Thema 6 Ecologie Basisstof 1 Eten of gegeten worden

Eten of gegeten worden

1 / 21
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 21 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Eten of gegeten worden

Open met het grote idee van de les: energie en stoffen gaan door de natuur heen. Organismen leven van wat ze opnemen of wat ze zelf maken.

Lesdoel

Ik kan beschrijven dat bij fotosynthese energierijke stoffen worden gevormd uit energiearme stoffen, hoe bij verbranding energie vrijkomt, en hoe organismen via voedselrelaties met elkaar verbonden zijn.

Deze slide heeft geen instructies

Fotosynthese maakt voedsel

  • Planten maken zelf energierijke stoffen

  • Dat doen ze uit energiearme stoffen

  • Hiervoor is lichtenergie nodig

  • De gevormde stof is vooral glucose

Benadruk dat 'voedsel maken' in de biologie betekent: glucose vormen. Koppel dit aan producenten, zonder daar al diep op vooruit te lopen.

Welke stoffen zijn nodig?

Bij fotosynthese worden koolstofdioxide en water omgezet in glucose en zuurstof.


De beginstoffen zijn energiearm. De producten bevatten meer opgeslagen energie, vooral de glucose.

Noem eventueel dat koolstofdioxide uit de lucht komt en water uit de bodem. De precieze opnameorganen hoeven hier nog niet centraal te staan.

De formule van fotosynthese

koolstofdioxide + water + lichtenergie → glucose + zuurstof


De energie uit zonlicht wordt opgeslagen in de stof glucose.

Laat leerlingen zien dat lichtenergie geen stof is, maar wel nodig is om de reactie mogelijk te maken.

Waar gebeurt fotosynthese?

  • In cellen met bladgroenkorrels

  • Daarom zijn vooral groene delen van planten belangrijk

  • Hier wordt lichtenergie vastgelegd in glucose

De gebruiker noemde bladgroenkorrels bij producenten; hier is het logisch om dat al te verankeren als plek van fotosynthese.

Verbranding geeft energie vrij

Bij verbranding worden energierijke stoffen omgezet in energiearme stoffen.


De opgeslagen energie komt dan weer vrij. Organismen kunnen die energie gebruiken voor hun levensprocessen.

Gebruik 'verbranding' biologisch: afbraak van glucose met zuurstof. Niet verwarren met vuur.

De formule van verbranding

glucose + zuurstof → koolstofdioxide + water + energie


Bij verbranding verdwijnt de energie niet: ze komt vrij uit de glucose.

Leg het spiegelbeeld met fotosynthese expliciet uit: dezelfde stoffen komen terug, maar in omgekeerde richting en met energie die vrijkomt.

Fotosynthese en verbranding samen

Fotosynthese: energie wordt opgeslagen in glucose.


Verbranding: energie wordt weer vrijgemaakt uit glucose.


Zo hangen stofwisseling en energie in organismen met elkaar samen.

Dit is de inhoudelijke brug naar voedselrelaties: organismen hebben energierijke stoffen nodig, direct of indirect afkomstig van producenten.

Voedselrelaties in de natuur

Organismen zijn met elkaar verbonden doordat ze voedsel eten of zelf voedsel maken.


Via die voedselrelaties gaan stoffen en energie van het ene organisme naar het andere.

Leg hier de centrale vraag van het hoofdstuk impliciet neer: wie maakt voedsel, wie eet het, en wat gebeurt er met resten?

Van plant naar dier naar reducent

producent → consument → reducent


Producenten maken glucose.

Consumenten nemen energierijke stoffen op met voedsel.

Reducenten zetten resten weer om in energiearme stoffen.

Dit is een samenvattende causale keten. Gebruik haar om de samenhang van het hele onderwerp zichtbaar te maken.

Producenten

  • Producenten maken energierijke stoffen uit energiearme stoffen

  • Planten zijn producenten

  • In cellen met bladgroenkorrels vindt fotosynthese plaats

  • Producenten vormen de basis van voedselrelaties

Koppel producenten terug aan de eerste subtopic: zonder fotosynthese geen glucose en dus geen start van een voedselketen.

Consumenten

  • Consumenten halen energierijke stoffen uit hun voedsel

  • Dieren zijn consumenten

  • Ze maken dus niet zelf glucose uit koolstofdioxide en water

  • Ze zijn afhankelijk van andere organismen

Noem dat consumenten indirect of direct afhankelijk zijn van producenten.

Reducenten ruimen resten op

  • Reducenten zetten energierijke stoffen uit resten van gestorven planten en dieren om in energiearme stoffen

  • Schimmels en bacteriën zijn reducenten

  • Zo verdwijnen resten niet zomaar uit het ecosysteem

Gebruik precies de term 'reduc enten' en verbind dit met kringloop: stoffen blijven circuleren.

Soorten consumenten

  • Planteneters eten planten

  • Vleeseters eten dieren

  • Alleseters eten zowel planten als dieren


Deze groepen verschillen in waar hun energierijke stoffen vandaan komen.

Houd het functioneel: het gaat hier om voedselbron en plaats in voedselrelaties, niet om gebit of gedrag.

Consumenten van eerste en hogere orde

  • Planteneters zijn consumenten van de eerste orde

  • Vleeseters zijn consumenten van de tweede orde, derde orde, enzovoort

  • Alleseters kunnen consumenten van de eerste orde, tweede orde, enzovoort zijn

Geef mondeling een eenvoudig voorbeeld: konijn is eerste orde; vos die konijn eet is tweede orde.

Voedselketen

Een voedselketen is een reeks soorten waarbij elke soort wordt opgegeten door de volgende soort.


In de eerste schakel van een voedselketen komen alleen producenten voor.

Maak duidelijk dat een voedselketen een vereenvoudigd model is van wie wie eet.

Voedselweb

  • Een voedselweb is het geheel van voedselrelaties in een gebied

  • Bijvoorbeeld in een sloot, bos of heidegebied

  • Een voedselweb bestaat uit producenten en consumenten

Benadruk verschil met voedselketen: web laat zien dat organismen vaak meerdere voedselrelaties hebben.

Kringloop van stoffen

In een kringloop worden stoffen in de natuur steeds opnieuw gebruikt.


Reducenten maken uit resten weer energiearme stoffen. Planten kunnen die energiearme stoffen daarna weer opnemen.

Leg het verschil uit tussen stoffen en energie: stoffen worden hergebruikt; energie wordt niet als kringloop rondgestuurd maar komt binnen als licht en komt vrij bij verbranding.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies