Onbegrepen gedrag bij dementie

Onbegrepen gedrag bij dementie

1 / 47
volgende
Slide 1: Slide
newEditorVerpleging en verzorgingMBOStudiejaar 2

In deze les zitten 47 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 120 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Onbegrepen gedrag bij dementie

Open met het idee dat hetzelfde gedrag verschillende oorzaken kan hebben. In deze les staat het onderscheid tussen zes veelvoorkomende beelden centraal, zodat studenten niet te snel één verklaring kiezen.

Leerdoel

Ik kan onderscheid maken tussen apathie, agressie, wanen, hallucinaties, depressie en delier bij mensen met onbegrepen gedrag bij dementie.

Deze slide heeft geen instructies

Welke signalen horen volgens jou bij onbegrepen gedrag bij dementie?

Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Vraag daarna door: welke woorden gaan over stemming, gedrag, denken, waarnemen of acute verwardheid?

Onbegrepen gedrag is niet één ding

  • Hetzelfde gedrag kan verschillende oorzaken hebben

  • Terugtrekken, boos worden of verward praten vraagt om nauwkeurig kijken

  • Bij dementie gaat het niet alleen om geheugenproblemen

  • Gedrag kan passen bij stemming, waarneming, stress of een lichamelijke ontregeling

  • Goed onderscheiden helpt om passende zorg te kiezen

Benadruk dat 'onbegrepen gedrag' een verzamelterm is. De les gaat niet over behandelen, maar over herkennen en onderscheiden.

Waar let je op bij observeren?

  • Wat zie of hoor je precies?

  • Wanneer begon het gedrag?

  • Hoe snel veranderde het?

  • Is iemand vooral passief, verdrietig, boos, achterdochtig of acuut verward?

  • Zie je vooral een probleem in stemming, denken, waarnemen of bewustzijn?

Deze observatievragen vormen het kader voor de rest van de les. Laat studenten merken dat tijdsverloop vaak veel zegt: geleidelijk gedrag past anders dan plotseling gedrag.

Zes beelden, zes accenten

  • Apathie: weinig initiatief of reactie

  • Agressie: verbaal of lichamelijk fel gedrag

  • Wanen: iets geloven dat niet klopt

  • Hallucinaties: iets waarnemen dat er niet is

  • Depressie: aanhoudend somber en interesseverlies

  • Delier: acute verwardheid met wisselend bewustzijn

Dit is het overzichtsslide. Werk hier nog niet alle details uit; die volgen per begrip.

Apathie: weinig initiatief

  • Komt passief of onverschillig over

  • Neemt weinig initiatief uit zichzelf

  • Reageert vaak traag of minimaal

  • Is niet per se verdrietig of boos

Apathie wordt vaak verward met luiheid of depressie. Leg uit dat het vooral gaat om afgenomen initiatief en betrokkenheid.

Apathie herkennen

  • Zit lange tijd stil zonder iets te starten

  • Doet weinig mee aan gesprek of activiteit

  • Toont weinig emotionele reactie

  • Moet vaak aangespoord worden

  • Het beeld is meestal geleidelijk en niet acuut

Deze slide heeft geen instructies

Apathie of depressie?

Bij apathie staat weinig initiatief op de voorgrond. Bij depressie zie je vaker somberheid, schuldgevoelens of verdriet. Iemand met apathie oogt vaak vlak, maar niet duidelijk verdrietig.

Dit onderscheid is belangrijk: beide kunnen weinig activiteit geven, maar de emotionele toon verschilt.

Kern van apathie

Apathie betekent vooral: weinig motivatie, weinig initiatief en weinig reactie, zonder dat somberheid altijd op de voorgrond staat.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Welk kenmerk past het best bij apathie?

A

Weinig initiatief

B

Heftige boosheid

C

Acuut wisselend

D

Sterke achterdocht

De afleiders horen bij andere beelden: agressie, delier en wanen.

Apathie of depressie

Bij apathie staat vooral weinig initiatief op de voorgrond. Bij depressie zie je vaker somberheid. Apathie ontstaat meestal geleidelijk en is niet acuut.

apathie
depressie
geleidelijk
agressie
delier
plotseling

Laat studenten letten op het verschil tussen emotionele toon en initiatief.

Agressie: fel gedrag

  • Kan verbaal zijn: schelden, dreigen, schreeuwen

  • Kan lichamelijk zijn: slaan, duwen, schoppen

  • Ontstaat vaak in reactie op spanning of onbegrip

  • Is zichtbaar naar buiten gericht

Blijf neutraal in taalgebruik: agressie is gedrag dat je ziet, geen etiket voor de persoon.

Agressie herkennen

  • Plotselinge boosheid of heftige weerstand

  • Verhoogde stem, dreigende houding

  • Fysiek afweren van zorg

  • Kan samenhangen met angst, frustratie of overprikkeling

  • Gedrag is vooral strijdbaar of afwerend

Maak duidelijk dat agressie een uitingsvorm is. De les richt zich op herkennen van het gedrag, niet op uitgebreide oorzakenanalyse.

Agressie of wanen?

Agressie gaat over hoe iemand reageert. Wanen gaan over wat iemand denkt en gelooft. Iemand kan agressief zijn zonder wanen, maar ook agressief worden dóór wanen.

Hier leg je het verschil uit tussen zichtbaar gedrag en onderliggende denkstoornis. Dat onderscheid helpt later ook bij combinaties van beelden.

Kern van agressie

Agressie herken je aan fel, afwerend of bedreigend gedrag dat naar buiten komt in woorden, houding of lichamelijke acties.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Wat maakt agressie anders dan wanen?

A

Agressie is geleidelijk

B

Agressie is een overtuiging

C

Agressie is zichtbaar gedrag

D

Agressie is een waarneming

Hier toets je het verschil tussen uitingsvorm en denkstoornis.

Wanen: onjuiste overtuigingen

  • Iemand gelooft iets dat niet klopt

  • Dat geloof blijft vaak bestaan ondanks uitleg

  • Voor de persoon voelt het echt en logisch

  • Voorbeelden: bestolen worden, bedrogen worden, iemand in huis

Gebruik het woord 'overtuiging' expliciet. Dat maakt het verschil met hallucinaties straks duidelijker.

Wanen herkennen

  • Sterke achterdocht zonder duidelijke aanleiding

  • Beschuldigingen die niet passen bij de werkelijkheid

  • Vasthouden aan een onjuiste verklaring

  • Onrust of angst vanuit dat geloof

  • Het gaat om denken, niet om zien of horen

Deze slide heeft geen instructies

Wanen of hallucinaties?

  • Waan = iemand denkt of gelooft iets dat niet klopt

  • Hallucinatie = iemand ziet, hoort of voelt iets dat er niet is

  • Dus: wanen gaan over overtuigingen, hallucinaties over waarnemingen

Dit is een kernonderscheid van de les. Laat studenten deze formulering precies onthouden.

Kern van wanen

Wanen zijn hardnekkige overtuigingen die niet passen bij de werkelijkheid, terwijl de persoon ze toch als waar beleeft.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Iemand zegt steeds dat geld is gestolen. Wat past het best?

A

Apathie

B

Hallucinatie

C

Waan

D

Depressie

De kern is een onjuiste overtuiging die blijft bestaan.

Wanen en hallucinaties

Een waan gaat over wat iemand denkt of gelooft. Een hallucinatie gaat over iets wat iemand ziet of hoort. Dus het verschil zit tussen overtuiging en waarneming.

waan
hallucinatie
overtuiging
agressie
delier
somberheid

Dit is een kernonderscheid uit de les en mag precies verwoord worden.

Hallucinaties: iets waarnemen

  • Iemand ziet, hoort, voelt of ruikt iets dat er niet is

  • De waarneming is voor die persoon echt

  • Dit kan angst, onrust of afwerend gedrag geven

  • Het gaat om een ervaring via de zintuigen

Noem vooral zien en horen als herkenbare voorbeelden. Houd het concreet en dicht bij de praktijk.

Hallucinaties herkennen

  • Praten tegen iemand die er niet is

  • Schrikken van iets onzichtbaars

  • Kijken of wijzen naar dingen die anderen niet waarnemen

  • Bang reageren op een niet-bestaande prikkel

  • Het gaat om waarnemen, niet om geloven

Deze slide heeft geen instructies

Hallucinaties en gedrag

Hallucinaties kunnen leiden tot roepen, weglopen of agressie. Het zichtbare gedrag is dan een reactie op een waarneming die voor de persoon echt is.

Verbind hier hallucinaties aan onbegrepen gedrag. Studenten zien zo dat het zichtbare gedrag niet hetzelfde is als de oorzaak.

Kern van hallucinaties

Hallucinaties zijn waarnemingen zonder echte prikkel: iemand ervaart iets via de zintuigen dat anderen niet kunnen waarnemen.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Wat hoort het meest bij hallucinaties?

A

Verdrietig huilen

B

Iets zien dat er niet is

C

Weinig initiatief nemen

D

Schuldig voelen

De afleiders passen meer bij depressie of apathie.

Waarom kan iemand door hallucinaties agressief reageren?

Verwachte elementen: het zichtbare gedrag kan een reactie zijn op een waarneming die voor de persoon echt is, zoals angst, roepen, weglopen of afweren.

Depressie: somberheid op de voorgrond

  • Aanhoudend somber of neerslachtig

  • Minder plezier of interesse

  • Kan gepaard gaan met terugtrekken en weinig energie

  • De emotionele toon is duidelijk negatief

Leg nadruk op stemming. Bij depressie is er meestal meer zichtbaar verdriet of leegte dan bij apathie.

Depressie herkennen

  • Huilt sneller of oogt verdrietig

  • Zegt dat niets meer leuk is

  • Trekt zich terug uit contact

  • Toont weinig hoop of levenslust

  • Het gaat om somberheid en verlies van interesse

Deze slide heeft geen instructies

Depressie of apathie?

Bij depressie zie je vooral somberheid en verlies van plezier. Bij apathie zie je vooral gebrek aan initiatief. Beide kunnen samen voorkomen, maar ze zijn niet hetzelfde.

Dit onderscheid is voor de praktijk vaak lastig. Laat studenten letten op stemmingstaal en gezichtsuitdrukking.

Depressie herkennen

Bij depressie staat somberheid op de voorgrond. Iemand heeft vaak verlies van interesse en trekt zich terug. Bij apathie zie je vooral weinig initiatief.

depressie
interesse
initiatief
waarneming
bewustzijn
agressie

De woorden komen letterlijk terug uit de kernslides.

Delier: acute verwardheid

  • Ontstaat plotseling

  • Aandacht en bewustzijn wisselen

  • Iemand is meer verward dan gebruikelijk

  • Het beeld kan in korte tijd sterker of minder sterk zijn

Benadruk het acute karakter. Dat onderscheidt delier sterk van de andere beelden in deze les.

Delier herkennen

  • Verandering in uren of dagen

  • Wisselende alertheid: het ene moment helder, dan weer erg verward

  • Moeite om aandacht erbij te houden

  • Onrust, angst of juist sufheid

  • Het beeld is acuut en wisselend

Noem dat delier ook bij iemand met dementie kan voorkomen. Studenten hoeven hier nog geen medische oorzakenlijst te leren; het herkennen van het patroon staat centraal.

Delier of dementiegedrag?

Bij een delier verandert het beeld snel en wisselend. Dat past niet bij een alleen geleidelijk verlopende dementie. Juist die plotselinge omslag maakt delier opvallend.

Hier mag je kort benoemen dat een delier bij dementie extra moeilijk herkenbaar kan zijn, omdat er al kwetsbaarheid is.

Deze slide heeft geen instructies

Welk kenmerk wijst het sterkst op een delier?

A

Aanhoudende somberheid

B

Plotseling en wisselend

C

Weinig motivatie

D

Vaste overtuiging

De sleutel bij delier is het acute en wisselende verloop.

Delier samengevat

Een delier ontstaat plotseling en geeft wisselende aandacht en bewustzijn. Het beeld is vaak veel acuter dan ander gedrag bij dementie.

plotseling
wisselende
acuter
geleidelijk
sombere
stillere

Hier moeten studenten vooral het tijdsverloop herkennen.

Welk verschil uit deze les onthoud jij het best?

Laat studenten kort terugblikken op hun eigen leerproces. Er zijn geen foute antwoorden.

Welke uitleg hielp jou vandaag het meest?

Stimuleer eerlijke reflectie. Vraag eventueel door welke uitleg, voorbeeld of vergelijking hielp.

Welk onderscheid vond jij nog lastig?

Gebruik de antwoorden om te zien waar nog herhaling nodig is, bijvoorbeeld waan versus hallucinatie of apathie versus depressie.

Begrippenlijst

Onbegrepen gedrag - gedrag bij dementie dat moeilijk te duiden is en om zorgvuldige observatie vraagt.

Apathie - weinig initiatief, motivatie of reactie, zonder dat somberheid op de voorgrond hoeft te staan.

Agressie - verbaal of lichamelijk fel en afwerend gedrag.

Wanen - hardnekkige overtuigingen die niet passen bij de werkelijkheid.

Hallucinaties - waarnemingen zonder echte prikkel, zoals iets zien of horen dat er niet is.

Depressie - aanhoudende somberheid en verlies van interesse of plezier.

Delier - plotselinge, wisselende verwardheid met gestoorde aandacht en bewustzijn.

Deze slide heeft geen instructies