Samenvatting

• newEditor
• Mens & Natuur
• Middelbare school
• mavo
• Leerjaar 1

v2d

Pak je chromebook, aantekeningenschrift en etui!

35

minute

00

second

add30s

Regels

Regels in de klas:

• Ik luister naar de docent en klasgenoten.

• Ik heb elke les mijn spullen op orde.

• Ik heb een actieve werkhouding.

• Ik ga respectvol om met elkaar en met spullen.

Lesprogramma

• Oefentoets

• Nabespreking & vragenstellen

Lesdoel

• Je herhaalt de stof voor de toets, oefent met toetsvragen en stelt gerichte vragen over de onderdelen die je nog lastig vindt.

Mens & Machine

Hoofdstuk 1 - 

Opbouw dier en robot

Leerdoelen

• Ik kan uitleggen hoe een organisme is opgebouwd van molecuul tot organisme.

• Ik kan de onderdelen van de cel en de functie benoemen (celkern, celmembraan en  cytoplasma).

• Ik benoem voorbeelden van organen bij dieren en mensen.

• Ik benoem dat organismen worden ingedeeld in 4 rijken en ik benoem de verschillen tussen: planten, dieren, schimmels en bacteriën.

• Ik benoem bouw en functie van organen betrokken bij de orgaanstelsels, met name bloedvaten-, ademhalings-, uitscheidings-  en verteringsstelsel.

• Ik kan de overeenkomsten en verschillen benoemen tussen mens en robot.

Van klein naar groot

1. Molecuul = Stoffen waaruit alles is opgebouwd. 

2. Cel = Bouwsteen van elk organisme. 

3. Weefsel = Groep cellen met dezelfde taak. 

4. Orgaan = Deel van een organisme met een eigen taak. 

5. Orgaanstelsel = Groep organen die samenwerken om een bepaalde taak uit te voeren. 

6. Organisme = Een levend wezen.
   
   
   
   
    

4 rijken

Organismen kun je verdelen in vier verschillende groepen (rijken).

Dit hangt af van de opbouw van de cellen. 

Er zijn overeenkomsten en verschillen tussen de cellen.

Celonderdelen en functies

Celmembraan: Beschermt de cel en zorgt voor de uitwisseling van stoffen.

Cytoplasma: De stroperige vloeistof in de cel.

Celkern: Regelt alles in de cel; hier ligt het DNA van de cel.

Dierlijke cel

Transport

Actief: stoffen gaan van lage concentratie naar hoge concentratie --> kost energie.

Passief: stoffen gaan van hoge concentratie naar lage concentratie --> kost GEEN energie. 

Organen

Orgaan = Deel van een organisme met een eigen taak. 

Een orgaan bestaat uit meerdere weefsels die samenwerken.

Wat is een robot?

Robot = Een programmeerbare machine die zelfstandig taken uitvoert.

Verschil met apparaten (zoals wasmachine/pinautomaat):

→ Robots reageren op hun omgeving met sensoren (camera, thermometer, lichtmeter).

Toepassingen: industrie, medische wereld, gezin.

Onderdelen + Functies

• Computer → het “brein”, stuurt alle onderdelen aan.

• Sensorsysteem → neemt informatie uit de omgeving op.

• Motor → zorgt voor beweging van armen, wielen, etc.

• Krachtbron → levert energie.

• Fysieke structuur → armen, benen, wielen of ander frame.

Voor- en nadelen

Voordelen

• Nooit ziek

• Maken minder fouten

• Sneller dan mensen

• Minder aandacht nodig

Nadelen

• Moeten geprogrammeerd worden

• Hoge aanschafkosten

• Onderhoud en reparatie duur

Mens & Machine

Hoofdstuk 2 - 

Bloedsomloop

Leerdoelen

• Ik benoem de bouw en functie van de organen van het bloedvatenstelsel.

• Ik kan uitleggen hoe de organen samenwerken in het bloedvatenstelsel.

• Ik leg het verschil uit tussen de grote en de kleine bloedsomloop.

Schooltv

https://schooltv.nl/video-item/bloedsomloop-je-hart-en-bloedvaten-vormen-samen-de-bloedsomloop#q=bloedsomloop

Bloedsomloop

Het bloedvatenstelsel bestaat uit:

• Hart = pomp

• Bloedvaten = slagaders, haarvaten, aders

• Bloed = vervoert zuurstof, voedingsstoffen en afvalstoffen

Twee rondjes:

Kleine bloedsomloop: hart → longen → hart

Grote bloedsomloop: hart → organen → hart

Hart

Bestaat uit 4 ruimtes:

• Linker boezem: zuurstofrijk bloed uit de longen

• Linker kamer: pompt zuurstofrijk bloed naar het lichaam

• Rechter boezem: zuurstofarm bloed uit het lichaam

• Rechter kamer: pompt zuurstofarm bloed naar de longen

Hartkleppen: zorgen dat bloed

maar één kant op stroomt.

Bloedvaten

Slagaders: van hart naar organen (onder hoge druk)

• Grootste: aorta

Haarvaten: allerkleinste vaten, uitwisseling van stoffen

Aders: van organen terug naar het hart

Mens & Machine

Hoofdstuk 2 - 

Stroomkringen en energielabel

Leerdoelen

• Ik herken spanningsbronnen als energiebron en ik begrijp hoe en waar ze worden gebruikt.

• Ik beschrijf het verband tussen stroomsterkte  en spanning.

• Ik benoem de betekenis van de begrippen stroomsterkte, spanning en vermogen en benoem hun eenheden.

• Ik kan berekeningen maken (volgens de FIBA methode).

• Ik beschrijf het verschil tussen een serie- en parallelschakeling in een stroomkring.

• Ik begrijp wat er wordt bedoeld met een energielabel.

Inleiding

Wat is een stroomkring?

Een stroomkring = spanningsbron + draden + apparaat

Alleen een gesloten stroomkring laat stroom lopen → lampje brandt

Spanningsbronnen: batterij, accu, dynamo, zonnecel, stopcontact

Vergelijking: bloedvatenstelsel = ook een gesloten systeem

Serie- en parallelschakeling:

Serieschakeling:

• 1 stroomkring

• 1 lampje uit > alles uit

• Stroom overal gelijk

Parallelschakeling:

• meerdere stroomkringen

• 1 lampje uit > rest blijft aan

• Stroom wordt verdeeld over de vertakkingen

Serie- en parallelschakeling:

Serieschakeling:

• 1 stroomkring

• 1 lampje uit > alles uit

• Stroom overal gelijk

Parallelschakeling:

• meerdere stroomkringen

• 1 lampje uit > rest blijft aan

• Stroom wordt verdeeld over de vertakkingen

Belangrijke begrippen

vermogen = hoeveel elektrische energie een apparaat in een seconde gebruikt. 

Het vermogen druk je uit in Watt (W).

stroomsterkte = hoeveelheid elektronen. Stroomsterkte heeft de eenheid Ampère (A).

spanning = hoeveel energie de elektronen hebben. Spanning heeft de eenheid Volt (V). 

Postbezorger-metafoor

Spanning = de motivatie voor de postbezorgers om te gaan bezorgen.

Stroom = het aantal pakketten dat per seconde wordt bezorgd.

Vermogen = de opbrengst of het werk dat de postbezorgers leveren.

Berekenen FIBA

Het vermogen kun je berekenen met de formule:

vermogen = spanning * stroomsterkte

F  ->  Formule 

I   ->  Invullen gegevens

B  ->  Berekenen

A  ->  Antwoord opschrijven

Overbelasting & Kortsluiting

Overbelasting:

• Te veel apparaten aangesloten → te groot totaal vermogen

• Stroomsterkte in kabel te hoog → kabel wordt heet → brandgevaar

• Draad/apparaat overbelast = meer stroom dan het aankan

Kortsluiting:

• Elektronen kiezen weg van minste weerstand

• Nieuwe verbinding tussen + en – pool (lage weerstand)

• Veel stroom door kring → warmte → gevaar

• Kortsluiting = hele korte stroomkring

• Oorzaken: kapotte draad, water bij spanningsbron

• Gevolg: overbelasting, smelten draden, brand

Energielabel

Energielabel = laat zien hoe zuinig een apparaat is

Kleuren & letters:

🟢 A = zuinig

🔴 G = niet zuinig

Info op label:

• Energieverbruik (kWh)

• Soms ook waterverbruik (bijv. wasmachine)

Tip: kies A of B → minder stroomverbruik

Tips voor het leren

1. Ga naar het kopje 'Voorbereiding toets' op de website.

2. Check of je de leerdoelen kunt beantwoorden, kijk de oefentoets na en bekijk hoe je een vraag moet aanpakken.

3. Leer de theorie van de website (theoriekaarten) en uit je aantekeningenschrift.

4. Ga op zoek naar extra informatie, filmpjes, spelletjes, etc. over dit onderwerp op het internet.

5. Heb je vragen of extra hulp nodig? Vraag het (op tijd) aan de docent.