Nederland wordt een democratie
Paragraaf 1.1Nederland wordt een democratie
Lesduur is: 100 minOnderdelen in deze les
Paragraaf 1.1Nederland wordt een democratie
Aan het einde van deze paragraaf:
kun je uitleggen dat veel liberalen vonden dat de koning te veel macht had tot 1848
kun je beschrijven hoe Nederland in 1848 een parlementair stelsel kreeg
kun je benoemen welke twee soorten burgerrechten Nederlanders na 1848 hadden
kun je beschrijven met welke stappen het kiesrecht in Nederland tussen 1848 en 1919 werd uitgebreid
De machtige koning 1/2
In 1815 werd Nederland een constitutionele monarchie met een eigen grondwet. Alle macht lag toen in handen van de koning.
Andere Nederlanders hadden weinig invloed op de politiek. Liberalen waren hier ontevreden over.
constitutionele monarchie: koninkrijk waarin de koning zich moet houden aan de grondwet
grondwet: basiswet / wet waarin staat hoe een staat geregeerd wordt en wat de grondrechten van de burgers zijn
liberaal: iemand die in de politiek streeft naar meer vrijheid
In andere Europese landen wilden mensen ook meer invloed op het bestuur. Ze probeerden hun zin te krijgen met een revolutie: 1 grote verandering, 2 opstand.
De Nederlandse koning was bang voor een revolutie. Daarom liet hij in 1848 de liberaal Thorbecke de grondwet herschrijven.
Door de nieuwe grondwet werd Nederland een rechtsstaat: staat waarin iedereen zich aan de wet moet houden.
De machtige koning 2/2
Het machtige parlement 1/4
Het herschrijven van de grondwet heet een grondwetsherziening: wijzigingen in de grondwet.
Hierdoor kreeg Nederland in 1848 een parlementair stelsel: bestuurssysteem waarin het parlement de hoogste macht heeft.
De koning raakte al zijn macht kwijt. Voortaan lag de hoogste macht in Nederland bij het parlement: volksvertegenwoordiging.
Het Nederlandse parlement heet de Staten-Generaal: parlement, Eerste en Tweede Kamer.
Een deel van de Staten-Generaal heet de Eerste Kamer: deel van de Staten-Generaal dat door de Provinciale Staten wordt gekozen (indirect).
Het andere deel noemen we de Tweede Kamer: deel van de Staten-Generaal (het parlement) waarvan de leden rechtstreeks door burgers zijn gekozen.
Het machtige parlement 2/4
Om de regering te kunnen controleren en wetten te maken, heeft het parlement bepaalde rechten:
recht van amendement
recht van budget
recht van enquête
recht van initiatief
recht van interpellatie
recht van amendement: recht om een wetsvoorstel te veranderen
recht van budget: recht om uitgaven van de regering te controleren
recht van enquête: recht om zelfstandig een onderzoek te mogen houden
recht van initiatief: recht om wetsvoorstellen in te dienen
recht van interpellatie: recht om in discussie te gaan met ministers
Het machtige parlement 3/4
De rechten van de Eerste en Tweede Kamer
Door de grondwetsherziening was de koning voortaan onschendbaar. De regering werd verantwoordelijk voor het staatshoofd, via de ministeriële verantwoordelijkheid.
Dit leidde in 1867 tot problemen tussen het parlement en de koning over de Luxemburgse kwestie.
Hierna werd besloten dat een regering alleen kon aanblijven met het vertrouwen van de Tweede Kamer.
onschendbaarheid van de koning: de koning hoeft geen verantwoording af te leggen aan het parlement
ministeriële verantwoordelijkheid: regering is verantwoordelijk voor doen en laten van het staatshoofd
Luxemburgse kwestie: probleem waarbij zowel Frankrijk als Duitsland Luxemburg opeisten van koning Willem III (1866-1867)
Het machtige parlement 4/4
Meer burgerrechten 1/2
De liberalen wilden de grondrechten van burgers beter beschermen.
Daarom kwamen er in de grondwet van 1848 verschillende klassieke grondrechten te staan, zoals de vrijheid van meningsuiting.
In de 20e eeuw werden er sociale grondrechten aan de grondwet toegevoegd, waaronder het recht op gezondheidszorg.
grondrechten: belangrijkste rechten van burgers die in de grondwet zijn vastgelegd
klassiek grondrecht: vrijheid van godsdienst, onderwijs, meningsuiting en drukpers, recht van vereniging en vergadering
sociaal grondrecht: het recht op huisvesting, sociale zekerheid, gezondheidszorg
In de vernieuwde grondwet werd ook vastgelegd dat sommige burgers de leden van de Tweede Kamer, de Provinciale Staten en de gemeenteraad mogen kiezen.
De Eerste Kamer wordt niet direct gekozen door burgers, maar door de Provinciale Staten.
De liberalen vonden politiek een mannenzaak. En dat waren alleen mannen die genoeg belasting konden betalen. Daarom kwam er censuskiesrecht.
Provinciale Staten: volksvertegenwoordiging in de provincie die rechtstreeks door burgers wordt gekozen
gemeenteraad: hoogste macht in de gemeente; rechtstreeks gekozen door de burgers van de gemeente gekozen vertegenwoordiging
censuskiesrecht: kiesrecht dat afhangt van de te betalen belasting
Meer burgerrechten 2/2
Uitbreiding van het kiesrecht 1/2
Vanaf 1848 was Nederland een parlementaire democratie. Door het censuskiesrecht hadden alleen mannen uit de hoge burgerij kiesrecht.
Veel liberalen vonden dit oneerlijk voor de andere mannen. Daarom werd in 1887 het Caoutchouc-artikel toegevoegd aan de grondwet. Hierdoor kregen meer mannen het kiesrecht.
parlementaire democratie: bestuurssysteem waarin de regering afhankelijk is van het parlement
hoge burgerij: groep van rijke burgers
Caoutchouc-artikel: grondwetsartikel uit 1887 dat bepaalde dat kiezers aan eisen van geschiktheid moesten voldoen (caoutchouc = rekbaar, rubber)
Ondertussen eiste de arbeiderspartij SDAP het kiesrecht op voor alle mannen. Na een lange strijd werd dit in 1917 bereikt.
In 1919 werd het algemeen kiesrecht ingevoerd. Dit betekende dat vrouwen nu ook het kiesrecht hadden. Hiervoor hadden zij lang gevochten.
SDAP: Sociaal-Democratische Arbeiders Partij (vanaf 1894)
algemeen kiesrecht: als iedereen vanaf een bepaalde leeftijd mag stemmen
Uitbreiding van het kiesrecht 2/2
