van het hart

  • Aders: voeren bloed naar het hart terug

  • Haarvaten: plaats van stofuitwisseling met cellen

Maak meteen duidelijk dat slagaders en aders benoemd worden op basis van stroomrichting ten opzichte van het hart, niet op basis van zuurstofgehalte.

Zuurstofrijk en zuurstofarm bloed

Zuurstofrijk bloed bevat veel zuurstof, vooral na de gasuitwisseling in de longen.


Zuurstofarm bloed bevat minder zuurstof en meer koolstofdioxide, vooral nadat het langs de lichaamscellen is gestroomd.


Op tekeningen wordt zuurstofrijk bloed altijd rood gekleurd, zuurstofarm bloed is dan blauw gekleurd.

In werkelijkheid is bloed uiteraard steeds rood waarbij zuurstofrijk bloed iets feller rood is en zuurstofarm bloed iets donkerder rood is

Vermijd de indruk dat bloed helemaal zonder zuurstof zou zijn; het gaat om relatief meer of minder zuurstof.

Belangrijke delen van het hart

  • Rechterboezem en rechterkamer ontvangen zuurstofarm bloed vanuit het lichaam

  • Linkerboezem en linkerkamer ontvangen zuurstofrijk bloed vanuit de longen

  • Aorta voert zuurstofrijk bloed van de linkerkamer naar het lichaam

  • Holle aders brengen zuurstofarm bloed terug naar de rechterboezem

  • In het hart zijn hartkleppen aanwezig om ervoor te zorgen dat het bloed altijd dezelfde kant op stroomt

Noem dat de kamers krachtiger pompen dan de boezems. De aorta moet expliciet gekoppeld worden aan de linkerkamer.

Bloedvaten rond hart en longen

  • Longslagader: van rechterkamer naar longen

  • Longader: van longen naar linkerboezem

  • Kransslagaders: voorzien de hartspier zelf van zuurstof en voedingsstoffen

  • Ook het hart heeft dus een eigen bloedvoorziening nodig!

Wijs erop dat de longslagader zuurstofarm bloed voert en de longader zuurstofrijk bloed. Dat gaat in tegen wat leerlingen soms verwachten.

De kleine bloedsomloop

Rechterkamer → longslagader → longen → longader → linkerboezem


In de longen geeft het bloed koolstofdioxide af en neemt het zuurstof op. Zo verandert zuurstofarm bloed in zuurstofrijk bloed.

Gebruik dit als eerste volledige stroomroute. De term kleine bloedsomloop verwijst naar de route tussen hart en longen.

De grote bloedsomloop

Linkerkamer → aorta → organen en weefsels → holle aders → rechterboezem

In de haarvaten geven bloed en cellen stoffen aan elkaar door. Zuurstof en voedingsstoffen gaan naar de cellen; koolstofdioxide en andere afvalstoffen komen in het bloed.

Maak de koppeling met stofuitwisseling expliciet: de grote bloedsomloop brengt stoffen van en naar de cellen.

Waarom haarvaten zo belangrijk zijn

  • Haarvaten hebben zeer dunne wanden

  • Ze liggen dicht bij de cellen

  • Hier gebeurt de stofuitwisseling tussen bloed en weefselcellen waarbij voedingsstoffen, zuurstof en afvalstoffen worden uitgewisseld

  • Zonder haarvaten bereikt zuurstof de cellen niet efficiënt

Leg stofuitwisseling hier eenvoudig uit als het opnemen en afgeven van stoffen tussen bloed en cellen.

Welke route hoort bij de kleine bloedsomloop?

A

Linkerkamer → aorta → lichaam → rechterboezem

B

Rechterkamer → longslagader → longen → linkerboezem

C

Rechterboezem → aorta → longen → linkerkamer

D

Linkerboezem → longader → longen → rechterkamer

Let op de juiste richting en op het verschil tussen longslagader en longader.

Vul de juiste woorden in

Slagaders voeren bloed van het hart. Aders voeren bloed naar het hart. In de gebeurt de stofuitwisseling tussen bloed en cellen. De voert bloed van de linkerkamer naar het lichaam.

Slagaders voeren bloed
van het hart. Aders voeren bloed
naar het hart. In de
gebeurt de stofuitwisseling tussen bloed en cellen. De
longader
weg
longen
rechterkamer

Correcte invulling: weg, terug, haarvaten, aorta.

Waarom zijn haarvaten belangrijk voor cellen?

Verwachte elementen: haarvaten hebben dunne wanden, liggen dicht bij de cellen en maken daardoor snelle stofuitwisseling van zuurstof, voedingsstoffen, koolstofdioxide en afvalstoffen mogelijk.

Waaruit bloed bestaat

  • Plasma

  • Rode bloedcellen

  • Witte bloedcellen

  • Bloedplaatjes


Elk bestanddeel heeft een eigen taak in transport, afweer of bloedstolling.

Deze slide opent het subtopic; de functies worden op de volgende slides uitgewerkt.

Plasma

  • Plasma is de vloeistof van het bloed

  • Plasma vervoert opgeloste stoffen, zoals voedingsstoffen, afvalstoffen en een deel van het koolstofdioxide

Voor deze doelgroep hoef je hemoglobine niet uit te werken, tenzij als extra toelichting voor sterkere leerlingen.

Rode bloedcellen

  • Rode bloedcellen geven bloed de typische rode kleur, ze vervoeren vooral zuurstof

  • Je rode bloedcellen bepalen ook je bloedgroep

Voor deze doelgroep hoef je hemoglobine niet uit te werken, tenzij als extra toelichting voor sterkere leerlingen.

Witte bloedcellen en afweer

Witte bloedcellen horen bij de afweer van het lichaam.

Ze helpen ziekteverwekkers, zoals bacteriën en virussen, onschadelijk te maken.


Ze hebben dus vooral een beschermende functie en geen hoofdrol in het zuurstoftransport.

Een mogelijke misvatting is dat alle bloedcellen zuurstof vervoeren. Corrigeer dat hier expliciet.

Bloedplaatjes en bloedstolling

Bij een wond helpen bloedplaatjes om een bloeding te stoppen. Ze spelen een belangrijke rol bij de bloedstolling.


Daardoor gaat er minder bloed verloren en krijgt het weefsel tijd om te herstellen.

Deze slide heeft geen instructies

Bloed als transportmiddel

Het bloed verbindt organen en cellen met elkaar en transporteert allerlei stoffen


  • zuurstof van de longen naar de cellen

  • koolstofdioxide van de cellen naar de longen

  • voedingsstoffen naar de cellen

  • afvalstoffen naar organen die ze verwijderen

Hier komt alles samen: bloed is niet alleen voor gassen, maar voor allerlei stoffen die in het lichaam verplaatst worden.

Welk bestanddeel zorgt vooral voor afweer?

A

Plasma

B

Bloedplaatjes

C

Rode bloedcellen

D

Witte bloedcellen

Toetst of leerlingen de functies van bloedbestanddelen uit elkaar houden.

Vul de juiste woorden in

Via het bloed worden zuurstof en voedingsstoffen naar onze cellen gevoerd. Bloed zorgt ook voor de afvoer van afvalstoffen. Bloed bestaat uit verschillende onderdelen: plasma is de vloeistof waarin alle bestanddelen zich bevinden. De rode bloedcellen zorgen voor zuurstoftransport, terwijl de witte bloedcellen ons beschermen tegen ziektes. Bloedstolling gebeurt dan weer door de bloedplaatjes.

voedingsstoffen
afvalstoffen
plasma
rode
witte
bloedplaatjes
aders
longblaasjes
slagaders
nieren
bloedvaten

Correcte invulling: plasma, rode bloedcellen, witte bloedcellen, bloedplaatjes.

Het uitscheidingsstelsel

Door alle processen die verlopen in ons lichaam worden er ook afvalstoffen gevormd. Deze worden via het uitscheidingsstelsel uit het lichaam verwijdert. Het bloed zorgt ervoor dat deze afvalstoffen bij de juiste organen terecht komen.

Benadruk dat leerlingen deze structuren moeten kunnen benoemen op een schema.

Onderdelen van het uitscheidingsstelsel

  • Nieren filteren afvalstoffen uit het bloed

  • Urineleiders voeren urine naar de blaas

  • Urineblaas bewaart urine tijdelijk

  • Urinebuis voert urine naar buiten

Benadruk dat leerlingen deze structuren moeten kunnen benoemen op een schema.

Andere uitscheidingsorganen

  • Longen scheiden koolstofdioxide en waterdamp uit

  • Zweetklieren scheiden water, zouten en kleine hoeveelheden afvalstoffen uit

  • Lever verwerkt giftige of schadelijke stoffen en helpt bij uitscheiding

  • Een stof die het lichaam verlaat, is een uitscheidingsproduct

Leg uit dat uitscheiding breder is dan alleen plassen. Ook longen, huid en lever spelen mee.

De nier van buiten naar binnen

  • Kapsel: buitenste laag van de nier

  • Schors: buitenste nierweefsel

  • Merg: binnenste nierweefsel

  • Piramiden: delen van het niermerg

  • Bekken: verzamelt urine voor ze naar de urineleider gaat

Nierbekken

Geheel: piramide

Voor deze les volstaat herkenning en globale functie. Microniveau van nefronen is niet nodig.

Hoe urine het lichaam verlaat

Nieren → urineleiders → urineblaas → urinebuis → buiten


De nieren halen afvalstoffen en overtollig water uit het bloed. Die komen in de urine terecht. De urine wordt eerst opgeslagen in de blaas en verlaat daarna het lichaam via de urinebuis.

Hou het onderscheid tussen urineleider en urinebuis scherp; dat is een veelgemaakte fout.

Welke afvalstoffen worden uitgescheiden?

  • Via de longen: vooral koolstofdioxide en waterdamp

  • Via zweet: water, zouten en kleine hoeveelheden afvalstoffen

  • Via de nieren: afvalstoffen opgelost in urine, samen met overtollig water

  • Via de lever: verwerking van giftige of schadelijke stoffen voor verdere uitscheiding

Gebruik steeds het woord uitscheidingsproduct wanneer je bespreekt wat het lichaam verlaat.

Welke buis voert urine van de nier naar de blaas?

A

Urinebuis

B

Luchtpijp

C

Urineleider

D

Holle ader

Controleert het onderscheid tussen urineleider en urinebuis.

Vul de juiste woorden in

De nieren filteren de afvalstoffen uit het bloed. Deze afvalstoffen worden verzameld in het nierbekken onder de vorm van urine waarna deze via de urineleider naar de urineblaas gevoerd wordt. Daar wordt de urine opgeslagen tot we moeten plassen. Ook de longen helpen bij uitscheiding door koolstofdioxide en waterdamp af te geven. Stoffen die het lichaam verlaten noemen we uitscheidingsproducten.

nieren
bloed
nierbekken
urine
urineleider
urineblaas
longen
koolstofdioxide
uitscheidingsproducten
urinebuis
aorta
longblaasjes
ademhalingsproducten
zweet

Correcte invulling: nieren, urineleiders, longen, uitscheidingsproduct.

Noem twee organen die afvalstoffen uitscheiden.

Verwachte elementen: longen scheiden vooral koolstofdioxide en waterdamp uit; zweetklieren water, zouten en kleine hoeveelheden afvalstoffen; nieren afvalstoffen en overtollig water via urine; lever verwerkt bepaalde stoffen voor verdere uitscheiding.

Welke rol speelt de lever in het uitscheidingsstelsel?

Verwachte elementen: longen scheiden vooral koolstofdioxide en waterdamp uit; zweetklieren water, zouten en kleine hoeveelheden afvalstoffen; nieren afvalstoffen en overtollig water via urine; lever verwerkt bepaalde stoffen voor verdere uitscheiding.

Wat gebeurt er bij celademhaling?

Veel processen in ons lichaam vereisen energie.


Bij de celademhaling gebruikt de cel glucose en zuurstof. Daarbij ontstaan koolstofdioxide, water en energie.


Die energie heeft de cel nodig om te kunnen werken.

Benadruk dat celademhaling in cellen gebeurt en niet in de longen. Dat is een kernonderscheid.

Wat heeft een cel nodig?

  • Zuurstof komt via het ademhalingsstelsel en het bloed bij de cel

  • Glucose komt uit de vertering en wordt via het bloed vervoerd

  • De cel gebruikt beide stoffen voor celademhaling, dit gebeurt in de mitochondriën.

  • Zonder energie uit celademhaling kan de cel niet goed functioneren

Hoewel vertering geen apart subtopic is, mag glucose kort gekoppeld worden aan voeding omdat het nodig is voor celademhaling.

Wat verlaat de cel?

  • Koolstofdioxide verlaat de cel en gaat naar het bloed zodat we het via de longen weer uitademen

  • Water ontstaat ook bij celademhaling, een deel ervan ademen we uit

  • Andere afvalstoffen van de stofwisseling worden via het bloed naar uitscheidingsorganen vervoerd

  • Zo raken uitscheidingsproducten uit het lichaam verwijderd

Beperk je hier tot het basisniveau: niet alle afvalstoffen ontstaan rechtstreeks bij celademhaling, maar verlaten wel via het transportstelsel de celomgeving.

Waarom heeft de cel energie nodig?

Cellen hebben energie nodig voor hun werking, bijvoorbeeld voor beweging, groei, herstel en het transport van stoffen.


Celademhaling levert dus niet alleen nieuwe stoffen op, maar vooral bruikbare energie voor het leven van de cel!

Deze slide heeft geen instructies

Drie begrippen uit elkaar houden

Stofuitwisseling: stoffen worden opgenomen of afgegeven, zoals zuurstof in de longblaasjes.


Stofomzetting: stoffen worden omgezet in andere stoffen, zoals bij celademhaling.


Energieomzetting: opgeslagen energie in glucose komt vrij en wordt bruikbaar voor de cel.

Gebruik concrete voorbeelden uit eerdere slides om de drie begrippen te laten verschillen.

Wat gebruikt een cel bij de celademhaling?

A

Koolstofdioxide en water

B

Glucose en zuurstof

C

Zuurstof en urine

D

Water en energie

Controleert de basisreactie zonder ingewikkelde biochemie.

Vul de juiste woorden in

Het doel van de celademhaling is het produceren van energie voor onze cellen. Het celonderdeel dat hiervoor verantwoordelijk is, is het mitochondrium. De cel heeft hier glucose en zuurstof voor nodig. Tijdens het proces wordt er koolstofdioxide en water geproduceerd.

energie
mitochondrium
glucose
koolstofdioxide
plasma
uitscheiding
zweet
energieomzetting
voedingsstoffen

Correcte invulling: glucose, koolstofdioxide, stofuitwisseling, stofomzetting.

Waarvoor heeft een cel energie nodig?

Verwachte elementen: energie is nodig voor beweging, groei, herstel en transport van stoffen in de cel of door celmembranen.

De samenwerking in één keten

Ademhalingsstelsel neemt zuurstof op → transportstelsel brengt zuurstof naar de cellen → cellen doen celademhaling → koolstofdioxide en water ontstaan → transportstelsel voert afvalstoffen weg → ademhalingsstelsel en uitscheidingsstelsel verwijderen ze uit het lichaam.


Via het spijsverteringsstelsel nemen we de nodige voedingsstoffen op, ook deze worden via het transportstelsel naar de cellen gevoerd.

Dit is de inhoudelijke kern van de les. Lees de keten traag en verbind elk deel met een eerder behandeld orgaan of begrip.

Overzicht van stoffen en richtingen

Zuurstof: longblaasjes → bloed → haarvaten → cel


Glucose: spijsverteringsstelsel → bloed → haarvaten → cel

Koolstofdioxide: cel → bloed → longen → buiten


Water en afvalstoffen: cel → bloed → nieren, huid of longen → buiten

Naar de cel

Van de cel weg

Deze slide maakt de richting van stofuitwisseling expliciet. Gebruik dezelfde pijlvorm als in examenvragen.

Waar gebeurt wat?

  • Longblaasjes: gasuitwisseling tussen lucht en bloed

  • Haarvaten: stofuitwisseling tussen bloed en cellen

  • Cellen: celademhaling, dus stofomzetting en energieomzetting

  • Nieren, longen en zweetklieren: uitscheiding van afvalstoffen

Deze slide helpt leerlingen om plaatsen en processen niet door elkaar te halen.

Eén lichaam, meerdere stelsels

De stelsels werken niet apart. Ze vormen samen een systeem dat stoffen opneemt, verplaatst, omzet en verwijdert.


Daardoor krijgen cellen wat ze nodig hebben en raken uitscheidingsproducten het lichaam uit.

Gebruik deze afsluitende inhoudsslide om de centrale vraag expliciet te beantwoorden.

Welke keten is correct?

A

Longen → cellen → bloed → nieren

B

Cellen → longen → bloed → hart

C

Ademhaling → bloed → cellen → uitscheiding

D

Nieren → bloed → longen → cellen

Vat de samenwerking van de stelsels samen in één logische volgorde.

Wat is één inzicht dat je uit deze les meeneemt?

Vrije reflectie. Mogelijke antwoorden: samenwerking tussen stelsels, route van zuurstof of urine, verschil tussen stofuitwisseling en stofomzetting, rol van bloed.

Welk deel van de les hielp jou het meest begrijpen?

Vrije reflectie. Laat leerlingen benoemen welke uitleg, schema's of voorbeelden hen hielpen.

Welk onderdeel vond je nog lastig?

Vrije reflectie. Gebruik de antwoorden om te zien welke begrippen herhaald moeten worden, zoals kleine/grote bloedsomloop of urineleider/urinebuis.

Begrippenlijst

ademhalingsproduct - stof die via de ademhaling wordt afgegeven, zoals koolstofdioxide

longblaasjes - kleine blaasjes in de longen waar gasuitwisseling gebeurt

gasuitwisseling - opname van zuurstof en afgifte van koolstofdioxide

middenrif - spier die helpt bij in- en uitademen

slagader - bloedvat dat bloed van het hart wegvoert

ader - bloedvat dat bloed naar het hart terugvoert

haarvaten - dunne bloedvaten waar stofuitwisseling plaatsvindt

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

zuurstofrijk bloed - bloed met veel zuurstof

zuurstofarm bloed - bloed met minder zuurstof en meer koolstofdioxide

plasma - vloeibaar deel van het bloed dat opgeloste stoffen vervoert

rode bloedcellen - bloedcellen die vooral zuurstof vervoeren

witte bloedcellen - bloedcellen die helpen bij de afweer

bloedplaatjes - delen van het bloed die belangrijk zijn voor bloedstolling

uitscheidingsproduct - stof die het lichaam verlaat als afvalstof

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

celademhaling - proces waarbij glucose en zuurstof worden gebruikt en koolstofdioxide, water en energie ontstaan

stofuitwisseling - opnemen en afgeven van stoffen

stofomzetting - omvorming van stoffen in andere stoffen

energieomzetting - omzetting van energie van de ene vorm naar een andere bruikbare vorm

nieren - organen die afvalstoffen uit het bloed filteren

urineleider - buis die urine van de nier naar de blaas voert

urinebuis - buis die urine van de blaas naar buiten voert

Deze slide heeft geen instructies