8.5 Bestuiving, bevruchting en verspreiding

Bestuiving, bevruchting en verspreiding

1 / 34
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolvmbo kLeerjaar 4

In deze les zitten 34 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Bestuiving, bevruchting en verspreiding

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoel

Ik kan omschrijven wat bestuiving is, kenmerken van insectenbloemen en windbloemen noemen, beschrijven hoe bevruchting bij zaadplanten verloopt, uitleggen welke veranderingen na bevruchting plaatsvinden en uit afbeeldingen afleiden hoe zaden worden verspreid.

Dit combineert de drie opgegeven leerdoelen in één lesdoel, omdat de basisstof als samenhangend geheel is aangeleverd.

Welke woorden koppel jij aan bestuiving of zaden verspreiden?

Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Vraag eventueel door op woorden als bij, wind, bloem, zaad, vrucht en nectar.

Waar gaat deze basisstof over?

In deze les volg je de voortplanting van bloemplanten in drie stappen:

  • bestuiving

  • bevruchting

  • verspreiding van zaden


Zo wordt duidelijk hoe uit een bloem uiteindelijk een nieuwe plant kan ontstaan.

Deze slide heeft geen instructies

Bestuiving

Bestuiving is het overbrengen van stuifmeel van de helmknop naar de stempel van een bloem.


Bij bestuiving komt het stuifmeel dus op de stempel terecht. Er is dan nog geen bevruchting.

Benadruk het verschil tussen bestuiving en bevruchting; leerlingen halen deze begrippen vaak door elkaar.

Twee manieren van bestuiven

Stuifmeel kan op verschillende manieren worden verplaatst:

  • door insecten

  • door de wind


De bouw van een bloem past vaak bij de manier van bestuiven.

Deze slide heeft geen instructies

Bestuiving door insecten

Insecten nemen stuifmeel mee terwijl ze een bloem bezoeken.

  • stuifmeel blijft aan hun lichaam hangen

  • bij een volgende bloem komt het op de stempel terecht

Noem eventueel bijen, hommels en vlinders als voorbeelden.

Kenmerken van insectenbloemen

Stuifmeel

Opvallend

  • vaak grote bloemen

  • kleurige kroonbladeren

  • vaak geur

  • vaak nectar

  • vaak kleverig

  • blijft goed aan insecten hangen

  • meestal minder stuifmeel nodig dan bij windbloemen

Koppel steeds structuur aan functie: kleur, geur en nectar lokken insecten; kleverig stuifmeel helpt bij transport.

Bestuiving door de wind

Bij windbestuiving wordt stuifmeel door de lucht meegevoerd.

  • bloemen hoeven geen insecten te lokken

  • veel stuifmeel waait verloren

  • daarom maken deze planten vaak veel stuifmeel

Deze slide heeft geen instructies

Kenmerken van windbloemen

Bloem

Stuifmeel en stempels

  • meestal klein en onopvallend

  • vaak geen opvallende kleur

  • meestal geen geur of nectar

  • veel licht stuifmeel

  • stuifmeel waait gemakkelijk weg

  • stempels vangen stuifmeel uit de lucht op

Als passend voorbeeld kun je gras of hazelaar noemen.

Wat is bestuiving?

A

Stuifmeel op stempel

B

Zaad vormt vrucht

C

Kern versmelt eicel

D

Bloem maakt nectar

De juiste kern is: stuifmeel wordt van helmknop naar stempel overgebracht. De afleiders horen bij bevruchting of lokken van insecten.

Insectenbloemen en windbloemen

Een insectenbloem heeft vaak opvallende kleuren, geur en . Het stuifmeel is vaak , zodat het aan insecten blijft hangen. Een windbloem is meestal klein en onopvallend en maakt veel stuifmeel dat gemakkelijk wegwaait.

Een insectenbloem heeft vaak opvallende kleuren, geur en
. Het stuifmeel is vaak
, zodat het aan insecten blijft hangen. Een windbloem is meestal klein en onopvallend en maakt veel
vrucht
droog
zwaar
nectar
hard

Correcte invulling: nectar, kleverig, licht. Hiermee wordt het verschil tussen lokken van insecten en meewaaien met de wind geoefend.

Waarom is een windbloem vaak onopvallend?

Bespreek dat insectenbloemen insecten moeten lokken met kleur, geur en nectar, terwijl windbloemen geen insecten hoeven te lokken en daarom klein/onopvallend kunnen zijn. Ook kan genoemd worden dat windbloemen veel licht stuifmeel hebben.

Bevruchting

Bevruchting gebeurt nadat stuifmeel op de stempel is gekomen.


Een kern uit een stuifmeelkorrel versmelt met een eicel in een zaadbeginsel. Pas dan ontstaat een begin van een nieuw plantje.

Houd het op kernversmelting op schoolniveau; vermijd extra details als dubbele bevruchting als dat niet in de methode nodig is.

Hoe verloopt bevruchting?

Stuifmeel op de stempel → stuifmeelbuis groeit door de stijl → kern uit de stuifmeelkorrel bereikt het zaadbeginsel → versmelting met de eicel


Zo kan uit een bestoven bloem een zaad ontstaan.

Wijs leerlingen op de volgorde van de onderdelen: stempel, stijl, vruchtbeginsel, zaadbeginsel.

Waar vindt bevruchting plaats?

De bevruchting vindt plaats in een zaadbeginsel in het vruchtbeginsel.


Het vruchtbeginsel is dus het deel van de bloem waarin later zaden en vaak ook een vrucht ontstaan.

Deze slide heeft geen instructies

Veranderingen na de bevruchting

Na de bevruchting verandert een deel van de bloem:

  • uit het zaadbeginsel ontstaat een zaad

  • uit het vruchtbeginsel ontstaat een vrucht

  • andere bloemdelen verdrogen vaak en vallen af

Dit is een kernslide: laat leerlingen de omzetting van bloemdeel naar eindproduct goed onthouden.

Van bloem naar vrucht

Een vrucht beschermt de zaden.

Soms is de vrucht sappig, soms droog en hard. In beide gevallen helpt de vrucht mee aan het bewaren en verspreiden van de zaden.

Maak duidelijk dat niet alleen eetbaar fruit een vrucht is; ook peulen, noten en graankorrels zijn vruchten of onderdeel daarvan in biologische zin.

Waar vindt bevruchting plaats?

A

In de stijl

B

In de stempel

C

In het zaadbeginsel

D

In de helmknop

Laat leerlingen precies onderscheiden: stuifmeel komt op de stempel, maar de bevruchting zelf gebeurt in een zaadbeginsel in het vruchtbeginsel.

Van bestuiving naar vrucht

Na bestuiving groeit een door de stijl. Een kern uit de stuifmeelkorrel bereikt het en versmelt daar met de eicel. Daarna ontstaat uit het zaadbeginsel een en uit het vruchtbeginsel een .

Na bestuiving groeit een
door de stijl. Een kern uit de stuifmeelkorrel bereikt het
en versmelt daar met de eicel. Daarna ontstaat uit het zaadbeginsel een
en uit het vruchtbeginsel een
stempel
helmknop
nectar
windbloem
kroonblad

Correcte volgorde en invulling: stuifmeelbuis, zaadbeginsel, zaad, vrucht.

Verspreiding van vruchten en zaden

Zaden moeten op een goede plek terechtkomen om te kunnen kiemen.


Verspreiding zorgt ervoor dat jonge planten niet allemaal vlak naast de ouderplant groeien. Dat verkleint de concurrentie om licht, water en ruimte.

Deze slide heeft geen instructies

Manieren van verspreiding

Vruchten en zaden kunnen worden verspreid:

  • door de wind

  • door dieren

  • door de plant zelf


Aan de bouw van een vrucht of zaad kun je vaak zien welke manier past.

Dit bereidt leerlingen voor op het afleiden uit afbeeldingen.

Verspreiding door de wind

Zaden die door de wind worden verspreid zijn vaak:

  • licht

  • klein

  • voorzien van pluis of vleugels


Daardoor blijven ze langer in de lucht.

Voorbeelden: paardenbloem, esdoorn.

Verspreiding door dieren

Dieren kunnen zaden op twee manieren verspreiden:

  • vruchten eten en zaden elders achterlaten

  • zaden of vruchten meenemen aan vacht of veren


Haken of sappige vruchten passen vaak bij deze verspreiding.

Je kunt kleefkruid of klit noemen voor vasthechten, en bessen voor opeten.

Verspreiding door de plant zelf

Sommige planten zorgen zelf voor verspreiding.

  • vruchten drogen uit

  • spanning bouwt op in de vruchtwand

  • zaden worden weggeslingerd

Een voorbeeld is springzaad. Benadruk dat de plant geen dier of wind nodig heeft om de zaden los te maken.

Herkennen aan de bouw

Uit een afbeelding kun je de verspreidingswijze vaak afleiden:

  • pluis of vleugels → wind

  • haken of kleefstructuren → dieren

  • stevige, openspringende vrucht → plant zelf

  • sappige vrucht → dieren

Laat zien dat leerlingen moeten kijken naar zichtbare kenmerken en die koppelen aan functie.

Welke bouw past bij verspreiding door dieren?

A

Pluis en vleugels

B

Licht en klein

C

Haken of sappig

D

Droog en springend

De afleiders verwijzen naar windverspreiding of verspreiding door de plant zelf. Dierenverspreiding past bij vasthechten of opeten.

Verspreiding herkennen

Zaden met of vleugels worden vaak door de wind verspreid. Vruchten met passen vaak bij verspreiding door dieren. Een stevige, openspringende wijst op verspreiding door de plant zelf.

Zaden met
of vleugels worden vaak door de wind verspreid. Vruchten met
passen vaak bij verspreiding door dieren. Een stevige, openspringende
nectar
stempel
kleurige
zaadbeginsel

Correcte invulling: pluis, haken, vrucht.

Welk kenmerk zou jij eerst bekijken op een afbeelding?

Bespreek dat leerlingen zichtbare kenmerken moeten koppelen aan functie: pluis/vleugels = wind, haken/sappig = dieren, openspringende vrucht = plant zelf.

Wat heb jij vandaag het duidelijkst geleerd?

Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen één concreet leerpunt noemen, bijvoorbeeld het verschil tussen bestuiving en bevruchting of kenmerken van verspreiding.

Welk onderdeel hielp jou het meest bij begrijpen?

Reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: schema's, afbeeldingen, vergelijking insectenbloem-windbloem, of de stappen van bevruchting.

Welk deel vond jij nog lastig of verwarrend?

Gebruik dit als signaal voor herhaling. Let op terugkerende lastige punten zoals zaadbeginsel versus vruchtbeginsel of bestuiving versus bevruchting.

Begrippen

bestuiving - het overbrengen van stuifmeel van de helmknop naar de stempel

insectenbloem - bloem die is aangepast aan bestuiving door insecten

windbloem - bloem die is aangepast aan bestuiving door de wind

bevruchting - versmelting van een kern uit een stuifmeelkorrel met een eicel

stempel - deel van de stamper waarop stuifmeel terechtkomt

vruchtbeginsel - deel van de bloem waarin de zaadbeginsels liggen

zaadbeginsel - deel van de bloem waarin na bevruchting een zaad kan ontstaan

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

vrucht - ontstaan uit het vruchtbeginsel en beschermt vaak de zaden

zaad - ontstaat uit een zaadbeginsel na bevruchting

nectar - zoete vloeistof waarmee bloemen insecten lokken

stuifmeel - korrels die de mannelijke voortplantingscellen van een plant bevatten

stuifmeelbuis - buis waardoor een kern uit de stuifmeelkorrel naar het zaadbeginsel gaat

verspreiding - het op verschillende plekken terechtkomen van vruchten of zaden

Deze slide heeft geen instructies