Woord benoemen SE1 basis en kader
Woordsoorten herkennen
Onderdelen in deze les
Woordsoorten herkennen
Open met het idee dat woorden verschillende taken hebben in een zin. Dat helpt leerlingen zien waarom woordsoorten meer zijn dan alleen rijtjes uit het hoofd leren.
Leerdoel
Ik kan de belangrijkste woordsoorten herkennen en benoemen en hun functie in een eenvoudige zin uitleggen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woordsoorten ken jij al?
Gebruik de woorden uit de cloud als startpunt. Vraag eventueel: welke woorden zijn lastig om uit elkaar te houden?
Werkwoord
Een werkwoord zegt wat iemand of iets doet, is of wordt
Je kunt zeggen ik..jij..wij
Voorbeelden: lopen, maken, zijn, worden, slapen.
Benadruk dat ook 'zijn' en 'worden' werkwoorden zijn, ook al is er niet altijd een zichtbare actie.
Werkwoord in een zin
Sam fietst naar school.
Wij zijn moe.
De baby slaapt.
Het werkwoord vertelt wat er in de zin gebeurt.
Laat leerlingen steeds alleen het werkwoord aanwijzen. Bespreek dat 'zijn' een toestand kan aangeven en toch een werkwoord blijft.
Zelfstandig naamwoord
Een zelfstandig naamwoord is een woord voor een mens, dier, ding of plaats.
Je kunt er vaak de, het of een voor zetten.
Voorbeelden: tafel, hond, meester, dorp.
Noem eventueel ook dat gevoelens of ideeën zelfstandig naamwoorden kunnen zijn, maar houd de voorbeelden eenvoudig op A2-niveau.
Zelfstandig naamwoord in een zin
De juf leest een boek.
Mijn tas ligt op de stoel.
Het dorp is klein.
Deze slide heeft geen instructies
Lidwoord
Een lidwoord hoort bij een zelfstandig naamwoord.
De lidwoorden zijn: de, het, een.
Ze staan meestal voor het zelfstandig naamwoord.
Voorbeelden: de stoel, het huis, een appel.
Maak duidelijk dat een lidwoord geen zelfstandig naamwoord is, ook al staat het er direct voor.
Welk woord is het werkwoord in: De baby slaapt?
baby
de
slaapt
het
Controleert of leerlingen het werkwoord herkennen als wat er gebeurt in de zin.
Werkwoord, naamwoord en lidwoord
In de zin 'De juf leest een boek' is juf een zelfstandig naamwoord. Het woord leest is het werkwoord. Het woord 'de' is een lidwoord.
Laat leerlingen benoemen waarom 'de' geen zelfstandig naamwoord is maar een lidwoord.
Bijvoeglijk naamwoord
Een bijvoeglijk naamwoord zegt iets extra's over een zelfstandig naamwoord.
Voorbeelden: grote tafel, rode jas, lieve hond.
Vaak staat het voor het zelfstandig naamwoord.
Houd het bij de basisfunctie: een kenmerk noemen van een zelfstandig naamwoord.
Bijvoeglijk naamwoord in een zin
Ik zie een grote boom.
De oude fiets is kapot.
Wij hebben een leuke dag.
Het bijvoeglijk naamwoord geeft extra informatie.
Deze slide heeft geen instructies
Voorzetsel
Een voorzetsel geeft vaak een plaats, tijd of richting aan.
Voorbeelden: op, in, onder, naast, met, naar.
....de kast .....het schoolfeest
Voorbeeld: op de tafel, naar huis, met mij.
Benadruk dat een voorzetsel vaak laat zien hoe woorden in de zin met elkaar verbonden zijn.
Voorzetsel in een zin
Het boek ligt op de tafel.
Wij lopen naar school.
De kat zit onder de stoel.
Het voorzetsel laat een relatie zien.
Deze slide heeft geen instructies
Welk woord is een bijvoeglijk naamwoord?
boom
grote
een
zie
Sluit aan bij 'Ik zie een grote boom'. Het bijvoeglijk naamwoord zegt iets extra's over het zelfstandig naamwoord.
Bijvoeglijk naamwoord en voorzetsel
In 'De oude fiets is kapot' zegt oude iets extra's over fiets. In 'Het boek ligt op de tafel' laat op een relatie zien.
Bespreek het verschil: een bijvoeglijk naamwoord beschrijft, een voorzetsel laat een relatie zien.
Persoonlijk voornaamwoord
Een persoonlijk voornaamwoord verwijst naar een persoon, dier of ding.
Voorbeelden: ik, jij, hij, zij, wij, jullie, zij.
Het vervangt vaak een naam of zelfstandig naamwoord.
Zo hoef je niet steeds dezelfde naam te herhalen.
Noem eventueel kort ook 'het' en 'u' als voorbeelden, maar focus op de meest gebruikte vormen.
Persoonlijk voornaamwoord in een zin
Mila leest. Zij leest snel.
Tom en ik gaan weg. Wij komen later terug.
De hond blaft. Hij is wakker.
Het woord verwijst terug naar iemand of iets.
Leg uit dat 'zij' en 'wij' geen zelfstandig naamwoorden zijn, omdat ze geen naam noemen maar verwijzen.
Bezittelijk voornaamwoord
Een bezittelijk voornaamwoord laat zien van wie iets is.
Voorbeelden: mijn, jouw, zijn, haar, ons, jullie, hun.
Het staat vaak voor een zelfstandig naamwoord.
Voorbeeld: mijn jas, haar fiets, ons huis.
Maak duidelijk dat het om bezit of erbij horen gaat, niet om een handeling.
Persoonlijk of bezittelijk?
Hij loopt naar huis. → persoonlijk voornaamwoord
Zijn tas is zwaar. → bezittelijk voornaamwoord
Zij komt morgen. → persoonlijk voornaamwoord
Haar boek ligt hier. → bezittelijk voornaamwoord
Dit is een veelvoorkomende verwarring. Laat zien dat persoonlijk voornaamwoord vaak zelfstandig staat, en bezittelijk voornaamwoord meestal voor een zelfstandig naamwoord staat.
Welk woord is een bezittelijk voornaamwoord?
wij
zijn
haar
jij
Gebruik het onderscheid uit de slides: persoonlijk voornaamwoord verwijst, bezittelijk voornaamwoord laat bezit zien.
Persoonlijk of bezittelijk
Mila leest. Zij leest snel. In 'Zijn tas is zwaar' laat het eerste woord zien van wie de tas is. Wij verwijst naar personen.
Laat leerlingen letten op de functie in de zin: verwijzen of bezit laten zien.
Vragend voornaamwoord
Een vragend voornaamwoord gebruik je om iets te vragen.
Voorbeelden: wie, wat, welke, wat voor een
Het staat vaak aan het begin van een vraag.
Voorbeeld: Wie komt er? Welke jas kies jij?
Houd het onderscheid eenvoudig: deze woorden openen een vraag en verwijzen tegelijk naar een onbekende persoon of zaak.
Vragend voornaamwoord in een zin
Wie belt er aan?
Wat ligt daar?
Welke schoenen zijn van jou?
Het woord helpt om informatie te vragen.
Deze slide heeft geen instructies
Aanwijzend voornaamwoord
Een aanwijzend voornaamwoord wijst iets aan.
Voorbeelden: deze, die, dit, dat.
Het kan bij een zelfstandig naamwoord staan of zelfstandig gebruikt worden.
Voorbeeld: deze stoel, dat is fijn.
Benadruk het idee van aanwijzen: dichtbij of verder weg, al hoeft dat op dit niveau niet uitgebreid behandeld te worden.
Aanwijzend of vragend?
Deze pen is nieuw. → aanwijzend voornaamwoord
Welke pen is van jou? → vragend voornaamwoord
Dat boek is spannend. → aanwijzend voornaamwoord
Wat lees jij? → vragend voornaamwoord
Het verschil zit in de functie: aanwijzen of vragen. Laat leerlingen vooral naar de hele zin kijken.
Welk woord is een vragend voornaamwoord?
deze
die
welke
mijn
Vragende voornaamwoorden openen een vraag, zoals wie, wat, welk, welke.
Betrekkelijk voornaamwoord
Een betrekkelijk voornaamwoord verwijst terug naar een woord dat al genoemd is.
De bekendste vormen zijn: die en dat.
Voorbeeld: De jongen die daar loopt, is mijn broer.
Dit is vaak nieuw of lastig. Houd de nadruk op terugverwijzen en verbinden van zinsdelen.
Betrekkelijk voornaamwoord in een zin
Het boek dat ik lees, is grappig.
De vrouw die daar staat, is mijn tante.
Die en dat verwijzen terug naar een eerder woord.
Deze slide heeft geen instructies
Die en dat: niet altijd hetzelfde
Die kan aanwijzend zijn: Die fiets is van mij.
Die kan betrekkelijk zijn: De fiets die daar staat, is van mij.
Dat kan aanwijzend zijn: Dat huis is groot.
Dat kan betrekkelijk zijn: Het huis dat ik zie, is groot.
Bespreek dat leerlingen dus niet alleen naar het woord moeten kijken, maar ook naar de functie in de zin.
In welke zin is die een betrekkelijk voornaamwoord?
Die fiets is van mij.
Die pen is nieuw.
De vrouw die daar staat.
Die schoenen zijn nat.
Hier verwijst 'die' terug naar 'vrouw' en verbindt het twee delen van de zin.
Aanwijzen of terugverwijzen
In 'Dat huis is groot' is Dat een aanwijzend voornaamwoord. In 'Het huis dat ik zie, is groot' verwijst dat terug naar huis. Dan is het een betrekkelijk voornaamwoord.
Benadruk dat leerlingen naar de functie in de hele zin moeten kijken, niet alleen naar het woord zelf.
Wat doet een betrekkelijk voornaamwoord?
Goede antwoorden noemen dat een betrekkelijk voornaamwoord terugverwijst naar een eerder woord en twee delen van de zin verbindt.
Welke woordsoort vind jij nog lastig?
Reflectie zonder fout of goed. Handig om te zien waar extra uitleg nodig is.
Begrippenlijst
werkwoord - woord dat zegt wat iemand of iets doet, is of wordt
zelfstandig naamwoord - woord voor een mens, dier, ding of plaats
lidwoord - woord dat voor een zelfstandig naamwoord staat: de, het, een
bijvoeglijk naamwoord - woord dat iets extra's zegt over een zelfstandig naamwoord
voorzetsel - woord dat vaak plaats, tijd of richting aangeeft
persoonlijk voornaamwoord - woord dat verwijst naar een persoon, dier of ding
bezittelijk voornaamwoord - woord dat laat zien van wie iets is
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
vragend voornaamwoord - woord waarmee je naar een persoon of zaak vraagt
aanwijzend voornaamwoord - woord dat iets aanwijst, zoals deze of dat
betrekkelijk voornaamwoord - woord dat terugverwijst naar een eerder genoemd woord en zinsdelen verbindt
Deze slide heeft geen instructies
Aan het werk
Werkblad
Opdrachten uit het boek
Basis: blz. 214 opdr. 4/5
Kader: blz. 185 opdr. 2/9
Deze slide heeft geen instructies
