§3.1 Klimaten wereldwijd

• newEditor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• havo, vwo

Introductie

Leerlingen leren het verschil tussen weer en klimaat en ontdekken hoe de breedtegraad de klimaten op aarde bepaalt, van het tropisch regenwoud tot het poolklimaat. Ze koppelen klimaten aan plaatsen op de kaart en aan de begroeiing. Een instructie van ongeveer 20 minuten.

H O O F D S T U K 3 · K L I M A A T

3.1

Klimaten wereldwijd

Waarom is het in het ene land altijd warm en in het andere vaak koud?

Gemaakt bij buiteNLand 1 havo/vwo, 5e editie

Open met de foto: wat voor klimaat zou hier zijn? Laat de klas raden. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Rohit Tandon / Unsplash

3.1

Klimaten wereldwijd

Dit leer je

Je kunt het verschil tussen weer en klimaat uitleggen.

Je kunt de klimaatzones van de aarde en hun begroeiing beschrijven.

Lees de twee doelen voor. De les gaat van de evenaar naar de polen. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

3.1

Klimaten wereldwijd

A C T I V E R E N

Wat weet je al over klimaat?

Laat de klas woorden typen: warm, koud, regen, woestijn, Nederland. Haal er twee of drie uit en koppel ze later in de les terug. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

3.1

Klimaten wereldwijd

Weer en klimaat

Weer

De toestand van de atmosfeer op een bepaald moment en plaats: temperatuur, neerslag en wind.

Het verandert van dag tot dag.

Klimaat

Het gemiddelde weer over een lange periode, meestal dertig jaar of meer.

Het bepaalt welke planten en dieren ergens kunnen leven.

Voorbeeld: "Vandaag regent het in Utrecht" is weer. "In Nederland regent het het hele jaar" is klimaat. Eén dag zegt niets over het klimaat. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

3.1

Klimaten wereldwijd

B R E E D T E G R A A D

De breedtegraad laat zien hoe ver een plaats van de evenaar af ligt.

Lage breedte: dicht bij de evenaar. Hier zijn de warmste klimaten.

Gematigde breedte: daartussen, met seizoenen.

Hoge breedte: dicht bij de polen. Hier zijn de koudste klimaten.

Teken eventueel een bol op het bord met de evenaar. Dit is de hoofdoorzaak van de klimaatzones; het komt terug in alle volgende dia's. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

3.1

Klimaten wereldwijd

Klimaten op de wereldkaart

Klimaten van de wereld · kleuren per klimaatgebied

L E G E N D A

Lage breedte: tropisch regenwoud en savanne

Droog: steppe en woestijn

Gematigd: zeeklimaat en landklimaat

Landklimaat: koude winters, Rusland en Canada

Hoge breedte: toendra en pool

Kijk hoe de kleuren van de evenaar naar de polen elkaar opvolgen.

Laat een leerling de evenaar aanwijzen en dan de banden van Afrika naar boven volgen. Let op: de zones lopen niet overal netjes rond, ook zee en bergen spelen mee. Het hooggebergteklimaat is een klein gebied en staat niet apart in de legenda. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Beck, H.E., Zimmermann, N. E., McVicar, T. R., Vergopolan, N., Berg, A., & Wood, E. F., CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

3.1

Klimaten wereldwijd

V R A A G 1

Welke zin gaat over het klimaat?

A

Vandaag is het in Utrecht twaalf graden en het regent.

B

Gisteren was er storm aan de kust.

C

In Nederland valt het hele jaar neerslag en zijn de winters mild.

D

Morgen wordt het zonnig en droog.

Goed is C: een gemiddelde over lange tijd. A, B en D zijn weer: één dag of moment. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

1

Kenia, op de evenaar

2

Nederland

3

Noord-Canada

3.1

Klimaten wereldwijd

V R A A G 2

Zet van de evenaar naar de Noordpool.

Kenia ligt op de evenaar (lage breedte), Nederland op ongeveer 52° NB (gematigd), Noord-Canada op hoge breedte. Vraag de klas: welke klimaten verwacht je op elk? ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

3.1

Klimaten wereldwijd

Lage breedte: nat en warm

Tropisch regenwoudklimaat · het hele jaar heel warm en veel neerslag: dichte bossen

Savanneklimaat · Masai Mara, Kenia: warm, met een droog en een nat seizoen; gras en bomen

Regenwoud: constante warmte en vochtigheid geven weelderige begroeiing en enorme biodiversiteit (bijvoorbeeld het Amazonegebied). Savanne: uitgestrekt grasland met verspreide bomen; beroemd om kuddes olifanten, giraffen en leeuwen. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Alexander Van Steenberge / Unsplash Image credit: David Clode / Unsplash

3.1

Klimaten wereldwijd

Iets verder van de evenaar: droger

Steppeklimaat · Mongolië: droger dan de savanne, maar genoeg regen voor gras en struiken

Woestijnklimaat · Sahara, Marokko: extreem droog; alleen planten die weinig water nodig hebben

Let op: in de Sahara groeien geen cactussen; die komen van nature alleen in Amerika voor. Zeg daarom "planten die weinig water nodig hebben". De steppe in Centraal-Azië is een bekend voorbeeld. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Seung Hyun Lee / Unsplash Image credit: Tatiana Zanon / Unsplash

Welk klimaat hoort erbij?

3.1

Klimaten wereldwijd

V R A A G 3

Tropisch regenwoud

Savanne

Woestijn

Het Amazonegebied

Kuddes olifanten en giraffen

Bijna geen regen, bijna geen planten

Gras, verspreide bomen, droge tijd

De Sahara

Veel soorten planten en dieren

Amazonegebied, veel soorten: regenwoud. Olifanten en giraffen, gras met bomen: savanne. Sahara, bijna geen regen: woestijn. De klas past de kenmerken toe op nieuwe gevallen. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

3.1

Klimaten wereldwijd

Gematigde breedte: seizoenen

Gematigd zeeklimaat · Nederland: milde winters, koele zomers, het hele jaar neerslag; loofbos

Landklimaat · zoals in Rusland: warme zomers en strenge, koude winters; bos en grasland

De zee werkt als verwarming in de winter en als koeling in de zomer. Ver van de zee is dat effect er niet, dus grotere temperatuurverschillen. Eiken en beuken horen bij het zeeklimaat. Let op: de foto bij het landklimaat is een winters bos, geen specifieke plek. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Ries Bosch / Unsplash Image credit: Ната Рута / Unsplash

3.1

Klimaten wereldwijd

V R A A G 4

Waarom zijn de winters in Rusland strenger dan in Nederland?

Model: Rusland heeft een landklimaat, ver van de zee. De zee maakt winters mild; zonder die invloed zijn de verschillen tussen zomer en winter groter. Goed ook: Nederland ligt aan zee. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

3.1

Klimaten wereldwijd

Hoge breedte en hooggebergte

Steeds kouder, ook hoog in de bergen.

Toendraklimaat

Grond bijna het hele jaar bevroren (permafrost). In de korte zomer groeien mos en lage struiken.

Poolklimaat

Het koudste klimaat, op Antarctica en in Groenland. Vrijwel geen begroeiing.

Hooggebergte

Alpen en Himalaya: koud, neerslag vaak sneeuw. De begroeiing verandert met de hoogte.

Toendra: noorden van Canada en Rusland; de bovenlaag ontdooit alleen in de korte zomer. Poolklimaat: alleen enkele algen en bacteriën. Hooggebergte: bos lager, sneeuw en ijs op de toppen. De toendrafoto toont een toendra-achtig landschap met mos en lage planten. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Niklas Jonasson / Unsplash Image credit: Matt Palmer / Unsplash Image credit: Rohit Tandon / Unsplash

3.1

Klimaten wereldwijd

B E G R O E I I N G

Begroeiing is alles wat er aan planten groeit. Het klimaat bepaalt welke.

Warm en nat: rijke begroeiing, zoals in het regenwoud.

Droog: schaarse begroeiing van planten die met weinig water kunnen leven.

Koud: weinig en lage planten, zoals mos op de toendra.

Verbind het met de vorige dia's: bij elk klimaat hoort een soort begroeiing. Het klimaat bepaalt dus ook hoe mensen leven. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

3.1

Klimaten wereldwijd

V R A A G 5

Waarom is de begroeiing in een woestijn schaars?

A

Het is er te koud

B

Er valt zeer weinig neerslag

C

De winters zijn te streng

D

De zee heeft er te veel invloed

Goed is B. Een woestijn is heel droog. De andere antwoorden horen bij poolklimaat, landklimaat en zeeklimaat. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

3.1

Klimaten wereldwijd

V R A A G 6

Op Antarctica is het altijd koud en er groeit vrijwel niets. Gaat dit over weer of klimaat, en welk klimaat is het?

A

Weer: poolklimaat

B

Klimaat: poolklimaat

C

Klimaat: toendraklimaat

D

Weer: toendraklimaat

Goed is B. 'Altijd koud' is het gemiddelde over lange tijd, dus klimaat en geen weer. Het is het poolklimaat, het koudste klimaat, op hoge breedte. Toendra is ook koud, maar heeft een korte zomer waarin mos en struiken groeien. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

3.1

Klimaten wereldwijd

V R A A G 7

Waarom groeien er in een poolklimaat geen bomen?

Model: het is te koud voor bomen en de bodem is meestal bevroren (permafrost), waardoor wortels zich niet goed ontwikkelen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

3.1

Klimaten wereldwijd

Begrippen

Weer

Toestand van de atmosfeer nu

Klimaat

Gemiddeld weer over 30 jaar of meer

Breedtegraad

Afstand van een plaats tot de evenaar

Tropisch regenwoudklimaat

Altijd warm en veel neerslag

Savanneklimaat

Warm, droog en nat seizoen

Steppeklimaat

Droger dan savanne, wel gras

Woestijnklimaat

Extreem droog

Gematigd zeeklimaat

Milde winters, koele zomers

Landklimaat

Warme zomers, koude winters

Toendraklimaat

Koud, korte zomer, lage planten

Permafrost

Grond die bijna altijd bevroren is

Poolklimaat

Koudste klimaat

Hooggebergteklimaat

Koud, sneeuw, wisselt met hoogte

Begroeiing

Planten die in een gebied groeien

Loop de begrippen in volgorde langs en vraag per begrip om een voorbeeldplaats. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash