De Middeleeuwen
5.3 Leenheren en leenmannen
De Middeleeuwen
5.3 Leenheren en leenmannen
Leerdoelen
Ik kan beschrijven hoe het Frankische rijk ontstond en zich uitbreidde.
Ik kan uitleggen hoe Karel de Grote zijn rijk bestuurde
Ik kan beschrijven wat er na de dood van Karel de Grote veranderde in het Frankrische Rijk
Ik kan vertellen wie de vikingen waren en hoe Europa met ze te maken kreeg
Ik kan uitleggen hoe edelen zorgden voor veiligheid in hun gebied.
Wat weet jij al over de middeleeuwen?
Eerst de naam:
De Middeleeuwen
De tijd na het Romeinse Rijk (Oudheid) en vóór de Nieuwe Tijd.
Het ligt in het midden van die twee perioden: tussenperiode
Ongeveer tussen 500 en 1500
Vroege Middeleeuwen: 500-1000
Late Middeleeuwen: 1000-1500
Onrustige tijden in Europa
500-800
Na de val van het West-Romeinse Rijk waren er veel oorlogen
Reizen was gevaarlijk en de meeste mensen leefden in dorpjes.
Grote steden, zoals Rome, waren er niet (meer)
Het Frankische Rijk
751-870
Het Frankische volk kreeg de macht over een groot deel van Europa.
De bekendste Frankische koning was Karel de Grote.
In het jaar 800 werd hij zelfs keizer van het Heilige Roomse Rijk
Bestuur
Het besturen van het rijk was niet eenvoudig
De oude Romeinse wegen waren grotendeels onbruikbaar en veel steden waren verdwenen. In grote delen van het Rijk woonde niemand meer.
Door de slechte verbindingen en lange afstanden kon Karel het Rijk niet vanuit één hoofdstad besturen.
Belasting innen was ook lastig omdat de geldeconomie grotendeels verdwenen was.
Om zijn gezag te tonen reisde Karel continue rond langs zijn verschillende paleizen.
Het leenstelsel
Karel de Grote kon zijn land niet alleen besturen., daarom kreeg hij hulp van hertogen en graven
Zijn trouwste edelmannen kregen als beloning ieder een gebied in leen.
Zij mochten dit namens hem besturen: zij werden zijn leenmannen/vazallen. Karel was hun leenheer
Een leenman mag inkomsten uit zijn gebied halen. In ruil daarvoor moet hij in zijn gebied rechtspreken namens de heer en zorgen voor orde en veiligheid. Daarnaast moest hij militairen leveren voor het leger van de koning.
Het leenstelsel heet ook wel: feodalisme
Verdeeldheid en onveiligheid
Het rijk werd na de dood van Karel de Grote en zijn zoon steeds meer verdeeld en verdeeld en verdeeld...
De edelen die deze gebieden bestuurden, 'vergaten soms maar even' dat zij dit gebied offcieel nog steeds in leen hadden van hun leenheer! Zo werd de macht van edelen erfelijk.
Hoge edelmannen gingen zelf ook leenmannen benoemen: achterleenmannen die een kleiner gebied bestuurden --> versnippering van de macht en meer onveiligheid in Europa.
Of ze leenden het weer verder uit aan achterleenmannen...
Vikingen
De Vikingen waren Germanen uit Scandinavië
Vanaf de 8e eeuw krijgt Europa te maken met hun rooftochten
Vooral kerken en kloosters waren een doelwit: veel kostbaarheden en weinig bescherming
Ook steden werden soms geplunderd zoals Dorestad in Nederland
Alleen de oudste zoon had bij de vikingen erfrecht, de jongere zoons moesten daarom op rooftocht voor roem en bezittingen.
De vikingen profiteerden van het verzwakte Frankische Rijk.
Kastelen en ridders
Edelen gingen kastelen bouwen om zichzelf en de burgers te beschermen tegen aanvallen.
Eerst van hout, later met slotgracht en muur. Daarna met dikke stenen muren.
Edelen namen ook voetsoldaten en ridders in dienst. Ridders waren soldaten te paard met een harnas aan en een schild en zwaard/lans in de hand.
In de 8e eeuw gaan ridders de stijgbeugel gebruiken waardoor ze steviger in het zadel zitten en nog zwaardere bescherming kunnen dragen.
Wat is een goed voorbeeld van een leenstelsel?
De koning bestuurt zijn land helemaal in zijn eentje.
De koning heeft ministers die hem advies geven over het bestuur van zijn land.
De koning heeft niets te zeggen over het bestuur van zijn land.
De koning heeft zijn land in twintig stukken verdeeld. Ieder stuk wordt bestuurd door een vriend van hem.
Op deze afbeelding uit de dertiende eeuw belooft een leenman trouw aan Karel de Grote. Is deze uitspraak goed of fout? De man helemaal links op de afbeelding is Karel de Grote.
Goed
Fout
Op deze afbeelding uit de dertiende eeuw belooft een leenman trouw aan Karel de Grote. Is deze uitspraak goed of fout? Karel de Grote wordt nu de leenheer van de leenman
Goed
Fout
Op deze afbeelding uit de dertiende eeuw belooft een leenman trouw aan Karel de Grote. Is deze uitspraak goed of fout? De afbeelding gaat over de manier waarop Karel de Grote zijn land bestuurde
Goed
Fout
Welke plicht heeft een leenman?
Hij moet in zijn gebied doen waar hij zin in heeft.
Hij moet elke ochtend bijtijds opstaan.
Hij moet trouw beloven aan zijn leenheer.
Hij moet delen van zijn gebied doorlenen aan onderleenmannen.
Begrippen bij deze paragraaf:
Erfelijk: als iets van ouders op kinderen overgaat.
Gezag: macht, overwicht
Graaf: hoge edelman, bestuurder van een graafschap
Hertog: hoge edelman, bestuurder van een hertogdom
Leenheer: vorst of hoge edelman die een gebied laat besturen door een leenman.
Leenman: (vazal) edelman die een gebied bestuurt in opdracht van een leenheer.
Leenstelsel: (feodalisme) bestuurssysteem met leenheren en leenmannen.
Ridder: soldaat te paard
Personen
Karel de Grote
Jaartallen
768 Karel de Grote komt aan de macht
800 Karel de Grote wordt door de paus tot keizer gekroond
814 Karel de Grote sterft
834- 863 Vikingen plunderen herhaaldelijk Dorestad