Start van de les
Telefoon uit of op stil.
Neem plaats (plattegrond)
Jas uit.
Op tafel: Werkboek Nederlands of laptop/ Chromebook en schrift dicht
Tas op de grond.
Geen eten of drinken
Presentie!
Start van de les
Telefoon uit of op stil.
Neem plaats (plattegrond)
Jas uit.
Op tafel: Werkboek Nederlands of laptop/ Chromebook en schrift dicht
Tas op de grond.
Geen eten of drinken
Presentie!
Deze slide heeft geen instructies
Toets 1: Hoofdstuk 1
25 september 2026
Par. 1.3: Lezen
Par. 1.5: Woorden
Par. 1.7: Grammatica
Par. 1.8: Spelling
Deze slide heeft geen instructies
Samenstellingen maken
Open met herkenbare voorbeelden uit het dagelijks leven, zoals sporttas of regenjas, zodat leerlingen meteen zien dat ze zulke woorden al vaak gebruiken.
Par. 1.5
In deze paragraaf leer je:
25 nieuwe woorden gebruiken;
hoe je handig nieuwe woorden leert;
wat samenstellingen zijn.
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel(en)
Aan het einde van deze les kan je:
uitleggen wat een samenstelling is en hoe ik die correct gebruikt in een zin.
Deze slide heeft geen instructies
Het lesdoel is behaald als:
Je in eigen woorden kan vertellen wat een samenstelling is, minimaal drie samenstellingen correct kan herkennen, zelf drie correcte zinnen met samenstellingen kan maken
Deze slide heeft geen instructies
september 2026
Wat: Par. 1.5 samenstellingen
Wanneer:
Hoe: Gezamelijk/ zelfstandig werken
Klaar: Par. 1.5 opdrachten
HW: Par. 1.5opdrachten
Lesdoel: Zie vorige slide!
Taaldoel:
Deze slide heeft geen instructies
Uit hoeveel aparte woorden bestaat één woord?
Schooltas
Voetbalschoen
Regenjas
Handdoek
Boekenkast
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een samenstelling?
Een samenstelling is een woord dat uit twee of meer aparte woorden bestaat.
Die losse woorden vormen samen één nieuw woord met een eigen betekenis.
Benadruk dat het om één woord gaat in de schrijfwijze, ook al herkennen leerlingen de losse delen nog.
Voorbeelden van samenstellingen
sport + tas = sporttas
tafel + tennis + tafel = tafeltennistafel
Een samenstelling kan dus uit twee woorden bestaan, maar ook uit meer dan twee.
Laat zien dat bij tafeltennistafel het middelste deel ook betekenis toevoegt, maar dat het toch één geheel blijft.
Eén woord, één betekenis
Bij een samenstelling werken de delen samen:
sporttas = een tas voor sport
tafeltennistafel = een tafel voor tafeltennis
De betekenis van het nieuwe woord is dus meer dan alleen de losse woorden naast elkaar.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een samenstelling?
Eén nieuw woord
Twee losse zinnen
Een lange klank
Een soort lidwoord
Toetst de kern uit slides 2-4: losse woorden vormen samen één nieuw woord met een eigen betekenis.
Vul de juiste woorden in
Een samenstelling bestaat uit twee of meer aparte woorden. Die woorden vormen samen één nieuw woord met een eigen betekenis. Een sporttas is dus een tas voor sport.
De drie juiste invullingen sluiten direct aan bij de definities en voorbeelden uit de eerste subtopic.
Soms komen er letters bij
Om een goede samenstelling te maken, komen er soms letters tussen de woorddelen.
Voorbeelden:
talent + jacht = talentenjacht
training + broek = trainingsbroek
Noem deze tussenletters zonder verder uit te wijden in regels buiten de leertekst. Het doel hier is herkenning in voorbeelden.
Welke letters komen erbij?
Bij talent + jacht komt -en erbij:
talentenjacht
Bij training + broek komt -s erbij:
trainingsbroek
Die extra letters zorgen voor een goed lopend woord.
Gebruik de voorbeelden precies zoals in de leertekst. Vermijd extra uitzonderingen of spellingregels; die horen niet in deze compacte les.
Soms gaan er letters af
Soms haal je juist letters weg als je een samenstelling maakt.
Voorbeeld:
tekenen + talent = tekentalent
De letters -en gaan eraf.
Leg kort uit dat niet elk grondwoord onveranderd blijft. Het eindresultaat moet een correct samengesteld woord zijn.
Wat gebeurt er bij tekenen + talent?
Er komt -s bij
Er gaat -en af
Er komt -en bij
Er verandert niets
Plausibele afleiders verwijzen naar de andere voorbeelden uit de les: -s erbij en -en erbij.
Vul de juiste woorden in
Bij samenstellingen moet je goed naar de vorm kijken. Soms komt er -en bij, zoals in talentenjacht. Soms komt er -s bij, zoals in trainingsbroek. En soms gaan letters eraf, zoals bij tekentalent.
Controleert of leerlingen het onderscheid zien tussen letters erbij en letters eraf.
Het laatste woord is het belangrijkst
Bij een samenstelling is het laatste woord het belangrijkst voor de betekenis.
Voorbeelden:
sporttas = een soort tas
tafeltennistafel = een soort tafel
Benadruk dat het eerste deel meestal iets zegt over het laatste deel. Dat helpt leerlingen om de betekenis snel te bepalen.
Zo begrijp je de betekenis
Je kunt de betekenis vaak vinden door te vragen:
Wat voor soort woord is dit?
sporttas → wat voor soort tas? Een tas voor sport.
tafeltennistafel → wat voor soort tafel? Een tafel voor tafeltennis.
Deze denkstap helpt bij woordbegrip én bij het herkennen van het hoofdwoord in een samenstelling.
Het laatste woord bepaalt het lidwoord
Het laatste woord bepaalt ook het lidwoord van de samenstelling.
Voorbeeld:
het talent
de jacht
de talentenjacht
Wijs erop dat leerlingen niet naar het eerste woord moeten kijken voor het lidwoord, maar naar het laatste woord.
Betekenis en lidwoord samen
Het laatste woord doet dus twee dingen:
het bepaalt de betekenis van het soort woord
het bepaalt het lidwoord
Daarom is het laatste deel van een samenstelling extra belangrijk.
Laat leerlingen dit als kernregel onthouden: kijk bij samenstellingen altijd goed naar het laatste woord.
Welk woord bepaalt het lidwoord?
Het eerste woord
Het middelste woord
Het kortste woord
Het laatste woord
Toetst de kernregel uit slides 9-12: het laatste woord bepaalt betekenis én lidwoord.
Zelfstandig werken
Par. 1.5 opdrachten maken
Deze slide heeft geen instructies
Wat heb jij vandaag geleerd over samenstellingen?
Deze slide heeft geen instructies
Welk deel vond jij het lastigst?
Deze slide heeft geen instructies
Eén woord dat jij onthoudt uit deze les
Gebruik deze woordwolk als korte terugblik. Vraag enkele leerlingen waarom ze juist dat woord kiezen.
Begrippen
samenstelling - een woord dat uit twee of meer aparte woorden bestaat
woorddeel - een los woord dat deel wordt van een samenstelling
tussenletters - letters die soms tussen woorddelen komen, zoals -en of -s
lidwoord - een woord als de of het dat bij een zelfstandig naamwoord hoort
betekenis - wat een woord betekent
laatste woord - het deel van de samenstelling dat betekenis en lidwoord bepaalt
Deze slide heeft geen instructies