Les 1 - Project 'Gedichten in het dagelijks leven'

• Nederlands
• Voortgezet speciaal onderwijs
• Leerroute 2

Les 1 - Project 'Gedichten in het
dagelijks leven'

Eindrijm en soorten rijm

Vandaag

Aan het einde van deze les heb je extra geoefend met het herkennen van rijmschema's en verschillende soorten rijm.

Welke begrippen ken je nog
van het onderdeel Gedicht?

Bekijk en luister onderstaande video met Nederlandstalige muziek.

Welk van de drie songteksten spreekt jou het meeste aan?

1. Liedje 1
2. Liedje 2
3. Liedje 3

Voldoet dit fragment aan jouw definitie van poezië?

1. Ja
2. Nee

Eindrijm

Een dichter kan op verschillende manieren woorden laten rijmen. Rijmende woorden aan het eind van regels noem je eindrijm. 
Als eindrijm een bepaald patroon heeft, noem je dat een  rijmschema.
Bijvoorbeeld:

Door kapot geschoten straten      A

zonder vader, zonder land               B

loop je hulpeloos verlaten               A

aan je moeder's warme hand.       B

Eindrijm

Ken je de vier rijmschema's?

* Gepaard rijm: er rijmen telkens twee regels op elkaar.

* Gekruist rijm: de regels rijmen om en om op elkaar.

* Omarmend rijm: regel 1 en 4 rijmen op elkaar en  regel 2 en 3 rijmen op elkaar.

* Gebroken rijm: regel 2 en 4 rijmen op elkaar.

Welk rijmschema hoort er bij de volgende eindrijm?

Gepaard rijm

Gekruist rijm

Omarmend rijm

A

B

B

A

A

A

B

B

A

B

A

B

Luister naar het liedje en
geef aan om welke soort rijm
het gaat.

Welk rijmschema tref je aan in het refrein van 'Ik neem je mee' van
Gers Pardoel?

ik neem je mee, ik neem je mee op reis
ik neem je mee, naar Rome of Parijs
ik lijk misschien wel cool doordat je weet wat ik nu voel
jij klinkt als muziek dus laat je zien wat ik bedoel

Soorten rijm

Ook woorden kunnen op verschillende manieren rijmen.

​Bekijk deze citaten uit verschillende songteksten eens:

“De zoute zee slaakt een diepe zilte zucht.”

(Bløf – Aan de kust)

“Als een vlinder altijd vrij en voor het leven op de vlucht.”

(Boudewijn de Groot – Verdronken Vlinder)

Wat valt je op als je kijkt naar de beginletters van de woorden van onderstaande zinnen?

“Als een vlinder altijd vrij en voor het leven op de vlucht.”
(Boudewijn de Groot – Verdronken Vlinder)

Alliteratie

Eerder genoemde voorbeelden waren voorbeelden van een alliteratie.

Alliteratie is het herhaald gebruik van gelijke beginmedeklinkers in een gedicht.

Assonantie

Assonantie is een andere vorm van rijm. Daarbij gaat het om de klanken(klinkers) in een woord die steeds terugkeren. Dat hoeft niet te rijmen. Veel rappers maken hier gebruik van, omdat er ritme door ontstaat en het poëtisch klinkt! 

Welke twee klanken keren terug in het refrein?

Bekijk dit stukje songtekst van Ali B uit ‘Terwijl jullie nog bij mij zijn’. 

Refrein:

Uren die vliegen

Die jaren die liegen

ze zeggen doe rustig aan

er is tijd genoeg

Zien jullie niet dat ik jullie zo lief heb

​oh, ik mis jullie nu al terwijl jullie nog bij me zijn 

alliteratie

assonantie

​“Ik ben gekomen met man en macht maar breng het wel met de nonchalance.” 

(Typhoon – Zandloper)

Eindelijk vrij

De tijd is voorbij,

Want alles is nieuw,

En ik voel me nu,
Alles wat ik wil, 

Kan nu en wil ik stil

(Gers Pardoel - Eindelijk)

En respect had ik allang gepakt,

​niet gekregen dan nam ik het van ze af.

Hing niet meer met meeëters,

wilde van ze af,

dus m'n broer Karim wees me de wegen

en ik nam de stappen.

(Fresku - Nieuws dag)

De dag is donker, de droom die dreef

(Marco Borsato - Kijk niet om)

Aan de slag!

Schrijf een gedicht, liedtekst of rap van minimaal 12 en maximaal 16 regels. In je tekst laat je zien dat je bewust keuzes maakt in vorm én inhoud.

Verplichte onderdelen:

- Een vast rijmschema óf bewust gekozen vrij rijm, waarbij ritme en regelafbreking een duidelijke functie hebben.

- Alliteratie: minstens twee verschillende voorbeelden.

- Assonantie: minstens twee verschillende voorbeelden.

- Een centrale gedachte of thema (bijvoorbeeld: vrijheid, jaloezie, vriendschap, angst, dromen). Zorg dat je tekst inhoud heeft: er gebeurt iets, je roept een gevoel op of vertelt een kort verhaal.