De drie basisvragen
De drie basisvragen
Onderdelen in deze les
De drie basisvragen
Open met het idee dat leerlingen later verschillende ontwikkelingstheorieën zullen leren vergelijken. Deze drie basisvragen vormen daarvoor de kapstok.
Lesdoel
Ik kan de basisvragen herkennen en benoemen in een gegeven voorbeeld.
De andere opgegeven doelen werken als uitwerking van dit hoofddoel: leerlingen moeten de drie tegenstellingen ook kunnen onderscheiden en hun rol uitleggen.
Welke tegenstelling uit ontwikkeling ken je al?
Gebruik de input om voorkennis te activeren. Verwachte types antwoorden: aangeboren/aangeleerd, groei in fasen, cultuur, opvoeding, erfelijkheid, omgeving.
Waarom drie basisvragen?
Over ontwikkeling bestaan drie grote discussievragen
Elke theorie over ontwikkeling geeft hierop een eigen antwoord
Daardoor kun je theorieën systematisch met elkaar vergelijken
De vragen werken als een kapstok: ze ordenen wat anders los lijkt
Deze slide heeft geen instructies
De drie basisvragen op een rij
Vraag 1 en 2
Continu of discontinu?
Verloopt ontwikkeling geleidelijk of in duidelijke sprongen?
Nature, nurture of zelfbepaling?
Waardoor wordt ontwikkeling gestuurd?
Vraag 3
Cultureel bepaald of universeel?
Verloopt ontwikkeling overal hetzelfde, of hangt ze af van de cultuur?
Benadruk dat dit geen losse weetjes zijn, maar terugkerende vergelijkingsvragen bij theorieën.
Waarvoor dienen de drie basisvragen vooral?
Theorieën vergelijken
Gedrag voorspellen
Intelligentie meten
Culturen rangschikken
Sluit aan bij slides 2-3: de vragen vormen een kapstok om ontwikkelingstheorieën systematisch te vergelijken.
De kapstok van de les
Over ontwikkeling bestaan drie grote . Elke theorie geeft hierop een eigen . Daardoor kun je theorieën systematisch . De vragen werken als een vast voor vergelijking.
Correcte invulling: discussievragen, antwoord, vergelijken, kader. De formulering echoot slides 2 en 3.
Basisvraag 1: continu of discontinu?
Continu: ontwikkeling verloopt geleidelijk
Zoals een helling die je stap voor stap opklimt
Discontinu: ontwikkeling verloopt in sprongen
Zoals duidelijke trappen of stadia
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het verschil?
Bij continuïteit zie je veel kleine veranderingen die samen een ontwikkeling vormen. Bij discontinuïteit lijkt er een moment te zijn waarop iets nieuws verschijnt, alsof iemand een volgende trede bereikt.
Gebruik de woorden 'geleidelijk' en 'in sprongen' consequent; dat helpt later bij het herkennen in voorbeelden.
Voorbeeld van continuïteit en discontinuïteit
Groter worden is eerder continu
Elke maand komt er een beetje bij
Van kruipen naar stappen voelt eerder discontinu
Plots kan een kind iets nieuws
Maak duidelijk dat 'eerder continu' en 'eerder discontinu' belangrijk zijn: ontwikkeling is niet altijd volledig het ene of het andere.
De rol van deze eerste basisvraag
Ze helpt bepalen hoe een theorie ontwikkeling ziet
Legt de theorie de nadruk op geleidelijke groei?
Of op fasen, overgangen en nieuwe vermogens?
Zo kun je theorieën op dezelfde vraag vergelijken
Deze slide heeft geen instructies
Welk voorbeeld past het best bij discontinuïteit?
Maandelijks groeien
Langzaam sterker worden
Plots stappen zetten
Geleidelijk bijkomen
De kern is 'in sprongen' versus 'geleidelijk'. 'Plots stappen zetten' sluit aan bij slide 6.
Waarom is groter worden eerder continu dan discontinu?
Verwachte elementen: continu = geleidelijk, stap voor stap, kleine veranderingen; discontinu = sprongen, fasen, plots nieuw vermogen. Laat leerlingen eventueel een kort voorbeeld geven in de bespreking.
Basisvraag 2: wat stuurt ontwikkeling?
Nature: genetische factoren
Nurture: omgevingsfactoren
Zelfbepaling: de mens stuurt mee via eigen keuzes
Ontwikkeling komt dus niet uit één bron
Deze slide heeft geen instructies
Nature, nurture en zelfbepaling
Nature verwijst naar aanleg en erfelijke invloeden.
Nurture verwijst naar opvoeding, omgeving en kansen die iemand krijgt.
Zelfbepaling
Nature en nurture
Zelfbepaling betekent dat iemand niet alleen beïnvloed wordt, maar ook zelf kiest en zo de eigen ontwikkeling mee vormgeeft.
Benadruk dat zelfbepaling een aanvulling is op het klassieke debat nature versus nurture.
Voorbeeld: muziek leren
Noor heeft misschien aanleg voor muziek
Haar ouders bieden een instrument aan
Maar zij beslist zelf om elke dag te oefenen
In één voorbeeld zie je dus alle drie
Koppel expliciet: aanleg = nature, instrument en steun = nurture, oefenen = zelfbepaling.
De rol van deze tweede basisvraag
Deze basisvraag laat zien waardoor ontwikkeling volgens een theorie wordt aangedreven. Sommige theorieën leggen meer nadruk op aanleg, andere op omgeving, en weer andere geven ruimte aan de actieve rol van de persoon zelf.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is in het voorbeeld van Noor een vorm van zelfbepaling?
Muzikale aanleg
Een instrument krijgen
Dagelijks oefenen
Erfelijke invloed
Toetst of leerlingen de drie bronnen in één voorbeeld kunnen onderscheiden: aanleg = nature, aanbod thuis = nurture, oefenen = zelfbepaling.
Drie bronnen van ontwikkeling
Bij gaat het om aanleg en erfelijke invloeden. verwijst naar opvoeding, omgeving en kansen. betekent dat iemand via eigen keuzes de ontwikkeling mee vormgeeft. In het voorbeeld van Noor zie je dus alle drie.
Correct: nature, nurture, keuzes, alle drie. Sluit direct aan bij slides 9-10.
Basisvraag 3: cultureel of universeel?
Universeel: ontwikkeling verloopt overal ongeveer hetzelfde
Cultureel bepaald: ontwikkeling hangt af van de cultuur
De vraag is dus: wat geldt voor iedereen, en wat niet?
Deze slide heeft geen instructies
Twee soorten invloeden
Sommige ontwikkelingsprocessen lijken sterk universeel
Andere verwachtingen en betekenissen zijn duidelijk cultureel bepaald
Daarom onderzoekt deze basisvraag of ontwikkeling overal gelijk is, of mee gevormd wordt door de omgeving waarin je opgroeit
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeelden bij de derde basisvraag
Baby's leren overal stappen
Dat wijst op een universeel patroon
Maar wanneer iemand als volwassen geldt, verschilt per cultuur
Dat wijst op culturele invulling
Benadruk het contrast tussen biologisch rijpingspatroon en culturele betekenissen of normen.
Een voorbeeld analyseren
Een onderzoeker ziet dat kinderen in alle onderzochte landen rond dezelfde leeftijd hun eerste woordjes zeggen, maar dat welke woorden eerst komen verschilt per taal. Dit hoort bij basisvraag 3: het tijdstip lijkt universeel, terwijl de inhoud cultureel bepaald is.
Dit is het uitgewerkte voorbeeld uit de bron. Gebruik het om te tonen dat het antwoord soms niet óf-óf is, maar beide elementen bevat.
De drie basisvragen samen
Vraag 1: verloopt ontwikkeling geleidelijk of in sprongen?
Vraag 2: komt ontwikkeling door aanleg, omgeving of eigen keuzes?
Vraag 3: is ontwikkeling overal gelijk of cultureel verschillend?
Samen vormen ze een vast kader om theorieën te vergelijken
Deze slide heeft geen instructies
Welke uitspraak toont zowel universeel als cultureel bepaald?
Kinderen groeien elke maand
Mensen kiezen altijd zelf
Eerste woordjes: timing gelijk, woorden verschillend
Muzikale aanleg is erfelijk
Gebaseerd op slide 15: hetzelfde tijdstip wijst op universaliteit, verschillende eerste woorden op culturele invloed via taal.
De derde basisvraag toepassen
Bij de derde basisvraag onderzoek je wat is en wat bepaald is. Dat baby's overal leren stappen wijst op een algemeen patroon. Dat verschilt wanneer iemand als volwassen geldt, toont invloed van de cultuur.
Correct: universeel, cultureel, stappen, volwassen. Echoot slides 12-14.
Wat uit deze les ga je het best onthouden?
Deze slide heeft geen instructies
Welke basisvraag vond je het lastigst en waarom?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
basisvragen - drie grote discussievragen over ontwikkeling waarmee je theorieën kunt vergelijken
continuïteit - ontwikkeling die geleidelijk verloopt, stap voor stap
discontinuïteit - ontwikkeling die in duidelijke sprongen of fasen verloopt
nature - genetische of erfelijke invloeden op ontwikkeling
nurture - invloeden uit opvoeding en omgeving
zelfbepaling - de actieve rol van de persoon die via keuzes de eigen ontwikkeling mee stuurt
universeel - iets in ontwikkeling dat overal of bij iedereen ongeveer gelijk voorkomt
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
cultureel bepaald - iets in ontwikkeling dat afhangt van de cultuur waarin iemand opgroeit
ontwikkelingstheorie - een theorie die verklaart hoe ontwikkeling verloopt en waardoor die gestuurd wordt
aanleg - mogelijkheden of kenmerken die iemand van bij de geboorte meebrengt
omgeving - de mensen, omstandigheden en invloeden rond een persoon
stadia - duidelijk onderscheiden fasen in ontwikkeling
Deze slide heeft geen instructies
Welke uitspraak omschrijft het best wat met de drie basisvragen over ontwikkeling bedoeld wordt?
Een kapstok om theorieën te vergelijken
Een lijst met onderzoeksfasen
Een schema van levensfasen
Een test voor intelligentie
Deze slide heeft geen instructies
Welke tegenstelling hoort bij basisvraag 1?
Nature of nurture
Cultureel of universeel
Continu of discontinu
Individu of groep
Deze slide heeft geen instructies
Een kind groeit elke maand een beetje in lengte. Dit voorbeeld past vooral bij…
discontinuïteit
zelfbepaling
universaliteit
continuïteit
Deze slide heeft geen instructies
Een peuter kan na een korte periode ineens zelfstandig stappen. Dit illustreert vooral…
nurture
discontinuïteit
continuïteit
universaliteit
Deze slide heeft geen instructies
Welke factor verwijst naar genetische aanleg als motor van ontwikkeling?
cultuur
zelfbepaling
nature
nurture
Deze slide heeft geen instructies
Noor heeft muzikale aanleg, krijgt thuis een instrument en kiest zelf om elke dag te oefenen. Welk element is zelfbepaling?
de ouders
de aanleg
het instrument
dagelijks oefenen
Deze slide heeft geen instructies
Welke tegenstelling hoort bij basisvraag 3?
Nature of nurture
Aangeboren of aangeleerd
Continu of discontinu
Cultureel of universeel
Deze slide heeft geen instructies
Baby’s leren overal ter wereld stappen, maar de leeftijd waarop iemand als volwassen geldt verschilt per samenleving. Welke conclusie past hier het best?
Alles is universeel
Alles is cultureel
Beide spelen mee
Geen van beide
Deze slide heeft geen instructies
Een onderzoeker merkt dat kinderen in verschillende landen rond dezelfde leeftijd eerste woordjes zeggen, maar dat de eerste woorden per taal verschillen. Welke basisvraag wordt hier vooral geïllustreerd?
Basisvraag 3
Basisvraag 1
Basisvraag 2
Geen basisvraag
Deze slide heeft geen instructies
Welke combinatie is correct gekoppeld?
Nature = opvoeding
Nurture = genetica
Zelfbepaling = eigen keuzes
Universeel = cultuurgebonden
Deze slide heeft geen instructies
De eerste basisvraag over ontwikkeling
In de ontwikkelingspsychologie vraagt men zich af of ontwikkeling continu verloopt of eerder discontinu. Bij een continu verloop verandert gedrag geleidelijk, zoals wanneer een kind elke maand een beetje groter wordt. Bij een discontinu verloop verschijnen nieuwe mogelijkheden in duidelijke sprongen, zoals wanneer een kind ineens begint te stappen.
Deze slide heeft geen instructies
Nature, nurture en zelfbepaling onderscheiden
De tweede basisvraag onderzoekt waardoor ontwikkeling wordt gestuurd. Nature verwijst naar erfelijke of genetische aanleg, terwijl nurture slaat op invloeden uit de omgeving, zoals opvoeding of school. Daarnaast is er zelfbepaling: mensen maken ook eigen keuzes. Iemand kan dus talent hebben, kansen krijgen en toch zelf beslissen om dagelijks te oefenen.
Deze slide heeft geen instructies
Culturele en universele factoren in ontwikkeling
De derde basisvraag gaat na of ontwikkeling vooral universeel is of cultureel verschilt. Dat baby's wereldwijd rond een vergelijkbare leeftijd hun eerste woordjes zeggen, wijst op een universeel patroon. Welke woorden ze eerst leren, hangt echter samen met de taal van hun omgeving en is dus cultureel bepaald.
Deze slide heeft geen instructies
Welke drie basisvragen gebruik je om ontwikkeling te vergelijken?
Verwacht: leerlingen noemen de drie basisvragen van ontwikkeling: (1) continuïteit vs discontinuïteit, (2) nature/nurture/zelfbepaling, (3) cultureel bepaald vs universeel. Bespreek kort dat dit vergelijkingskaders zijn voor theorieën.
Leg uit: wat is continuïteit en wat is discontinuïteit?
Correcte elementen: continu = geleidelijk, stap voor stap; discontinu = in sprongen of stadia. Een sterk antwoord koppelt dit aan een voorbeeld, bv. groeien is continu, leren stappen voelt discontinu.
Eerste woordjes: welke basisvraag zie je hier, en waarom?
Verwacht: dit gaat over basisvraag 3: cultureel bepaald of universeel. Sterk antwoord: de leeftijd van eerste woordjes lijkt universeel, maar welke woordjes eerst komen is cultureel/taalgebonden. Conclusie: beide spelen mee.
