Hoofdstuk 2: De zorgvrager met astma

• newEditor
• Verpleegkunde
• Hoger onderwijs

Thema 3: De zorgvrager met multiple chronische pathologie

Hoofdstuk 2: De zorgvrager met astma

Sylvester Vanden Eede

04/02/2026

Waarom dit hoofdstuk?

• Astma en COPD = zeer frequente aandoeningen

• Je komt deze patiënten tegen:

  • Op interne diensten

  • Spoedgevallen

  • Geriatrie

  • Thuiszorg

  • ...

• Verpleegkundige rol:

  • Observatie, inhalatietherapie, zuurstof, educatie, exacerbaties herkennen,...

Aan wat denk je bij de woorden 'astma' en 'COPD'?

Lesdoelen

Na deze les kan de student:

1. De anatomie en fysiologie van de luchtwegen beschrijven

2. Astma en COPD definiëren

3. De pathofysiologische mechanismen van astma en COPD uitleggen

4. De symptomen van astma en COPD herkennen en onderscheiden

5. Het verschil in reversibiliteit tussen astma en COPD verklaren

6. De belangrijkste diagnostische onderzoeken bij astma en COPD toelichten

7. De principes van inhalatietherapie en zuurstoftoediening toepassen

8. Verpleegkundige prioriteiten bepalen bij een zorgvrager met een COPD-exacerbatie

9. Astma en COPD met elkaar vergelijken

2.1 Anatomie & fysiologie van de luchtwegen

Longvlies = visceraal blad

Borstvlies = parietaal blad

Intrapleurale holte= ruimte tussen beide longvliezen

2.1 Anatomie & fysiologie van de luchtwegen

• Inademing (inspiratie)

  • Borstkas zet uit

  • Lucht stroomt naar binnen via trachea, bronchi en bronchiolen

• Luchtgeleiding

  • Lucht wordt getransporteerd, gefilterd, verwarmd en bevochtigd

  • Er is nog geen gasuitwisseling

• Gastuitwisseling

  • O2 gaat van alveolen naar het bloed

  • CO2 gaat van het bloed naar de alveolen

  • Gebeurt door diffusie

• Uitademing (expiratie)

  • Longen veren terug door elasticiteit

  • CO2- rijke lucht verlaat het lichaam

Diffusie: verplaatsing van deeltjes van een plek met een hoge concentratie naar een plek met een lage concentratie.

Gastuitwisseling gebeurt enkel in de alveolen; luchtgeleiding gebeurt in de rest van de luchtwegen.

2.1 Anatomie & fysiologie van de luchtwegen

• Normale long

  • Kleine, elastische alveolen

  • Veel intacte longblaasjes

  • Grote gaswisselingoppervlakte

  • Uitademing verloopt vlot en volledig

• COPD long:

  • Alveolen vergroot en beschadigd

  • Verlies van elasticiteit

  • Kleine luchtwegen klappen dicht bij uitademing

  • Lucht blijft gevangen ==> hyperinflatie

  • Verminderde gasuitwisseling

Bij COPD is vooral de uitademing verstoord door verlies van elasticiteit en beschadiging van de alveolen.

Waar vindt gasuitwisseling plaats?

A

Trachea

B

Bronchi

C

Bronchiolen

D

Alveolen

2.2 De zorgvrager met astma

Definitie

• Chronische aandoening

• Aangeboren en erfelijk bepaald

• Overreactie van kleine luchtwegen

• Prikkels:

  • Allergenen

  • Infecties

  • Koude lucht

  • Inspanning

• Gevolg:

  • Bronchoconstrictie

  • Slijmvorming

  • Zwelling slijmvlies

==> Omkeerbare luchtwegobstructie

2.2 De zorgvrager met astma

Astmatische luchtweg

Vergelijk

• Normale luchtweg

• Astmatische luchtweg:

  • Verkrampte spieren

  • Gezwollen slijmvlies

  • Slijmprop

Sleep de veranderingen bij astma naar de juiste plaats in de luchtweg.

Spierlaag van de luchtweg

Slijmvlies van de luchtweg

Lumen van de luchtweg

Toegenomen slijmproductie

Bronchoconstrictie

Zwelling van het slijmvlies

2.2 De zorgvrager met astma

Prevalentie astma

• +/- 10% bij kinderen

• +/- 5% bij volwassenen

• Meer bij jongens dan bij meisjes

• Vrouwen meer dan mannen (na menopauze)

• Meer bij stadsmensen dan bij plattelandsmensen

2.2 De zorgvrager met astma

Etiologie: Intrinsieke astma

• Niet allergisch:

  • Infecties (vooral viraal)

  • Inspanning (Belangrijk: inspanning = uitlokker, geen oorzaak!!)

  • Rook, dampen

  • Stress, emoties

  • Hormonale factoren

Infecties: zelden bacterieel

Hormonale factoren: premenstrueel, postmenopauzaal,...

2.2 De zorgvrager met astma

Etiologie: Allergische astma

• Huisstofmijt

• Dieren

• Stuifmeel

• Schimmels

• Soms voedsel

• Vaak geassocieerd met:

  • Hooikoorts

  • Eczeem

Is astma altijd allergisch van oorzaak?

1

Ja!

2

Neen!

Neen

2.2 De zorgvrager met astma

Klinische verschijnselen

• Aanvallen (crisisgewijs)

• Piepende ademhaling

• Dyspnoe

• Moeilijke inspiratie en expiratie

• Hoesten

• Glazige fluimen

2.2 De zorgvrager met astma

Behandeling astma

Doel:

• Symptoomvrij

• Optimale longfunctie

Middelen:

• Inhalatietherapie (doseer aerosol bijv. Ventolin eventueel met voorzetkamer& poederinhalatie bijv. turbohaler, discus ==> bijv. Spiriva )

• Bronchusverwijders

• Inhalatiecorticoïden

• Educatie= GVO (App: My puff)

• Triggers vermijden

Een doseeraerosol, vaak afgekort als MDI (Metered Dose Inhaler), is het meest gebruikte type puffertje bij de behandeling van astma. Het is een klein, handzaam apparaatje dat medicatie in de vorm van een fijne nevel rechtstreeks in de longen spuit.

Een poederinhalator (vaak een DPI of Dry Powder Inhaler genoemd) werkt heel anders dan de doseeraerosol die we net bespraken. In plaats van een nevel die door een drijfgas naar buiten wordt gespoten, bevat dit apparaatje het medicijn in de vorm van heel fijn poeder.

2.2 De zorgvrager met astma

Behandeling astma

Een doseeraerosol, vaak afgekort als MDI (Metered Dose Inhaler), is het meest gebruikte type puffertje bij de behandeling van astma. Het is een klein, handzaam apparaatje dat medicatie in de vorm van een fijne nevel rechtstreeks in de longen spuit.

Een poederinhalator (vaak een DPI of Dry Powder Inhaler genoemd) werkt heel anders dan de doseeraerosol die we net bespraken. In plaats van een nevel die door een drijfgas naar buiten wordt gespoten, bevat dit apparaatje het medicijn in de vorm van heel fijn poeder.

Waarom is inhalatietherapie eerste keuze?

A

Goedkoper

B

Snellere werking + lagere dosis

C

Minder opvolging

D

Systemische werking

2.2 De zorgvrager met astma

Sport & astma

"Sport mag, bewegen moet!"

• Duurtraining = gunstig

• Korte intensieve inspanning ==> risico inspanningsastma

• Altijd warming-up

Nice to know:

Topsporters met inspanningsastma mogen vlak voor een inspanning gebruik van Ventolin. Tijdens wedstrijden moeten die sporters STEEDS een doktersattest hebben om te bewijzen dat ze Ventolin mogen innemen. Indien geen attest = DOPING!

Een doseeraerosol, vaak afgekort als MDI (Metered Dose Inhaler), is het meest gebruikte type puffertje bij de behandeling van astma. Het is een klein, handzaam apparaatje dat medicatie in de vorm van een fijne nevel rechtstreeks in de longen spuit.

Een poederinhalator (vaak een DPI of Dry Powder Inhaler genoemd) werkt heel anders dan de doseeraerosol die we net bespraken. In plaats van een nevel die door een drijfgas naar buiten wordt gespoten, bevat dit apparaatje het medicijn in de vorm van heel fijn poeder.