Hoofdstuk 1 - De samenleving en het individu | HAVO

• Maatschappijwetenschappen
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4,5

'De samenleving en het individu'

Hoofdstuk 1

Hier vindt u de notities bij een dia. Die kunnen bestaan uit voorbeeldantwoorden maar ook uit tips.

De starttip is: LessonUp is een interactief hulpmiddel dat een soort powerpoint is waarbij u uw leerlingen met hun mobiel kunt actief kunt laten meedoen met klassikale instructie + oefeningen. Het werkt zeer eenvoudig: u presenteert uw LessonUp in de klas en de leerlingen gebruiken hun telefoon er bij. Vergelijkbaar met hoe Kahoot werkt maar dan veelzijdiger.

Wat is de Nederlandse identiteit?

Wat is de Nederlandse
identiteit?

Wat leer ik deze les?

Ik leer...

• verschillende aspecten van identiteit.
  
• wat socialisatie is en hoe dit tot stand komt.
  
• verschillende elementen van cultuur.
  
• verschillende soorten culturen en hoe mensen culturen aanleren.
  
• de functies van socialisatie.

§1.1 Identiteit

0

Referentiekader

Het geheel van kennis, ideeën, ervaringen en overtuigingen van waaruit iemand denkt en handelt.

Identiteit

Het beeld dat iemand van zichzelf heeft, uitdraagt en anderen voorhoudt.

Identiteit

• Identiteit kan leiden tot spanningen, bijvoorbeeld een loyaliteitsconflict.
• Identiteit kan veranderen door de tijd heen.

Sleep de term naar de juiste definitie.

Het beeld dat iemand van zichzelf heeft.

Het deel dat past bij de groepen waar iemand deel van uitmaakt.

Het beeld dat de samenleving heeft van een groep en het beeld dat ze blijvend kenmerkend voor die groep vindt.

Persoonlijke identiteit

Sociale identiteit

Collectieve identiteit

Wat is jouw sociale identiteit?

Wat is jouw sociale identiteit?

Verduidelijking voor de leerlingen: Bij welke groep hoor jij?

Welk soort identiteit herken je in de afbeelding?

Welk soort identiteit herken je in de afbeelding?

1. Persoonlijke identiteit
2. Sociale identiteit
3. Collectieve identiteit
4. Externe collectieve identiteit

Hier kan eventueel het verschil tussen collectieve identiteit en externe collectieve identiteit uitgelegd worden.

'Ik ben sociaal, vriendelijk en behulpzaam.'
Over welk aspect van identiteit gaat het hier?

'Ik ben sociaal, vriendelijk en behulpzaam.'

Over welk soort identiteit gaat het hier?

1. Persoonlijke identiteit
2. Sociale identiteit
3. Collectieve identiteit
4. Externe collectieve identiteit

§1.2 Socialisatie

Socialisatie

Het proces van overdracht en verwerving van de cultuur van de groep(en) en de samenleving waar mensen toe behoren. Het proces bestaat uit opvoeding, opleiding en andere vormen van omgang met anderen.

Proces van socialisatie

• Proces van overdracht: leren wat er verwacht wordt.
• Proces van verwerving:  een samenleving of cultuur eigen maken.

Socialisatie bestaat uit 2 onderdelen:

Wie zijn jouw belangrijkste 

socialisatoren?

Wie zijn jouw belangrijkste
socialisatoren?

Aan de hand van dit woordweb kan besproken worden wat socialisatoren zijn. 

Internalisatie

Een langdurig proces waarbij mensen zich een cultuur eigen maken.

Hoe trek jij een trui uit?

Hoe trek jij een trui uit?

Ik pak de kraag van mijn trui vast in mijn nek en trek 'm over mijn hoofd

Ik pak de trui bij de boord aan de onderkant en trek 'm over mijn hoofd

Op een andere manier

Het doel van deze poll is om leerlingen te laten zien dat socialisatie ook informeel en impliciet kan zijn (pagina 19 in het boek).

Uit onderzoek is namelijk gebleken dat mannen over het algemeen optie 1 gebruiken en vrouwen optie 2. We leren onze kinderen een notie van gender aan, zonder dat we ons daar bewust van zijn en waarschijnlijk zonder dat er iemand expliciet heeft gezegd dat je op deze manier je trui uittrekt als je man/vrouw bent.

Rituelen

• Rituelen zijn nuttig voor het overdragen en verwerven van cultuur.
• Rituelen bestaan uit handelingen die regelmatig terugkeren en een bepaalde betekenis hebben voor een persoon of groep.

Noem een ritueel van jouw gezin of vriendengroep.

Noem een ritueel van jouw gezin of vriendengroep.

Nature-nurture

Het debat over de vraag of menselijke eigenschappen eerder aangeboren (genetisch) of aangeleerd (socialisatie en cultuur) zijn.

Zijn overeenkomsten tussen broers en zussen eerder aangeboren of aangeleerd?

Zijn overeenkomsten tussen broers en zussen eerder aangeboren of aangeleerd?

Aangeboren

Aangeleerd

Beide

0

De film Three Identical Strangers gaat over een drieling die apart van elkaar zijn opgegroeid en niet van elkaars bestaan afwisten totdat hun paden kruisden. Uiteindelijk blijkt dat ze bewust in pleeggezinnen zijn opgegroeid, vanuit het idee onderzoek te kunnen doen naar nature-nurture. De (trailer van deze) film kan de leerlingen aanzetten om een discussie te voeren over het nature-nurture debat (pagina 20 en 21 in het boek)

§1.3 Cultuur

Cultuur

Het geheel van voorstellingen, uitdrukkingsvormen, opvattingen, waarden en normen die mensen als lid van een groep of samenleving hebben verworven.

Elementen van cultuur

• Waarden: idealen, zoals vrijheid en gelijkheid.
• Opvattingen: ideeën over iets.
• Voorstellingen: beelden, ideeën en verhalen over een gebeurtenis.

1. Wat mensen in hun hoofd meedragen:

Elementen van cultuur

2. Hoe gedrag geregeld wordt:

• Normen: regels die horen bij waarden.

3. Wat je aan de buitenkant kunt zien of merken:

• Uitdrukkingsvormen: symbolen, taal, mode.

De Iraanse cultuur staat bekend om haar gastvrijheid.
Welk element van cultuur is gastvrijheid?

De Iraanse cultuur staat bekend om haar gastvrijheid. Welk element van cultuur is gastvrijheid? 

1. Opvatting
2. Voorstelling
3. Waarde
4. Uitdrukkingsvorm

Noem een uitdrukkingsvorm die past bij de hipster-cultuur.

Noem een uitdrukkingsvorm die past bij de 

hipster-cultuur.

Goede antwoorden kunnen zijn: baarden, vintage kleding, racefietsen, rugzakken, lange haar, gekleurde haren etc.

0

Noem een materieel aspect dat past bij de subcultuur van het meisje in de video.

Noem een materieel aspect dat past bij de subcultuur van het meisje in de video.

Welke immateriële aspecten van de subcultuur herken je?

Welke immateriële aspecten van de subcultuur herken je?

Cultuur is dynamisch

• Cultuurelementen worden overgedragen via socialisatie, maar veranderen ook constant.
• Cultuur is dus dynamisch en tijd- en plaats gebonden.  
• Wat op de ene plek normaal is, kan ergens anders vreemd zijn.

§1.4 Acculturatie en subculturen

Dominante cultuur

De cultuur van de groep in de samenleving met de invloedrijkste politieke of economische positie. 

Vaak is dat de grootste groep, maar niet altijd.

Subcultuur

Kleinere culturen met eigen waarden en normen die deels overlappen en licht afwijken van de dominante cultuur.

Welke voorbeelden van subculturen ken je?

Welke voorbeelden van subculturen ken je?

Tegencultuur

Mensen die een tegencultuur vormen kunnen zich geweldloos of gewelddadig verzetten tegen de dominante cultuur.

Sleep de afbeeldingen naar de juiste vorm van cultuur.

Dominante cultuur

Subcultuur

Tegencultuur

Welk begrip past het beste bij het inburgeringsexamen?

Welk begrip past het beste bij het inburgeringsexamen?

1. Enculturatie
2. Acculturatie
3. Tegencultuur
4. Socialisatie

Het gaat hier om een specifieke vorm van socialisatie, namelijk acculturatie. Mensen die een inburgeringscursus doen zijn zijn bezig met het aanleren en het verwerven van een nieuwe cultuur.

Functies van socialisatie

1. Voortzetten van een (sub)cultuur

2. Veranderen van een (sub)cultuur

3. Identificatie van het individu met anderen

4. Identiteitsontwikkeling

5. Gedragsregulatie

Welke twee functies van socialisatie herken je in de Black Lives Matter beweging?

Welke twee functies van socialisatie herken je in de Black Lives Matter beweging?

1. Voortzetten van een (sub)cultuur
2. Veranderen van een (sub)cultuur
3. Identificatie met anderen
4. Gedragsregulatie

maatschappij-wetenschappen.nl

Optioneel als extra materiaal bij de les

maatschappij-wetenschappen.nl

Optioneel als samenvatting van het hoofdstuk

Wat heb je geleerd deze les?

Wat heb je geleerd deze les?

Wat vind je nog lastig?

Wat vind je nog lastig?

Wat heb ik geleerd deze les?

• verschillende aspecten van identiteit.
• wat socialisatie is en hoe dit tot stand komt.
• verschillende elementen van cultuur.
• verschillende soorten culturen en hoe mensen culturen aanleren.
• de functies van socialisatie.

Ik leerde...

Einde van hoofdstuk 1

De samenleving en het individu