duurzaamheid

• Management en organisatie
• Middelbare school
• vmbo, mavo, havo, vwo
• Leerjaar 1-6

Duurzaamheid

              Startopdracht 

Duurzaamheid betekent dat we zo leven dat de aarde ook in de toekomst leefbaar blijft.

Schrijf in 5-6 zinnen:

• Wat betekent duurzaamheid voor jou?

• Noem één voorbeeld van iets dat niet duurzaam is.

• Noem één voorbeeld van iets dat wel duurzaam is.

• Wat zou jij zelf kunnen doen om duurzamer te leven?

Tijd: 5-7 minuten

Doel: Bewustwording van duurzaam denken en handelen in het dagelijks leven.

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

JdW-kijkwijzer

Lesopbouw:

1. Vooraf:
   Startklaar, Voorkennis activeren, Formatief Handelen
   
   
2. Instructie:
   Leerdoelgericht werken, Inclusieve didactiek, Concrete en herkenbare voorbeelden, Formatief Handelen
   
   
3. Toepassing:
   Actieve verwerking, Formatief handelen 
   
   
4. Evaluatie:
   Afsluiting

           Leerdoelen

•  Je kunt uitleggen waarom de omgeving waarin je leeft voor jou belangrijk is. 
•  Je kunt uitleggen hoe organismen invloed hebben op de leefomgeving.
• Je kunt uitleggen wat ecologie is en wat ecologen doen.

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.   

Duurzaamheid

Duurzaamheid

Hoe zorg je voor een duurzame leefomgeving?

01:39

Duurzaamheid

De toekomst

Duurzaamheid is zodanig gebruikmaken van de aarde en haar hulpbronnen dat toekomstige generaties er ook nog van kunnen profiteren ! 

Duurzaam

Niet 

Duurzaam

Hoe zorg je voor een duurzame leefomgeving?

Je telefoon opladen, een lekker koud drankje uit de koelkast of een werkende wifi router.  Wat is volgens jou dé energiebron van de toekomst? 

Hoe kom jij over 10 jaar aan je stroom voor jouw apparaten? 

Duurzaamheid & Wereldburgerschap

Duurzaamheid & Wereldburgerschap

zonne-energie

windkracht

waterkracht

biomassa

aardwarmte

fossiele brandstoffen

kernenergie

Leefomgeving

De buurt waarin je woont, de bedrijven en wegen, de parken en weilanden, de vogels en regenwormen, ze maken deel uit van je leefomgeving. Je leefomgeving noem je ook wel je milieu of het ecosysteem waarin je leeft. 

Voorbeelden van leefomgeving.

Milieu

• Het milieu (leefomgeving) bepaald de leefomgeving van een organismen 
• Ecologie = relaties tussen organismen en hun milieu 
• Biotische factor = levend invloed op de leefomgeving 
• Abiotische factor = levenloze invloed op de leefomgeving
• Abiotische EN biotische factoren hebben invloed op de leefomgeving van een organisme. 

De niet-levende natuur is onder andere de lucht die je inademt, en de temperatuur.  De levende natuur noem je biotisch en de niet-levende natuur noem je abiotisch. Al deze biotische en abiotische omgevingsfactoren hebben invloed op jou en op het ecosysteem waarin je leeft.

1 organisme

Individu

Aanvullende uitleg over afbeelding van dia 'Milieu'.

Niveaus ecologie (definitie bepalen) 

• Individu
• Populatie
• Leefgemeenschap
• Ecosysteem

Zelfde organisme

Zelfde leefgebied

Kunnen voortplanten

Kunnen elkaar beïnvloeden.

Populatie

Leefgemeenschap

alle populaties in een gebied samen

Ecosysteem

Leefgemeenschap en abiotische factoren

Veranderingen in ecosysteem

Blijvende en niet-blijvende veranderingen

Organismen kunnen hun leefomgeving zodanig beïnvloeden dat het hele ecosysteem verandert.

Invloed van mensen op leefomgeving

• Afgelopen 100 jaar vooral negatief
• Milieuvervuiling =

(milieuverontreiniging) is de aantasting van het milieu door de mens, zoals de vervuiling van de lucht (luchtvervuiling), water (watervervuiling) en grond (grondvervuiling of bodemvervuiling). Milieuvervuiling zorgt voor beschadiging van de natuur en voor aantasting van het leefgebied van dieren.

Milieu problemen

Uitputting

Door stoffen uit het milieu te halen

Vervuiling

Door stoffen aan het milieu toe te voegen

Grofweg te verdelen in twee soorten: uitputting en vervuiling.

Voorbeeld van een milieu probleem, sluit aan bij vorige dia.

Ecologie

• Het onderzoeken van de relatie tussen dieren en hun milieu: Ecologie

Ecologie

Niveaus van ecologie

• Individu: één organisme
  
• Populatie: groep individuen van zelfde soort die zich onderling voortplanten
  
• Levensgemeenschap: populaties van verschillende soorten die in een bepaald gebied samenleven
  
• Ecosysteem: bepaald gebied waarin biotische en abiotische factoren een eenheid vormen

Beroepsvoorbeeld ecoloog in dienst van Rijkswaterstaat.

           Leerdoelen

• Je kunt  de ecologische voetafdruk van Nederland vergelijken met die van andere landen.
• Je kunt uitleggen wat duurzaamheid is.
•  Je kunt  aangeven wat duurzame oplossingen voor milieuproblemen in Nederland kunnen zijn.

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.   

Inleidende video

Duurzaamheid

Gebruik van grondstoffen op zo’n manier dat de invloed van de activiteiten van de mens geen blijvende schade aanricht aan het milieu, zodat ook toekomstige generaties het milieu en dezelfde bron naar behoefte kunnen blijven gebruiken.

Wat doe jij om duurzamer te leven?

Ecologische voetafdruk 

Iedereen heeft een stukje van de aarde nodig om te leven.

Vraag 1 - Test ecologische voetafdruk voor klas 4

Onthoud het aantal punten bij jouw keuze. Tel bij iedere vraag weer de punten op die bij jouw keuze horen.  

Vraag 2 - Test ecologische voetafdruk voor klas 4

Vergeet deze punten niet bij de punten van vraag 1 op te tellen. Misschien heb je nu al 20 punten? Of misschien wel minder dan 5?  

Noem een oorzaak en een gevolg van klimaatverandering

Vervuiling

Aantasting

Uitputting

               Abiotisch

                Biotisch

Op welke 6 manier gebruikt de mens het milieu?

Duurzaamheid

- Niet meer stoffen uit het milieu halen dan het milieu kan aanvullen

   - Niet meer stoffen toevoegen aan het milieu dan het milieu kan verwerken

Ecologische voetafdruk

Land- en wateroppervlak wat nodig is voor jouw consumptie en afval

pp 1,7 ha 

 Nederlander 6,3 ha

1 ha = 100x100 m  is 2 voetbalvelden

Ecologische voetafdruk

Land- en wateroppervlak wat nodig is voor jouw consumptie en afval

pp 1,7 ha 

 Nederlander 6,3 ha

1 ha = 100x100 m  is 2 voetbalvelden

Duurzame energie

Windenergie

Zonne-energie

Bodemwarmte

Biobrandstoffen (biomassa)

Biobrandstoffen

Biomassa

Energierijke stoffen uit organisch materiaal

Wel CO2 uitstoot

Veel land

Kunstmest en water

Duurzame grondstoffen

Hergebruik

Voorwerp opnieuw gebruiken

Recycling

Als grondstoffen gebruikt voor nieuwe producten

Minder consumeren

• Een apparaat laten repareren 

• Tweedehands kleding kopen.

• Spullen langer gebruiken 

Duurzame landbouw

Stadslandbouw

Verticale landbouw

Biologische landbouw

Wat is de ecologische voetafdruk van Nederland?

1. Gemiddeld, niets bijzonders
2. Hoger dan gemiddeld in Europa
3. Te verwaarlozen
4. Lager dan de wereldgemiddelde voetafdruk

Wat is duurzaamheid?

1. Duurzaamheid is een keurmerk.
2. Duurzaamheid zegt iets over de kosten van een product.
3. Duurzaamheid zegt iets over de levensduur of het productieproces van een product.
4. Duurzaamheid zegt iets over hoe lang je een product kunt gebruiken.

Wat bevordert biodiversiteit in steden?

1. Stadsparken
2. Monocultuur tuinieren
3. Harde bestrating
4. Groene daken

Wat is een duurzame energiebron in Nederland?

1. Steenkool
2. Aardgas
3. Windenergie
4. Zonne-energie

Ecologie & duurzaamheid

• Organismen en omgeving 
• Voedselrelaties / kringlopen
• Samenleven
• Natuurbeheer
• Mens en milieu
• Duurzaamheid
• Energiestromen ecosysteem
• Voedselproductie

Producent

Consument

Reducent

Maak de voedselketen!

Consumenten (gebruikers)

Afvaleters

Reducenten

(afbrekers)

Mineralen

Producenten

(makers)

Kies de juiste pijlen om een voedselweb te maken

Vervuiling

Aantasting

Uitputting

Ecologische voetafdruk

= de hoeveelheid land- en wateroppervlak dat jij gebruikt voor voedsel, energie, grondstoffen en afval.  

Uitgedrukt in hectare (ha) = 

100 x 100m. (2 voetbalvelden)

Voor iedereen op aarde is 1,7 ha beschikbaar. Gebruik = 2,6 ha ----->

Nederlander gebruikt --> 6,3 ha

Gevolg?

De aarde raakt uitgeput, want we gebruiken meer dan dat er is. 

Oplossingen

• Duurzame energie
• Duurzame grondstoffen
• Duurzame landbouw
• Minder vervuiling
• Minder broeikasgassen

Duurzame energie

Energie die geen milieuvervuiling veroorzaakt en die niet opraakt.

• Windenergie
• Zonne-energie
• Bodemwarmte
• Biobrandstoffen (biomassa = energierijke stoffen in organisch materiaal zoals hout, gft-afval ect.)

Nadelen biomassa --> landbouwgrond nodig voor teelt, hiervoor is ook (kunst)mest en veel water nodig. 

Duurzame grondstoffen

Hergebruik --> Voorwerp opnieuw gebruiken (flessen, kleding, ect.)

Recycling --> afvalproducten worden als grondstoffen gebruikt voor nieuwe producten (papier, glas, ect.)

Minder consumeren

• Een apparaat laten repareren 
• Tweedehands kleding kopen
• Minder kleding/spullen kopen
• Spullen langer gebruiken 

Duurzame landbouw

• Stadslandbouw (op daken en in gebouwen, minder transport nodig)
• Verticale landbouw (minder grond nodig, opbrengst vergroot door licht --> meer fotosynthese)
• Biologische landbouw (weinig mest, geen monocultuur/ pesticiden ect.)

Precisielandbouw

• Gebruik van speciale meetapparatuur.
• Per deel van de akker wordt bekeken wat de behoefte is aan b.v water, voeding en bestrijdingsmiddelen. 
• Onnodig veel gebruik van bestrijdingsmiddel wordt voorkomen.

Kringlooplandbouw

Zo min mogelijk belasting voor natuur en milieu. 

Biomassa gebruikt in een kringloop.

Minder tot geen kunstmest nodig.

Natuurlijke bestrijding

Hierbij worden plagen biologisch bestreden door gebruik te maken van natuurlijke vijanden. 

Bv. sluipwespen doden de larven van de witte vlieg. 

Er wordt ook gebruik gemaakt van geuren of geluiden om dieren te lokken. Bv. mierenlokdoosjes. 

Voordelen;

1 = geen ophoping van gif in de voedselketen 

2 = ziekteverwekkers worden niet resistent.

Verticale landbouw

Gewassen worden verbouwt in grote gebouwen (in verschillende lagen). 

Planten krijgen precies voldoende licht, water en voeding. 

Weinig transport.

Om ziekte en plagen te voorkomen wordt de ruimte goed afgesloten van de buitenlucht --> geen bestrijdingsmiddelen nodig. 

Belangrijk

• Minder vervuiling
• Minder broeikasgassen

Duurzame keuzes maken

Zelf duurzame keuzes maken

• Afval in de prullenbak;
• Afval scheiden;
• Verwarming lager;
• Zo min mogelijk plastic gebruiken;
• Korter douchen;
• Minder nieuwe kleding kopen en kleding langer dragen;
• Met het OV i.p.v. auto/vliegtuig
• Met de fiets

Wat is de ecologische voetafdruk van Nederland?

1. Gemiddeld, niets bijzonders
2. Hoger dan gemiddeld in Europa
3. Te verwaarlozen
4. Lager dan de wereldgemiddelde voetafdruk

Wat is duurzaamheid?

1. Duurzaamheid is een keurmerk.
2. Duurzaamheid zegt iets over de kosten van een product.
3. Duurzaamheid zegt iets over de levensduur of het productieproces van een product.
4. Duurzaamheid zegt iets over hoe lang je een product kunt gebruiken.

Wat bevordert biodiversiteit in steden?

1. Stadsparken
2. Monocultuur tuinieren
3. Harde bestrating
4. Dakpannen

Wat is een duurzame energiebron in Nederland?

1. Steenkool
2. Aardgas
3. Aardolie
4. Windenergie

           Begrippen
           uit deze les

• ecologische voetafdruk
• duurzaamheid
• duurzame ontwikkeling 
• duurzame energie 
• hergebruik
• biomassa
• recycling
• stadslandbouw
• verticale landbouw
• precisielandbouw
• kringlooplandbouw

           Begrippen
           uit deze les

• biologische landbouw
• 
  

Eindslide.

Ruimte voor een afsluitend woord.