Leesvaardigheid en fictie
Nederlands · mavo 2 · uitleg bij de toets
Leesvaardigheid en fictie
Nederlands · mavo 2 · uitleg bij de toets
Wat gaan we leren?
Leesvaardigheid
Tekstdoelen
Onderwerp en hoofdgedachte
Hoofd- en bijzaken
Leesstrategieën
Woordraadstrategieën
Figuurlijk taalgebruik
Fictie
Helden en schurken
Een verhaal beoordelen
Thema
2
Leesvaardigheid
Hoe lees je een tekst slim en kritisch?
Zes tekstdoelen
Elke schrijver wil iets bereiken bij de lezer. Dat is het tekstdoel.
Informeren
De lezer iets laten leren: feiten.
nieuwsbericht, lesboek
Instructie geven
Uitleggen hoe je iets moet doen.
recept, handleiding
Overtuigen
Mening + argumenten.
recensie, column
Activeren
De lezer iets laten dóén.
reclame, folder
Amuseren
De lezer vermaken.
strip, gedicht, roman
Beschouwen
Meerdere kanten laten zien.
achtergrondartikel
4
Trucjes: herken het tekstdoel
"maar", "echter"
beschouwen
"omdat", "want"
overtuigen
gebiedende wijs: "Doe…", "Gebruik…"
instructie geven / activeren
"Uit onderzoek blijkt dat…"
informeren / overtuigen
5
Maak nu vraag 2
we kijken hem samen na
Oefenen: welk tekstdoel?
1
Word nu lid en ontvang een gratis badhanddoek.
→ activeren
2
Toy Story is mijn favoriete film.
→ overtuigen
3
Gebruik uitsluitend goedgekeurde batterijen.
→ instructie geven
4
Komt een man bij de dokter…
→ amuseren
6
Onderwerp en hoofdgedachte
Onderwerp
Waar gaat de tekst over?
Eén woord of een paar woorden.
Voorbeeld
De trein als openbaar vervoer
Hoofdgedachte
Wat zegt de schrijver over het onderwerp?
Eén zin: de kortste samenvatting.
Voorbeeld
"Treinen zijn in de spits vaak veel te vol."
7
Waar vind je ze?
Titel en ondertitel
Inleiding
Kernzinnen van alinea's
Slot / conclusie
Let op: bij een nieuwsbericht staat de hoofdgedachte meestal in de eerste zin. Staat de hoofdgedachte nergens kant-en-klaar? Vat de tekst dan zelf in één zin samen.
8
Hoofdzaken en bijzaken
Hoofdzaak
Echt nodig om de tekst te begrijpen. Hiermee maak je de hoofdgedachte.
Bijzaak
Extra informatie: een voorbeeld of toelichting. Weglaten? Je snapt de tekst nog steeds.
Voetbalverslag
H
Nederland plaatst zich voor de WK-finale.
H
Zweden werd met 1-0 verslagen.
B
Er waren ruim 2000 Oranjesupporters.
B
De reservespelers zaten op de bank.
9
Vijf leesstrategieën
Globaal lezen
Snel weten waar de tekst over gaat
titel, kopjes, eerste zinnen
Zoekend lezen
Een antwoord of trefwoord vinden
tijdschema, register
Intensief lezen
Een tekst goed begrijpen
roman, handleiding
Lerend lezen
Informatie onthouden
eerst globaal, dan intensief, samenvatten
Kritisch lezen
Bepalen of het klopt + doel schrijver
bron checken: NOS vs roddelblad
10
Woordraadstrategieën
Een onbekend woord? Gebruik de context!
1
Lees terug of vooruit
Uitleg staat in de zin ervoor of erna.
2
Let op synoniemen
"snelle auto's … deze bolide"
3
Let op tegenstellingen
"heroïsch … of een angsthaas"
4
Let op samenstellingen
reis + kosten + vergoeding
5
Let op overeenkomsten
accelereren ≈ Engels "accelerate"
Werkt niets? Vraag het aan een ander of zoek het op in een (online) woordenboek.
11
Letterlijk of figuurlijk?
Letterlijk
Je zegt precies wat er gebeurt.
"Mijn moeder kookt een eitje."
Figuurlijk
Bij wijze van spreken.
"Mijn moeder kookt van woede." = ze is woedend
Metaforen en vergelijkingen
Joost is een boom van een vent.
Joost is heel lang.
An is zo mager als een lat.
An is heel erg mager.
Ik zit met mijn handen in het haar.
Ik weet niet wat ik moet doen.
12
Fictie
Helden, schurken, recensies en thema's
Helden, schurken en antihelden
Held
Dapper, redt anderen
Kenmerkende kleding of wapen
Vaak een hulpje of wijze raadsman
Heeft een zwakke plek
Batman, Robin Hood
Schurk
Tegenpool van de held
In- en inslecht
Maakt het de held moeilijk
Maakt het verhaal spannend
Voldemort, Darth Vader
Antiheld
Een sukkelige held
Geen spierballen
Niet heel moedig of slim
Toch de hoofdpersoon
Don Quichot, Homer Simpson
14
Een verhaal beoordelen
Personages
Geloofwaardig? Kun je je inleven?
Gebeurtenissen
Kan het echt gebeurd zijn?
Opbouw
Spannend? Goed einde?
Taalgebruik
Moeilijk, mooi, grappig?
Onderbouw je mening!
Zwak
"Ik vond het een leuk boek. Jammer dat het uit is."
Sterk
"Ik vond het leuk, want de personages waren geloofwaardig en het verhaal zat goed in elkaar."
15
Thema
Het thema is de kortst mogelijke samenvatting van een verhaal.
Het staat nergens letterlijk. Je leidt het af uit gedrag, gesprekken, gebeurtenissen en de afloop.
Voorbeeld: Assepoester
Vergeet de rotklusjes, het schoentje en de prins…
Thema: eenvoud en eerlijkheid worden beloond.
Veelvoorkomende thema's
liefde
familie
vriendschap
eenzaamheid
opgroeien
de dood
16
Doel bereikt?
Vul je invulformulier helemaal in.
Leer de begrippen: tekstdoel, onderwerp, hoofdgedachte, thema …