Bestuurs- en staatsrecht hfst. 5

• newEditor
• Recht
• MBO
• Studiejaar 2

Recht P6 2024-2025

Bestuurs- en staatsrecht

Het vak Recht

Het vak Recht is verdeeld over 2 leerjaren, 8 perioden:

• Iedere periode wordt afgesloten met een portfolio. Een portfolio bestaat uit één of meer onderdelen, zoals opdrachten, een assessment (mondeling) of een Itslearning-toets.

• Alle portfolio’s dienen met een ‘voldaan’ te worden afgerond.

• Alle portfolio’s kunnen worden herkanst indien deze niet voldaan zijn.

1 november 2019

2

Recht P6: Bestuurs- en staatsrecht

Lesmateriaal:

• Boek: Bestuurs- en staatsrecht (Boom digitaal)

• Wettenbundel

Rooster:

• Theorie: 4 klokuren per week (op rooster: REC)

• Projectopdrachten: tijdens projecturen (op rooster: Project)

Beoordeling:

1. Zes projectopdrachten
   Alle opdrachten zijn gemaakt en ingeleverd voor het verstrijken van de deadline. Twee van de zes opdrachten worden door het docententeam geselecteerd en bepalen ongeveer 30% van je eindcijfer.

2. Toets
   Hoofdstuk 5 t/m 9. Bepaalt ongeveer 70% van het eindcijfer.

3

Hoofdstuk 5: Regels en normen voor besluitvorming

Leerdoelen van dit hoofdstuk:

• Je kunt de aanvraag van een beschikking beschrijven.

• Je kunt de kenmerken van de Wet Bibob toepassen op een aanvraag.

• Je kunt uitleggen wat de hoorplicht inhoudt.

• Je kunt de beslistermijn in een eenvoudige casus vaststellen.

• Je kunt de gevolgen benoemen wanneer de beslistermijn overschreden wordt.

• Je kunt uitleggen wat algemene beginselen van behoorlijk bestuur zijn en begrippen als fair play, materiële zorgvuldigheid en het gelijkheidsbeginsel omschrijven.

• Je kunt benoemen wanneer een bestuursorgaan een beschikking kan intrekken of wijzigen.

4

Inleiding

Hiervoor heb je al veel kennis opgedaan over het bestuursrecht. Belangrijke kernbegrippen als bestuursorgaan, belanghebbende en besluit zijn besproken.

Ook weet je hoe, aan wie en welke bestuursbevoegdheid – attributie, delegatie, mandaat – wordt toegekend. Met deze bestuursbevoegdheid kan een bestuursorgaan besluiten nemen.

Inmiddels weet je ook dat in het bestuursrecht diverse vormen van besluiten onderscheiden worden.

Wat betekenen de begrippen bestuursorgaan, belanghebbende en besluit ook alweer?

Wat betekenen de begrippen attributie, delegatie en mandaat ook alweer?

Wat is het verschil tussen een besluit van algemene strekking en een beschikking ook alweer?

Inleiding

In dit onderdeel ligt de focus op de beschikking als vorm van een besluit.

Op grond van artikel 1:3 lid 2 Awb is een beschikking een besluit dat niet van algemene strekking is, met inbegrip van de afwijzing van een aanvraag daarvan. In een eerder onderdeel is het begrip beschikking uitgebreid besproken. Lees dat onderdeel eerst nog een keer door.

Aanvraag

Bestuursorganen geven dagelijks vele duizenden beschikkingen af. Daarmee is de beschikking het belangrijkste stuk gereedschap voor een bestuursorgaan om te kunnen besturen.

Beschikkingen zijn er in verschillende verschijningsvormen. Voorbeelden hiervan zijn al eerder besproken in hoofdstuk 3 paragraaf 5: 

• vergunning

• ontheffing

• concessie

• enzovoort.

Veelal is het aanvragen van de beschikking het startpunt. Volgens de Awb is een aanvraag: een verzoek van een belanghebbende, een besluit te nemen (art. 1:3 lid 3 Awb). Het gaat hierbij bijvoorbeeld om aanvragen voor studiefinanciering, aanvragen voor uitkeringen, aanvragen voor evenementen enzovoort. 

Aanvraag

Hierna gaat het over het besluit in de vorm van een beschikking op aanvraag, afdeling 4.1.1 Awb.

In titel 4.1 van de Awb staan procedurevoorschriften voor de totstandkoming van deze beschikkingen.

Naast bovenstaande (harde) procedurevoorschriften zijn er ook meer inhoudelijke voorschriften voor de besluitvorming. Deze voorschriften worden de algemene beginselen van behoorlijk bestuur (abbb’s) genoemd.

Het gaat om regels die ervoor moeten zorgen dat het bestuursorgaan bij het nemen van besluiten zorgvuldig en eerlijk met burgers omgaat.

Aanvraag

Wanneer de aanvraag voor de vergunning ingediend moet zijn, hangt af van wat er in de desbetreffende wettelijke regeling is opgenomen.

Bij bepaalde evenementen (zie het boek) moet de aanvraag (minimaal) acht weken voor het evenement plaatsvindt, ingediend zijn.

Bij andere evenementen moet de aanvraag twaalf tot zestien weken voor aanvang van het evenement ingediend worden.

Aanvraag

Beschikkingen kunnen worden onderverdeeld in:

• beschikkingen op aanvraag

• ambtshalve genomen beschikkingen

Een beschikking op aanvraag wordt alleen afgegeven wanneer een belanghebbende daarom vraagt.
> Denk hierbij aan het college van B&W dat alleen een bijstandsuitkering toekent nadat de burger daar om vraagt.

Een ambtshalve genomen beschikking is een beschikking die het bestuursorgaan ambtshalve verstrekt, dat wil zeggen op eigen initiatief, dus zonder dat daarom is gevraagd.
> Je kunt daarbij denken aan een belastingaanslag of een beschikking waarin een horecavergunning wordt ingetrokken omdat de eigenaar zich niet aan de sluitingstijden houdt.

Waar moet je de aanvraag indienen?

Artikel 4:1 Awb geeft op deze vraag het antwoord: ‘Tenzij bij wettelijk voorschrift anders is bepaald, wordt de aanvraag tot het geven van een beschikking schriftelijk ingediend bij het bestuursorgaan dat bevoegd is op de aanvraag te beslissen’. 

Artikel 4:4 Awb geeft vervolgens aan dat het bestuursorgaan dat bevoegd is om op de aanvraag te beslissen, voor het indienen van aanvragen en het verstrekken van gegevens een formulier kan vaststellen, voor zover daarin niet is voorzien bij wettelijk voorschrift.  

Benodigde informatie aanvraag

In artikel 4:2 Awb is opgenomen welke informatie de aanvraag (minimaal) moet bevatten.

De aanvraag moet ook ondertekend zijn. Deze verplichting om te ondertekenen staat ‘verstopt’ in de aanhef van lid 1.

Bij de beoordeling of een aanvraag voldoet aan de verplichte vereisten van artikel 4:2 Awb, kijk je niet alleen naar de eisen van lid 1 sub a (naam, adres), sub b (dagtekening/datum) en sub c (een aanduiding van de beschikking die wordt gevraagd), maar ook of de aanvraag is ondertekend.

Onvolledige aanvraag

Vergeet de burger de dagtekening op te nemen in zijn aanvraag, dan bepaalt artikel 4:5 Awb dat het bestuursorgaan deze onvolledige aanvraag niet zomaar naast zich neer mag leggen.

Het bestuursorgaan moet de aanvrager erop wijzen dat zijn aanvraag niet volledig is en hem een termijn geven waarbinnen hij de aanvraag kan aanvullen.

Besluit het bestuursorgaan de (ook na de aanvulling nog onvolledige) aanvraag niet te behandelen, dan moet het dat schriftelijk aan de aanvrager laten weten. Dit moet gebeuren binnen vier weken na het indienen van de aanvraag (of nadat de termijn voor het aanvullen van de aanvraag is verstreken).

Zou een aanvrager enige tijd later opnieuw met eenzelfde aanvraag komen, dan hoeft het bestuursorgaan deze tweede aanvraag alleen te behandelen als de aanvrager duidelijk maakt dat er nieuwe feiten of omstandigheden zijn (art. 4:6 Awb). 

Kijk in hfst. 3 par. 5. Wat is het verschil tussen een vergunning en een concessie?

Kijk in hfst. 3 par. 5. Wat is het verschil tussen een vergunning en een concessie?

In welke titel van de Awb staan procedurevoorschriften voor de totstandkoming van beschikkingen op aanvraag?

Waar staat de afkorting "abbb's" voor?

Wat betekent een ambtshalve genomen beslissing?

Aan welke vereisten moet de aanvraag van een beschikking voldoen?

In welk wetsartikel staat wat een bestuursorgaan moet doen indien de aanvraag niet aan de vereisten voldoet?

Wet Bibob

Naast de algemene verplichtingen uit afdeling 4.1.1 Awb die gelden voor de aanvraag van een beschikking, kan ook de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen (Wet bibob) door het openbaar bestuur een rol spelen.

Met deze wet kan een overheidsinstantie die vermoedt dat er een ernstig gevaar dreigt dat bijvoorbeeld een vergunning wordt misbruikt, de aanvraag weigeren of de afgegeven vergunning intrekken.

Zo wordt voorkomen dat de overheid criminele activiteiten

faciliteert en wordt bovendien de concurrentiepositie van bonafide

ondernemers beschermd. Zo voorkomt de overheid dat een persoon

vastgoed koopt of een horecavergunning aanvraagt om daarmee

geld wit te wassen.

Wet Bibob

In de Wet Bibob zijn twee belangrijke dingen geregeld:

1. Overheidsinstanties kunnen op grond van deze wet een vergunning intrekken of niet verlenen, vastgoed niet verkopen.

2. Er is een Landelijk Bureau Bibob (LBB) dat Bibob-adviezen geeft als overheidsinstanties daarom vragen.

In de Awb staan ook mogelijkheden om bijvoorbeeld een vergunning of subsidie in te trekken. Dat gebeurt alleen vaak pas achteraf. Door de Wet Bibob kan al vooraf een toetsing plaatsvinden en kan er een beter besluit genomen worden.

Wet Bibob

De Wet Bibob kan in het algemeen worden ingezet als de overheid vermoedt dat de beschikking wordt gebruikt om strafbare feiten te plegen of voordelen uit die strafbare feiten te gebruiken, denk aan witwassen. Er is dan niet per se sprake bovenstaande situaties.

Uiteindelijk kan een overheidsinstantie zelf bepalen wanneer de Wet Bibob wordt gebruikt. Dat doet een overheidsinstantie in haar beleid. Zo kan er bijvoorbeeld sprake zijn van risicocategorieën of -gebieden waarbij altijd zo’n toets wordt gedaan.
> Denk aan de horeca, seksinrichtingen, coffeeshops enzovoort.

Bibob-toets

Deze wet geeft de overheid de mogelijkheid om de achtergrond van bedrijven en personen te screenen. Volgens artikel 7a van de Wet Bibob kan een overheidsinstantie eerst zelf onderzoek doen. Een beoordeling volgens de Wet Bibob wordt ook wel de Bibob-toets genoemd.

Waarvoor kan de Wet Bibop worden ingezet?

Hoorplicht

Tijdens de voorbereiding van de beschikking is de hoorplicht uit artikel 4:7 Awb van belang.

Horen wil zeggen dat het bestuursorgaan de aanvrager de gelegenheid geeft om in een gesprek zijn zienswijze (mening) over het voorgenomen besluit te geven.

Het horen van de aanvrager heeft als doel om een bijdrage te kunnen leveren aan het onderzoek naar relevante feiten die kunnen bijdragen aan de besluitvorming door het bestuursorgaan.

Hoorplicht

Het bestuursorgaan hoeft niet iedere aanvrager te horen. De hoorplicht geldt als het bestuursorgaan van plan is de aanvraag (gedeeltelijk) af te wijzen én zijn afwijzend besluit mede baseert op gegevens die niet door de aanvrager zelf zijn aangeleverd (art. 4:7 en 4:8 Awb). 

Wijst het bestuursorgaan een aanvraag af alleen op basis van gegevens die de aanvrager zelf heeft aangeleverd, dan geldt de hoorplicht niet.

De hoorplicht geldt ook niet wanneer het bestuursorgaan de aanvraag inwilligt, want dan krijgt de aanvrager immers waar hij om vraagt.

Uniforme openbare voorbereidingsprocedure

Als er bij een besluit grote groepen belanghebbenden zijn betrokken, moeten deze belanghebbenden de gelegenheid hebben om tijdens de voorbereiding van het besluit hun zienswijze te geven. Bijvoorbeeld bij een wegenplan of een bestemmingsplan.

Voor dit soort besluiten, waarbij de belangen van velen zijn betrokken, kent de Awb de uniforme openbare voorbereidingsprocedure (zie afdeling 3.4 van de Awb).

Deze procedure is openbaar, dat wil zeggen dat iedereen mee kan kijken.

De procedure begint met het ter inzage leggen (bijvoorbeeld op het stadhuis) van een ontwerpbesluit. Dat dit besluit ter inzage ligt, wordt algemeen bekendgemaakt, bijvoorbeeld via een huis-aan-huisblad of op de website van het bestuursorgaan.

In welk wetsartikel staat het hoorplicht?

Moet het bestuursorgaan iedere aanvrager horen?

Leg uit.

Waarvoor wordt de uniforme openbare voorbereidingsprocedure gebruikt?

Beslistermijn

Na het indienen van de aanvraag is het wachten op een besluit van het bestuursorgaan. Het is in het belang van de burger dat een bestuursorgaan gebonden is aan een termijn waarbinnen het op een aanvraag moet beslissen, anders kan hij eindeloos aan het lijntje worden gehouden. In de Awb is daarom in artikel 4:13 Awb een beslistermijn opgenomen.

Artikel 4:13 Awb

• Lid 1: Een beschikking dient te worden gegeven binnen de bij wettelijk voorschrift bepaalde termijn of, bij het ontbreken van zulk een termijn, binnen een redelijke termijn na ontvangst van de aanvraag.

• Lid 2: De in het eerste lid bedoelde redelijke termijn is in ieder geval verstreken wanneer het bestuursorgaan binnen acht weken na ontvangst van de aanvraag geen beschikking heeft gegeven, noch een mededeling als bedoeld in artikel 4:14, derde lid, heeft gedaan.

Beslistermijn

Staat er geen beslistermijn in de bijzondere wet, dan geldt artikel 4:13 Awb. De beslissing moet binnen een redelijke termijn worden genomen en deze redelijke termijn is in ieder geval verstreken wanneer het bestuursorgaan niet binnen acht weken na ontvangst van de aanvraag geen beschikking heeft gegeven.

Niet-tijdig beslissen door bestuursorgaan

Beslistermijnen zijn handig voor de burger, omdat hij dan weet binnen welke termijn hij een beslissing kan verwachten.

Als het bestuursorgaan niet tijdig beslist en ook geen uitstel op grond van artikel 4:14 Awb genomen heeft, kun je als aanvrager blijven wachten totdat er wel een beslissing komt, maar je kunt ook gebruikmaken van de rechten die hierover in de Awb zijn opgenomen:

• dwangsom (art. 4:17 Awb)

• beroep (art. 7:1 sub f Awb)

Let op: eerst ingebrekestelling (art. 4:17 lid 3 Awb)

Bekendmaking besluit

Nadat een besluit genomen is, moeten de aanvrager en andere belanghebbenden op de hoogte worden gebracht van het besluit. Dat is noodzakelijk, want een besluit treedt niet in werking voordat het bekend is gemaakt, zo bepaalt artikel 3:40 Awb.

Bekendmaking gebeurt in principe door toezending of overhandiging van het besluit aan de aanvrager en de belanghebbenden.

Is dat vanwege het grote aantal belanghebbenden niet mogelijk, dan kan de bekendmaking bijvoorbeeld ook via een mededeling in de krant gebeuren (art. 3:41 Awb).

Gelijk met de bekendmaking, of meteen daarna, moet het besluit worden meegedeeld aan alle burgers en instanties die bij de voorbereiding van het besluit hun zienswijze (mening) hebben gegeven (art. 3:43 Awb).

Wat wordt er bedoeld met 'een redelijke termijn' in art. 4:13 Awb?

Wat kun je doen als het bestuursorgaan niet tijdig een besluit neemt?

Algemene beginselen behoorlijk bestuur (abbb’s)

Naast de procedurevoorschriften zoals aanvraag, hoorplicht, beslistermijn en bekendmaking die gelden bij het nemen van besluiten door bestuursorganen, zijn er ook meer inhoudelijke voorschriften die het bestuursorgaan in acht moet nemen bij de besluitvorming.

Deze voorschriften worden de algemene beginselen van behoorlijk bestuur (hierna abbb) genoemd. Het gaat om regels die ervoor moeten zorgen dat het bestuursorgaan bij het nemen van besluiten zorgvuldig en eerlijk met burgers en bedrijven omgaat. De abbb zijn de afgelopen vijftig jaar door rechters in hun uitspraken ontwikkeld. 

Algemene beginselen behoorlijk bestuur (abbb’s)

Sinds de invoering van de Awb in 1994 zijn de meeste abbb’s gecodificeerd:

• zorgvuldigheidsbeginsel (art. 3:2 Awb)

• fairplaybeginsel (art. 2:4 Awb)

• motiveringsbeginsel (art. 3:46 Awb)

• verbod van détournement de pouvoir/verbod op misbruik van bevoegdheid (art. 3:3 Awb)

• materieel zorgvuldigheidsbeginsel, waaronder belangenafweging (art. 3:4 lid 1 Awb),

• het evenredigheidsbeginsel (art. 3:4 lid 2 Awb)

• het beginsel van willekeur (art. 3:4 lid 1 Awb)
  

De beginselen die niet zijn opgenomen in de Awb of een andere wet zijn:

• het rechtszekerheidsbeginsel

• het vertrouwensbeginsel

Daarnaast is een belangrijk beginsel niet in de Awb opgenomen maar in de Grondwet, namelijk het (rechts)gelijkheidsbeginsel (art. 1 Grondwet).

Algemene beginselen behoorlijk bestuur (abbb’s)

Intrekken en wijzigen beschikkingen

De Awb geeft geen algemene regels over het intrekken of veranderen van beschikkingen. Alleen voor subsidiebesluiten geeft de Awb in de artikelen 4:48 t/m 4:51 specifieke regels voor het intrekken en wijzigen van dergelijke beschikkingen.

Bij het intrekken en wijzigen van beschikkingen moet in ieder geval rekening worden gehouden met de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Je kunt dan denken aan het vertrouwensbeginsel, het rechtszekerheidsbeginsel, het zorgvuldigheidsbeginsel en het motiveringsbeginsel.

Welke twee abbb's zijn niet opgenomen in een wet?

Wat is het verschil tussen formele en materiële abbb's?

EINDE

29