2V - De Opstand - ZTB (2024-2025).pptx

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 2

• https://schooltv.nl/index.php?id=6&tx_ntrmedia_pi1%5BmediaObject%5D=6035&cHash=aafb2980db931571b85e8b07bdbed4c5

2.2 Onrust in de kerk

Humanisme

• Begon als literaire stroming in het onderwijs.

• Auteurs uit de Klassieke Oudheid waren het voorbeeld.

• Kritiek was ook typerend voor humanisten

Erasmus

• Nederlandse humanist.

• Wilde het Vulgaat (Bijbelvertaling) opnieuw vertalen; ontdekte vele taalfouten.

  • Kritiek op de kerk

• Schreef vele boeken, waaronder de Lof der Zotheid (Stultitiae laus) in 1509

Tip voor de toets

• Neem een markeerstift mee naar de toets!

• Je mag altijd schrijven op een toets in de toetsweek; buiten de toetsweek eerst vragen aan de docent.

• Onderstreep bij elke vraag wat de kern van de vraag is en markeer in bronnen het stukje tekst dat antwoord geeft op je vraag. Zo weet je zeker dat je het juiste tekstje citeert in je antwoord.

• Bijv.: Leg uit waarom de 95 stellingen van Luther uiteindelijk leidden tot de Reformatie.

Steeds meer kritiek op de kerk

• Bijvoorbeeld:

1. Handel in relieken

2. Verkoop van aflaten

3. Rijkdom in de kerk

Luther (1483 – 1546)

• Monnik en later hoogleraar in Wittenberg

• Na zijn bezoek aan Rome schreef hij een brief met kritiek op de kerk.

• 1517: 95 stellingen

Rijksdag van Worms (1521)

• Luther werd ‘op het matje geroepen’.

• Luther werd door Karel V vogelvrij verklaard met het Edict van Worms.  Luther werd buiten de Wet gesteld.

• Luther werd beschermd door Frederik III van Saksen; tijdens zijn onderduiking vertaalde hij de Bijbel naar het Duits.

1555: Godsdienstvrede van Augsburg

• Einde van de godsdienstoorlogen van 1546 – 1555

• Cuius Regio, Eius Religio

  • Keurvorsten bepaalden het geloof in de regio.

• De Protestantse Kerk was een feit.

Opdracht 23: Calvijn

• Lees Calvijn en maak opdracht 23 op bladzijde 52.

Antwoord:

• Calvijn geloofde dat God het lot al bepaald had;

  • Calvijn was strenger;

    • Luther vond dat de bevolking vorsten moesten gehoorzamen; Calvijn vond dat een vorst moest regeren volgens de normen van God en anders afgezet mocht worden.

opdrachten

• Maak opdrachten: 13, 14, 15, 16, 19, 20 en 25.

• Af: begin volgende les

Oude stof

Bourgondisch Nederland

Par 4.2

Opdracht (1)

• Zet de volgende begrippen in je schrift: zet de betekenis erachter

• Centralisatie

• Stadhouder

• Staten-Generaal

• Bede

• Privileges

• Particularisme

• Gewesten

Nederland in de Middeleeuwen

• Nederland bestond uit gewesten.

• Deze gewesten hadden hun eigen regels en privileges; ze streefden naar particularisme.

• De meeste gewesten werden bestuurd door de hertog van Bourgondië.

Begin Bourgondische Rijk

• Filips de Stoute kreeg Bourgondië van zijn vader (de Franse Koning) als dank voor zijn moed in oorlogen.

• Hij wist zijn land te vergroten door:

  • het verkrijgen van erfenissen;

  • door huwelijkspolitiek;

  • door aankoop van grondgebied;

  • door verovering.

Huwelijk

• Huwelijk tussen Filips de Stoute en Margareta van Male.

• Vlaaanderen kwam zo in het bezit van Filips.

Veranderingen onder Filips de Goede

• Filips de Goede wilde graag het particularisme verminderen:

1. Hij stelde stadhouders aan.

1. Hij stelde de Staten-Generaal in: een vergadering waarin de Heer over het beleid vergaderde.

1. Brussel werd de hoofdstad: begin van centralisatie.

• Maak vraag 1, 2 en 3 van paragraaf 4.2

Maria van Bourgondië (1457 – 1482)

• Tekende in 1477 Het Groot Privilege.

  • Militaire en financiële steun van de Staten-Generaal.

  • Meer zelfstandigheid en invloed van de Gewesten.

• Trouwde met Maximiliaan van Habsburg (latere keizer van het Duitse Rijk.

• Zoon Filips de Schone trouwde met dochter Spaanse koning.

4-11-2024

4-11-2024

Keizerlijke Karel

Par 4.3

Karel V (1500 – 1558)

• 1506: Heer der Nederlanden.

• 1516: Koning van Spanje

• 1519: Keizer van het Habsburgse Rijk (Duitsland)

• Hij wilde eenheid in zijn rijk creëren door middel van:

  • Centralisatie

  • Uniformering

  • Katholieke geloof

Centralisatie

Centralisatie

• Bestuur van de Nederlandse Gewesten moest efficiënter.

• Margaretha van Oostenrijk werd landvoogd.

• Oprichting van de Collaterale Raden:

  • Geheime Raad

  • Raad van State

  • Raad van Financiën

Reformatie in de Nederlandse gewesten

Reformanten

• Luther kreeg veel aanhangers in Nederland.

• Een andere Reformant, Johannes Calvijn (1509 – 1564) was populair in de Nederlanden.

• Het Calvinisme verspreidde zich snel over Frankrijk, Schotland en de Nederlanden.

• Calvijn vond dat niet de Kerk van bovenaf, maar de gelovigen de kerkgemeente moesten leidden.

• Als een koning zich niet aan het geloof hield, mocht een volk hem afzetten

Opdracht

• In de tweede helft van de 16e eeuw werden in de Nederlanden de opvattingen van Calvijn populair.

• Twee belangrijke opvattingen zijn:

1. Iedere gemeente bestuurt zichzelf door een raad van gekozen ouderlingen

2. Als een vorst handel ‘tegen Gods gebod’ en niet zorgt voor zijn onderdanen, mogen zij tegen hem in verzet komen.

• Leg van deze opvattingen uit waarom ze mogelijk hebben bijgedragen aan de populariteit van het Calvinisme in de Nederlanden in de tweede helft van de 16e eeuw

Bloedplakkaten

• Karel V was tegen de Reformatie.

• 1550: Het Bloedplakkaat werd door hem afgevaardigd: protestanten mochten vervolgd worden door de Inquisitie.

• 1555: Karel V was zwaar teleurgesteld door de Vrede van Augsburg; hij trad af.

• Filips II werd de nieuwe koning van Spanje en Heer der Nederlanden.

Opdracht

Maak paragraaf 4.3 en lever in.

Een onrustige opstand

4.4

Filips II (1527 – 1598)

• Zoon van Karel V

• Zette strenge politiek van zijn vader voort.

• 1559: Filips II verhuisde terug naar Spanje; zijn halfzus Margaretha van Parma werd landvoogdes van de Nederlanden.

Smeekschrift der Edelen

• 1566: Margaretha van Parma ontving het Smeekschrift der Edelen.

• 200 lage edelen vragen aan Filips II of hij de Bloedplakkaten op wil schorten.

De beeldenstorm

• Door de opschorting van de Bloedplakkaten werden overal hagenpreken gehouden: godsdienstbijeenkomsten in het open veld.

• Deze hagenpreken leidden tot een Beeldenstorm (1566).

Hoe zat het ook alweer?

Herhalingsquiz

Reactie van Filips

• Filips II stuurde de Hertog van Alva naar de Nederlanden met als doel:

• Beeldenstormers straffen.

  • Het katholieke geloof opleggen.

  • Centralisatie verder doorvoeren.

• Margaretha van Parma moest aftreden.

Beleid van Alva

• Raad van Beroerten (“Bloedraad”): ‘daders’ van de beeldenstorm werden veroordeeld door deze rechtbank.

  • O.a. de Graaf van Egmont en de Graaf van Horne werden onthoofd.

• Tiende Penning: Nederlanders moesten 10% extra belasting betalen over producten en winsten.

• Willem van Oranje vluchtte vanwege deze maatregelen naar het Duitse Rijk.

De opstand begint

https://www.npostart.nl/80-jaar-oorlog-in-de-klas/08-10-2018/WO_NTR_13102383

Slag bij Heiligerlee (1568)

• Willem van Oranje viel de Nederlanden binnen.

• Zijn broers Adolf en Lodewijk leidden de Slag bij Heiligerlee (Groningen).

25 mei 1568 De eerste zege in de Tachtigjarige Worsteling voor de vrijheid der Nederlanden.

Graaf Adolf van Nassau bleef in den roemrijken slag.

25 mei 1868 Door het nageslacht den vaderen gewijd.

Watergeuzen

• “heldennaam” n.a.v. een scheldwoord.

• Voornamelijk gevluchte Calvinisten uit Holland en Zeeland.

• Leefden als zeerovers.

• Hielpen vanaf 1568 Willem van Oranje met zijn strijd tegen de Spanjaarden.

Slag om den Briel

• 1 april 1572

• Watergeuzen nemen Den Briel in.

• ‘Op 1 april verloor Alva zijn bril’.

• Andere steden durfden nu ook in opstand te komen.

Beleg van leiden
(1573 – 1574)

• De Spanjaarden probeerden verschillende steden te ontzetten.

• 1572: Leiden had de kant van Willem v. Oranje gekozen.

• 1573: Alva omsingelde de stad om de bevolking uit te hongeren; mislukte.

• 1574: Tweede belegging: hongersnood
  

"Dus, zo gij met mijn dood beholpen zijt, laat hand aan dit lichaam; snijdt het aan stukken, en deelt ze om, zo wijd als 't trekken mag".

• Bevrijd door de geuzen

Requesens

• Volgt in 1573 Alva op.

• Ook hem lukte het niet de Opstand te stoppen.

• 1576: Requesens sterft onverwacht

• Gevolg: Spaanse soldaten krijgen geen loon meer  soldaten gaan muiten.

Pacificatie van gent (1576)

• De Nederlanden gaan samenwerken tegen de Spanjaarden:

• Gewetensvrijheid

  • Spaanse soldaten moeten verdreven worden.

Eind goed al goed?...

• 1579: De protestanten in het zuiden gaan katholieken vervolgen

• Zuidelijke staten richten de Unie van Atrecht op. Zij sluiten zich vervolgens opnieuw aan bij Spanje.

• 1579: De noordelijke staten verenigen zich in de Unie van Utrecht.

Verdeling van de NEderlanden

Het plakkaat van Verlatinghe (1581)

• Met het plakkaat scheidde de Unie van Utrecht zich af van Spanje.

• https://nos.nl/video/627324-rutte-laat-obama-acte-van-verlatinghe-zien.html

2.6 De Republiek ontstaat

Hoe kwam de Opstand uit de Republiek voort?

Frans v. A. , 26 jaar

838 km hier vandaan

Hertog van Anjou

Frans v. A. , 26 jaar

838 km hier vandaan

Koningszoon, katholiek, Vive la France!

Valt op oudere vrouwen (40+)

Gaat graag naar bloedige feestjes en bruiloften (mijn moeder is onschuldig!)

Jij en de Hertog van Anjou vinden elkaar leuk!

Willem v O, 48 jaar

26 km hier vandaan

Opstandig!

Willem O, 48 jaar

26 km hier vandaan

Je maintiendrai!

Zwijgzaam type, vrijgevochten, katholiek of protestant – samenleven doe je in één land, stadhouder en levensgenieter, naamgever van een Geuzenlied.

No crazy women; toren in Dresden weer beschikbaar.

Jij en Willem van Oranje vinden elkaar leuk!

Elizabeth, 48 jaar

318 mijl hier vandaan

Opstandig!

Elizabeth, 48 jaar

26 km hier vandaan

Cocktails (Bloody Mary, Virgin Cocktail)

Protestants, komt uit een amoureus, maar complex gezin.

Bezit eigen kerk.

Wil graag maagd blijven.

Sort of…

Mogelijke landvoogden

• Hertog van Anjou: beperkte macht; tot 1583

• Willem van Oranje: vermoord in 1584.

• Koningin Elizabeth wilde zelf niet, maar stuurde de graaf van Leicester.

  • Voerde stiekem vredebesprekingen met Spanje; afgezet in 1587.

Moord op Willem van Oranje

• Willem van Oranje werd door Filips vogelvrij verklaard.

• In 1584 werd Willem van Oranje vermoord door Balthasar Gerards.

Op weg naar een Republiek

1588: Ontstaan van de statenbond: Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Bestuur:

• Gewesten met eigen bestuur

• Staten-Generaal bepaalde het buitenlandse beleid en Algemene Zaken.

• Raadspensionaris van Holland met veel macht.

• Stadhouder (altijd van Oranje) werd de opperbevelhebber van het leger.

De strijd gaat verder

Spanje stopt niet

• Hertog van Parma (zoon van…) verovert grote delen van de Nederlanden vanaf 1579.

• Stadhouders Maurits en later Frederik Hendrik veranderden het Staatse leger en veroverden veel gebieden (generaliteitslanden).

Inname van breda
(1590)

Twaalfjarig bestand

• 1598: na de dood van Filips II erfde zijn dochter een failliet Spanje.
  

• Amsterdamse kooplieden wilden weer handelen met Iberisch schiereiland.

• Geheime besprekingen leidden in 1609 tot een Twaalfjarig Bestand.

Vrede van Münster (1648)

• 15 mei 1648: na vier jaar onderhandelen werd de Vrede in Munster ondertekend.

  • Einde Tachtigjarige Oorlog

  • Einde Dertigjarige Oorlog

• De Republiek werd internationaal als staat erkend.

Oefenvraag:

Als geboortejaar van de Republiek kun je zowel 1588 als 1648 aanwijzen.

Geef voor elk van deze geboortejaren een argument.

Hoe pak je dit aan?

Je moet uitleggen dat zowel 1588 als 1648 gezien kan worden als het jaar waarin de Republiek ontstaan is.

Je antwoord moet uit twee onderdelen bestaan:

• Waarom 1588 als startjaar gezien kan worden.

• Waarom 1648 als startjaar gezien kan worden.

Huiswerk

Maak opdracht 85, 86, 93 en 94 op blz. 68-70 in het werkboek.

Lees zelf paragraaf 3.1