Examentraining scheikunde HAVO Les 1
Examentraining scheikunde HAVO Les 1
Het is leuk als je je camera aanzet, zodat we je kunnen zien. Dit is niet verplicht.
Zet je geluid alleen aan als je wat zegt.
Wil je wat zeggen of vragen? Klik op het handje, dan krijg je vanzelf de beurt.
In de chat mag je ook je vraag stellen of reageren.
Zet de galerie/gallery stand aan om meer kinderen tegelijk te zien.
Inhoud
Chemisch rekenen
Bindingen
Zouten
Belangrijke basisvaardigheden!
Algemene tips:
Noteer wat er gevraagd is, en wat er gegeven is (kan ook eerder in de opgave staan)
Bedenk hoe je de opgave gaat aanpakken, zoek de benodigde informatie uit BINAS erbij
Ga dan pas rekenen.
Over het algemeen moet je via de mol rekenen.
Van massa naar mol
volume naar mol: eerst de massa uitrekenen mbv de dichtheid
Van concentratie en volume naar aantal mol (n = mol l-1 x L)
Chemisch rekenen
Aantal mol (n)
Aantal deeltjes
Massa (m)
In gram
: M
X M
x NA
: NA
: ρ
x ρ
Volume stof (vast, vloeibaar)
Molariteit van oplossing (Mol L-1)
x L oplossing
: L oplossing
Een voorbeeld waar veel rekenvaardigheden in zitten is de volgende:
Ik verbrand 1,00 Liter benzine (C8H18) in mijn brommertje en wil (1) weten hoeveel kg H2O uit mijn uitlaat komt en (2) hoeveel m3 CO2 gemeten bij 00C en p0 en (3) hoeveel Liter lucht er voor nodig (3) is geweest.
Stap 1: gevraagd gegeven opzoeken in BINAS
Hoeveel kg H2O ontstaat als je 1,00 L C8H18 verbrandt
Hoeveel m3 CO2 ontstaat er bij 00C en p0
a. Hoeveel L O2 is er nodig
b hoeveel L lucht is er nodig voor deze hoeveelheid O2
Molaire massa H2O 18,015 g mol-1 en
molaire massa C8H18 114,224 g mol-1 (tabel 98/99)
Dichtheid benzine (tabel 11) 0,72.103 kg/m3
Dichtheid van CO2 : 1,986 kg m-3 (tabel 12)
Molaire massa van CO2 44,010 g mol-1 (tabel 98)
Volumepercentage O2 in lucht : 20,9% (tabel 83C)
Dichtheid van O2 : 1,43 kg m-3 (tabel 12)
Molaire massa van O2 32,00 g mol-1 (tabel 98)
1,00 L C8H18
Hoeveel kg H2O ontstaat als je 1,00 L C8H18 verbrandt
Reaktievergelijking: 2 C8H18(l) + 25 O2(g) 16 CO2(g) + 18 H2O(l)
Gegevens:
Molaire massa H2O = 18,015 g mol-1
Molaire massa C8H18 = 114,224 g mol-1
Dichtheid benzine (tabel 11) 0,72.103 kg m-3
Berekening
Altijd via de mol rekenen:
Hoeveel mol is 1,00 L C8H18 ?
Volume massa mol
Dichtheid benzine = 0,72.103 kg m-3 = 720 kg m-3 = 720 g L-1
Dus de massa van 1,00 L C8H18 is 720 gram
Het aantal mol is dan 720 g/ 114,224 g mol-1= 6,30 mol C8H18
Dat is dan 18/2 x 6,30 = 56,7 mol H2O
De massa is dan 56,7 mol x 18,015 g mol-1 = 1021 g = 1,02 kg
2. Hoeveel m3 CO2 ontstaat er bij 00C en p0
Reaktievergelijking: 2 C8H18(l) + 25 O2(g) 16 CO2(g) + 18 H2O(l)
Gegevens:
Dichtheid van CO2 : 1,986 kg m-3 ,
Molaire massa van CO2 44,010
Berekening:
Per 2 mol C8H18 ontstaan 16 mol CO2; dus levert 6,30 mol C8H18
6,30x16/2 = 50,4 mol CO2
De massa is 50,4 mol x 44,010 g mol-1 = 2218 g = 2,218 kg
Het volume is 2,218 kg/1,986 kg m-3 = 1,12 m3.
3. Hoeveel liter lucht is ervoor nodig geweest.
Reaktievergelijking: 2 C8H18(l) + 25 O2(g) 16 CO2(g) + 18 H2O(l)
Volumepercentage O2 in lucht : 20,9% (tabel 83C)
Per 2 mol C8H18 zijn nodig 25 mol O2;
dus per 6,30 mol C8H18 6,30x25/2 = 78,75 mol O2
De massa is 78,75x32,00 = 2520 g = 2,520 kg
Het volume is (2,520/1,43; tabel 11) = 1,76 m3.
Hoeveel lucht is er dan nodig? : (100/20,9x1,76) = 8,42 m3 lucht!
Meer uitleg en oefenen:
Filmpje met uitgebreid overzicht chemisch rekenen (24 min)
Als hiermee wilt oefenen ga je naar itslearning en zoek je bij Havo 4-scheikunde bij de Bronnen naar de 5 kleine modules die heten: Module Rekenen in de Chemie versie Havo - Deel 1, 2, 3, 4 en 5.
Er staan korte opdrachtjes bij, de antwoorden staan telkens onderaan!
1. Metalen: metaalbinding
2. Zouten: ionbinding
3. Moleculaire stoffen
Bindingen in moleculen: atoombinding (breekt alleen in een chemische reactie)
Bindingen tussen moleculen: (verbreken bij koken)
Vanderwaalsbindingen
Dipool-dipoolbinding
waterstofbruggen
Bindingen:
Alle stoffen
Moleculaire stoffen:
bestaan alleen uit niet-metalen
Hebben geen lading geleiden geen stroom
Zouten:
bestaan uit metaal en niet-metaal ionen
Metalen:
bestaan alleen uit metaal
Hebben bewegende elektronen
geleiden stroom als
(s) en als (l)
kunnen alleen geleiden als de geladen deeltjes (ionen) kunnen bewegen
Geleiden geen stroom als (s)
Geleiden wel stroom als en als (l) of (aq))
- Blinkend oppervlakte
- Goede warmte geleiding
- Zijn bij kamertemperatuur vast (behalve) kwik)
- Aantasting door vochtige lucht (corrosie/roesten)
- Goede onderlinge mengbaarheid
De(elektrostatische)aantrekkingskracht tussen ionen is heel sterk.
Daarmee is de IONBINDING heel sterk. Het smelt- en kookpunt ligt dus erg hoog. Gevolg is dat er geen
zout bestaat dat niet vast is bij kamertemperatuur!
13
metaal
niet-metaal
Bij een metaal en een zout heb je maar 1 type binding, resp. metaalbinding en ionbinding.
bij moleculen zijn er bindingen in moleculen (de atoombinding)
en bindingen tussen moleculen
Welke bindingen zitten in (vast)natriumsulfaat?
Het is een zout en heeft dus ionbinding tussen de Na+- en de SO42- - ionen.
Maar IN de SO42- - ionen is er ook nog een polaire atoombinding! In een stof kunnen dus meerdere typen bindingen voorkomen!
(vloeibaar) ethanol CH3 – CH2-OH
In de moleculen heb je
gewone atoombindingen (de C-C-bindingen),
polaire atoombindingen (b.v. de O-H-binding) en
tussen de moleculen heb je
de sterke H-bruggen
de zwakke vanderwaalsbindingen (zo zwak t.o.v. de H-bruggen dat men ze vaak weglaat!).
In de gasfase, dus bv als water verdampt is, zijn er geen bindingen meer tussen de moleculen, deze zijn allemaal volledig verbroken!
Welke bindingen zitten in (vloeibaar) ethanol?
Het tekenen van waterstofbruggen
g = goed oplosbaar water
Na+HCO3- (s) Na+(aq) + HCO3-(aq)
Ba2+(OH-)2 Ba2+(aq) + 2 OH-(aq)
s = slecht oplosbaar in water
Ca2+CO32- X
r= reageert in water, bijvoorbeeld
Na2O(s) + H2O(l) 2 Na+(aq) + 2 OH-(aq) natronloog
K2O(s) + H2O(l) 2 K+(aq) + 2 OH-(aq) kaliloog
CaO(s) + H2O(l) Ca2+(aq) + 2 OH-(aq) kalkwater
BaO(s) + H2O(l) Ba2+(aq) + 2 OH-(aq) barietwater
Maar er zijn er meer. Kan zuur-base reactie zijn of redox
Zouten
Opgave 6
100 mL 0,10 M kopersulfaatoplossing en 150 mL 0,20 M natriumhydroxide worden samengevoegd. Er ontstaat een neerslag.
Geef de vergelijking van de neerslagreaktie
Opzoeken in tabel 45: Cu(OH)2 is slecht oplosbaar, de rest goed, dus:
Cu2+ + 2 OH- Cu(OH)2
Let op! Goed oplosbare zouten noteer je in de reaktievergelijking als losse ionen.
Opgave 6
100 mL 0,10 M kopersulfaatoplossing en 150 mL 0,20 M natriumhydroxide worden samengevoegd. Er ontstaat een neerslag.
Cu2+ + 2 OH- Cu(OH)2
b. hoeveel gram neerslag ontstaat er.
Aantal mol Cu2+ = 0,10 mol L-1 * 0,100 L = 0,010 mol Cu2+
Aantal mol OH- = 0,20 mol L-1 * 0,150 L = 0,030 mol OH-
0,010 mol Cu2+ reageert met 0,020 mol OH- en er ontstaat 0,010 mol Cu(OH)2.
0,010 mol x 97,57 g mol-1 = 0,98 gram
c. Wat is de concentratie OH- dan nog in de oplossing?
Er was 0,030 mol OH-, daarvan heeft 0,02 mol gereageerd, er is dus 0,010 mol over.
Dit zit in 250 mL, dus 0,010 mol/0,250 L = 0,04 M
Zouthydraten zijn vaste zouten die in hun ionenrooster, zeg maar hun kristallen, nog watermoleculen hebben zitten. Het gaat altijd om een vast aantal.
De bekendste zijn:
Soda: Na2CO3.10H2O(s) 2Na+(aq) + CO32-(aq) + 10 H2O(l)
Blauw Kopersulfaat: Cu2SO4.5H2O(s) 2Cu2+(aq) + SO42-(aq) + 5 H2O(l)
De kleuren zijn te vinden in BINAS tabel 65B
zouthydraten
Zouthydraten: nog een paar voorbeelden
Aluin = aluminiumsulfaatdodecahydraat = Al2(SO4)3.12H2O.
Als je dit in water oplost: Al2(SO4)3.12H2O(s) 2 Al3+(aq) + 3 SO42-(aq) + 12 H2O(l)
FeSO4.7H2O is
CaCl2.2H2O is
ijzer(II)sulfaatheptahydraat
calciumchloridedihydraat
Het vochtig-droog evenwicht van het weerpoppetjes:
CoCl2(s) + 6H2O(g) ⇋ CoCl2.6H2O(s).
Karel heeft 400 mg van het hydraat van calciumsulfaat. Hij verhit dit en houdt dan 316 mg vaste stof over. Bereken de formule van het hydraat van calciumsulfaat.
De molaire massa van CaSO4 is 136,14 g/mol
hij heeft dus 0,316 / 136,14=0,002321 mol CaSO4
Er is 400-316=84 mg water in het hydraat aanwezig
0,084 g / 18,015= 0,004663 mol H2O
CaSO4: H2O = 0,002321 : 0,004663 = 1:2
Dus is de formule CaSO4٠2H2O.
Examen Havo 2017, 1e TV:
Loodwit, Pb3(CO3)2(OH)2, is een wit pigment dat vroeger veel werd gebruikt. Loodwit kan worden opgevat als een mengsel van de zouten lood(II)carbonaat en lood(II)hydroxide. Uit de formule van loodwit kan de molverhouding van deze twee loodzouten worden afgeleid.
Geef de formules van deze twee loodzouten en geef de molverhouding waarin ze voorkomen in loodwit.
Noteer je antwoord als volgt:
formule lood(II)carbonaat: ...
formule lood(II)hydroxide: ...
molverhouding lood(II)carbonaat : lood(II)hydroxide = ... : ...
Examen Havo 2017, 1e TV:
Loodwit, Pb3(CO3)2(OH)2, is een wit pigment dat vroeger veel werd gebruikt. Loodwit kan worden opgevat als een mengsel van de zouten lood(II)carbonaat en lood(II)hydroxide. Uit de formule van loodwit kan de molverhouding van deze twee loodzouten worden afgeleid.
Geef de formules van deze twee loodzouten Noteer je antwoord als volgt:
formule lood(II)carbonaat: Pb2+CO32- of PbCO3
formule lood(II)hydroxide: Pb2+(OH-)2 of Pb(OH)2
en geef de molverhouding waarin ze voorkomen in loodwit.
Welke mogelijkheden zijn er?
Voor 2 x CO32- moet je 2 PbCO3 hebben
Voor 2 OH- moet je 1 Pb(OH)2 hebben
molverhouding lood(II)carbonaat : lood(II)hydroxide = 2 : 1
Oefeningen
MAAK TIJDENS JE VOORBEREIDINGEN ZO VEEL MOGELIJK GEBRUIK VAN:
https://willdewolf.nl/onderwerpen-havo
Ieder onderwerp komt daar aan de orde met oefeningen en uitleg!!
Let op dat er een kolom is met oefenopgaven per onderwerp en ernaast een kolom met de uitwerkingen.
Mocht je vastlopen of een vraag ergens over hebben, mail dan naar Martine Wehrens via je mailbox in OnderwijsOnline!