Vier rivieren
De Rijn: bovenloop, middenloop en benedenloop
● bovenloop: Het eerste deel vanaf de bron.
- Hellingshoek is groot en de rivier stroomt snel > veel erosie en de rivier neemt veel sediment mee.
● middenloop: middelste gedeelte, evenwicht tussen erosie en sedimentatie.
- Stroomafwaarts neemt de hellingshoek verder af > gebied wordt vlakker en rivier stroomt minder snel.
● benedenloop: laatste deel vanaf de bron.
- (Zeer) kleine hellingshoek, veel sedimentatie.
- Vaak splitst een rivier zich in de benedenloop in meerdere takken en vormt een delta.
De Rijn is een gemengde rivier: zowel smeltwater als regenwater.
’s zomers is ruim 70% van het Rijnwater smeltwater.
In de winter is de waterafvoer van de Rijn het hoogst.
De verdamping is dan zeer gering en er wordt vooral regenwater afgevoerd.
De Rijn: bovenloop, middenloop en benedenloop
De Rijn in Nederland
De Rijn vertakt zich in Nederland en splitst zich in het Pannerdens Kanaal en de Waal.
De Waal (2/3 van het Rijnwater)
Het Pannerdens Kanaal (1/3):
bij Arnhem verdeeld over de IJssel en de Neder-Rijn/Lek.
De Waal en de Lek stroomafwaarts weer bij elkaar, samen met de Maas, via de Nieuwe Waterweg, naar zee.
De IJssel mondt via het Ketelmeer uit in het IJsselmeer.
De Rijn in Nederland
Een stuw: beweegbare dam in een rivier waarmee het waterniveau bovenstrooms wordt geregeld.
De stuwen:
- Driel regelt watervoorziening van de IJssel.
- Amerongen en Hagestein maken scheepvaart op de Neder-Rijn mogelijk.
● Stuwen regelen ook de watertoevoer naar het IJsselmeer, voor voldoende zoet water voor landbouw en drinkwatervoorziening in Noord-Nederland.
De Maas
De Maas is een regenrivier.
De Maas
Vanaf Maastricht tot Maasbracht wordt de rivier de Grensmaas genoemd, hij vormt de grens tussen Nederland en België.
De Grensmaas is te ondiep - scheepvaart maakt gebruik van het Julianakanaal.
- Er zijn zeven stuwen gebouwd om de Maas bevaarbaar te houden
► Lengteprofiel van een rivier: doorsnede van een rivier over een bepaald traject.
Debiet Waterafvoer - Rijkswaterstaat Waterinfo
► Rijkswaterstaat meet hoeveel water (in m3) er op een bepaald moment per seconde door een rivier stroomt: de waterafvoer of het debiet.
- De waterafvoer varieert van 600 tot 16.000 m3/sec.
- De Rijn bij Lobith heeft hij een gemiddelde waterafvoer van 2.200 m3/sec.
-Een tijdelijke (extra) hoge waterafvoer heet piekafvoer.
Debiet
● Begin januari 1995: veel (gesmolten) sneeuw en regen in het stroomgebied van de Rijn.
- (Verhoogde) piekafvoer zijrivieren van de Rijn viel samen met piekafvoer van de Rijn zelf extreem hoog water.
● De Maas is een regenrivier.
- Bij de grensplaats Eijsden in Zuid-Limburg is de gemiddelde waterafvoer ‘slechts’ 230 m3/sec.
- Door hoge verdamping en geringere neerslag is de afvoer in de zomer veel lager dan in de winter.
De verdeling van de waterafvoer over een jaar, het regiem, wordt beïnvloed door: het klimaat,
aanvoer van smeltwater en/of regenwater en
de kenmerken van het stroomgebied.
Regiem: invloed van natuurlijke factoren
● Klimaat: waterafvoer hangt af van de hoeveelheid en de vorm van de neerslag.
- Sneeuw: het kan even duren voordat dit als smeltwater in de rivier terechtkomt.
- Regen: deel water door planten opgenomen, deel stroomt via het grondwater en oppervlakte naar rivieren of meren en deel verdampt.
- Temperatuur en de windsnelheid van invloed op de verdamping.
Regiem: invloed van natuurlijke factoren
● Aanvoer van smeltwater en/of regenwater
- Het regiem van een gemengde rivier (Rijn) is veel regelmatiger dan dat van een regenrivier (Maas).
Regiem: invloed van natuurlijke factoren
● Kenmerken van het stroomgebied: waterbergend vermogen van de grond wordt bepaald door:
- bodemkenmerken
- onderliggende gesteente
- reliëf
Weinig infiltratie van water bij een
-rotsachtige ondergrond
-dunne of bevroren bodemlaag
Zand heeft door meer ruimte tussen de zandkorrels een groter waterbergend vermogen.