2.4 Leven in bezet gebied
Leven in bezet gebied
Voorbeeld: Nederland in de Tweede Wereldoorlog
Onderdelen in deze les
Leven in bezet gebied
Voorbeeld: Nederland in de Tweede Wereldoorlog
Houdingen tijdens oorlog / bezetting:
Aanpassing: Aanpassen wordt altijd door de grootste groep mensen gekozen. Je blijft zo gewoon
mogelijk doorgaan met je leven en probeert uit problemen te blijven door je niet te
mengen in de oorlogssituatie.
Collaboratie: Wanneer je VRIJWILLIG meewerkt en/of samenwerkt met de vijand van jouw land/ volk,
dan collaboreer je. Collaborateurs zijn het vaak eens met de ideeën van de vijand.
Verzet: Verzet plegen is moeilijk en heel gevaarlijk voor jou, je vrienden en je familie. Daarom
kiest slechts een klein deel van de mensen voor verzet. Je kunt passief verzet plegen
(dat is meestal kleinschalig en ongeorganiseerd of in privé) en actief verzet plegen
(dat is meestal grootschalig en georganiseerd)
Joodse Raad - Amsterdam
Rotterdam na bombardement (14 mei)
AANPASSING
Nederlandse soldaten op weg naar het Oostfront
Klachtbrief verstuurd naar de politie.
COLLABORATIE
Graffiti
Krant "de Waarheid", editie 1.
VERZET
Fall Gelb - Bombardement op Rotterdam - Capitulatie
10 mei 1940 start de aanval op West-Europa door Nazi-Duitsland ("Operatie Fall Gelb")
Neutraal Nederland, nauwelijks voorbereid, weet de blitzkrieg tegen te houden.
14 mei 1940 wordt Rotterdam gebombardeerd (met dreiging meer steden te bombarderen)
De koninklijke familie vlucht naar Engeland (kroonprinses naar Canada)
15 mei 1940: capitulatie van Nederland.
1940: 1e bezettingsjaar
Bestuur:
De leiding over Nederland kwam in handen van Seyss-Inquart (eerder leider van Oostenrijk)
De NSB o.l.v. Anton Mussert enige toegestane partij (maar had geen echte macht).
Dagelijks leven:
De meeste Nederlanders merkte niet veel van de oorlog.
"Nederlandser zijn ook Germanen dus een broedervolk van de Ariërs" (aldus de nazi's)
Eerste maatregelen tegen "untermenschen" en propaganda tegen "untermenschen".
Nauwelijks verzet, wel groei aanhang NSB.
1941: 2e bezettingsjaar
Bezetter treed harder op - ook tegen Nederlanders die niet als "untermensch" gezien worden.
Gevolg: groei van verzet (maar geen grote groei)Eerste razzia (in Amsterdam) veroorzaakt de Februaristaking.
Gevolg: groei verzet (maar niet veel mensen bleven in verzet) en hardere maatregelen bezetter.Voedsel en andere levensbehoeften alleen nog verkrijgbaar via bonnen, zoals voedselbonnen.
Reden: voedsel eerlijk verdelen, onderduiken moeilijk maken.
1942 en 1943
Voor de meeste Nederlanders veranderd er niet veel, als zijn er beperkingen in hun dagelijksleven en is er minder keuze in voedsel.
Eind 1943 zijn alle "untermenschen" die niet zijn ondergedoken weggevoerd uit Nederland naar kampen.
v.a. 1942: Nederlandse mannen (500 - 650 duizend) worden opgeroepen voor de "Arbeitzeisatz": zij moeten gedwongen werken in Duitsland, omdat Duitste
mannen vechten in t leger (dus niet kunnen werken).
Gevolg: veel mannen duiken onder, groei van verzet.
1944 en 1945
Na berichten over D-Day volgt er hoop op bevrijding in Nederland.
Sept 1944: Slag om Arnhem.
In Nederland breken 5 sept bevrijdingsfeestjes uit; iets te voorbarig.
De NS roept de spoorwegstaking uit op de geallieerden te helpen en Duitsers dwars te zitten.
Geallieerden verliezen en alleen Zuid-Nederland (onder de grote rivieren) is bevrijdt in 1944.
Onbedoeld gevolg spoorwegstaking: treinverkeer blijft daarna stilliggen waardoor er geen voedseltransporten naar grote steden gaan.
Winter 1944-1945, koudste winter in jaren. Gevolg: de Hongerwinter. ca. 20.000 mensen (in de grote steden in bezet NL) sterven aan honger en gebrek aan brandstof.
1945
Duitsland verliest steeds vaker: wraakacties en woede koelen in nog bezette gebieden.
Meer Nederlandse mannen via razzia's opgepakt voor dwangarbeid in Duitsland
o.a. Kunst, fietsen en (delen van) fabrieken worden ingepikt en naar Duitsland gebracht.
4 mei 1945: in Wageningen (in Hotel de Wereld) wordt de overgave van de Duitse troepen in Nederland getekend. Dit verdrag gaat in per 5 mei.
5 mei 1945: Nederland is officieel weer vrij!
Helaas zijn niet alle nazi's in Nederland het daar mee eens: in Amsterdam wordt er geschoten op feestvierende burgers. Ook in andere delen van Nederland blijven de nazi's vechten.
7 mei 1945: Duitsers in Alkmaar geven zich over: zij worden tijdelijk opgesloten, o.a. in het Katholiek Lyceum aan de Blekerskade (Yes, dat is het PCC!) in het torentje.
Duitsland: Aanpassing en verzet
Niet iedereen in Duitsland was een nazi.
Maar door o.a de propaganda en de verplichte jeugdbewegingen en de Gestapo was openlijk tegen de nazi's zijn (of een alternatief hebben) lastig.
Veel mensen paste zich dus aan.
Enkele kwamen in verzet.
Studentengroep "Die Weisse Rose"
Operatie Walküre (aanslag op Hitler door officieren van het leger) mislukte.
Gedicht van Martin Niemöller (DU): vertaling.
Toen de nazi’s de communisten arresteerden, heb ik gezwegen;
ik was immers geen communist.
Toen ze de sociaaldemocraten gevangen zetten, heb ik gezwegen;
ik was immers geen sociaaldemocraat.
Toen ze de vakbondsleden kwamen halen, heb ik niet geprotesteerd;
ik was immers geen vakbondslid.
Toen ze de Joden opsloten, heb ik niet geprotesteerd;
ik was immers geen Jood.
Toen ze mij kwamen halen
was er niemand meer, die nog protesteren kon.
Sleepvraag: waar horen de volgende gebeurtenissen bij?
Aanpassing
Collaboratie
Verzet
Henk en Annie luisteren gezellig op Radio Oranje, naar een toespraak van Koningin Wilhelmina.
Hanneke hangt de was aan de lijn; haar rode rok, een wit overhemd en daarna de blauwe overall van haar man.
De Amsterdamse politie arresteert Gerritjan van der Veen die verdacht wordt van het bevrijden van gevangenen uit de Amsterdamse gevangenis.
Joke nodigt haar beste vriendinnetje Anne niet uit voor haar verjaardagspartijtje in Artis; Anne mag toch niet naar binnen volgens de bordjes bij de ingang.
Verzet: meer informatie
6.40min. vrouwen in het verzet - hoe werkte verzet - hoe kwam je in verzet
De grootste razzia van Nederland
November 1944: Duitsland heeft arbeiders nodig, staat op verliezen en is boos op de Nederlanders (die hadden als broedervolk toch Duitsland moeten helpen!). gevolg: ca. 2/3 van de Rotterdamse bevolking wordt opgepakt en ingezet voor dwangarbeid "ergens" in Europa.
8.49 min.
