Waarom zuurstof toedienen?
Waarom zuurstof toedienen?
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan uitleggen om welke redenen zuurstof wordt toegediend en hoe een zuurstoftekort in het lichaam ontstaat.
Deze slide heeft geen instructies
Welke signalen of oorzaken van zuurstoftekort ken je al?
Gebruik de inzendingen om voorkennis op te halen. Let op woorden als benauwdheid, COPD, longen, hart, saturatie, paniek of verslikking.
Onvoldoende opname van zuurstof
Zuurstof is direct nodig voor het functioneren van organen. Bij een tekort ontstaat benauwdheid (dyspneu). Je kunt dat herkennen aan:
happen naar adem
zweten
zichtbare onrust
bij ernstige benauwdheid: paniek in de ogen
Als lucht in de longen niet op tijd wordt ververst, kan het lichaam geen zuurstof opnemen.
Leg de urgentie uit: langdurig zuurstoftekort kan leiden tot bewusteloosheid, uitval van organen en overlijden.
Luchtwegen: boven en onder
Bovenste luchtwegen: neus, mond- en keelholte, strottenhoofd tot boven de stembanden
Onderste luchtwegen: strottenhoofd onder de stembanden, luchtpijp en longen
Samen zorgen zij voor aanvoer van lucht naar de longen
Deze slide heeft geen instructies
Functies van de luchtwegen
wisselen zuurstof en koolstofdioxide uit
beschermen tegen schadelijke stoffen
maken geluid mogelijk
Bovenste luchtwegen
Onderste luchtwegen
geleiden lucht naar de onderste luchtwegen
zuiveren de lucht
warmen de lucht op
Deze slide heeft geen instructies
De route van ingeademde lucht
Neus of mond → keelholte → strottenhoofd → luchtpijp → bronchiën → steeds kleinere vertakkingen → longen
In de keelholte kruisen luchtweg en voedselweg elkaar. Het strotklepje sluit de luchtpijp af wanneer voedsel passeert, zodat voedsel niet in de luchtweg komt.
Benoem dat een vreemd voorwerp of veel slijm in mond of luchtpijp direct verwijderd moet worden voordat zuurstof toedienen zinvol is.
Wanneer opname tekortschiet
Onvoldoende zuurstofopname ontstaat als lucht de longen niet goed bereikt of de ademhaling niet goed verloopt.
verzwakt ademcentrum, bijvoorbeeld door hoofdletsel of intoxicatie
vernauwing of afsluiting van luchtweg, bijvoorbeeld door tumor of zwelling
afknelling van de luchtpijp van buitenaf
geen toegang tot een long, zoals bij een pneumothorax
onvoldoende ademarbeid door pijn, operatie, neurologisch letsel of rookinhalatie
Deze slide heeft geen instructies
Welke structuur voorkomt dat voedsel in de luchtpijp komt?
Bronchiën
Strotklepje
Keelholte
Middenrif
Toetst de route van ingeademde lucht en de functie van het strotklepje. Keelholte is een plausibele afleider omdat daar luchtweg en voedselweg elkaar kruisen.
Aanvoer van lucht naar de longen
Bij het inademen gaat lucht via neus of mond naar de keelholte. Daarna stroomt de lucht door het strottenhoofd en de luchtpijp richting de bronchiën. Als deze route geblokkeerd raakt, is de zuurstofopname onvoldoende.
Alle drie de invulwoorden zijn kernbegrippen uit de eerste subtopic: route van lucht en gevolg van blokkade.
Onvoldoende werking van de longen
Ademhalen en gasuitwisseling zijn niet hetzelfde.
Bij het ademhalen bewegen middenrif, tussenribspieren en buikspieren lucht in en uit de longen. In de longen vindt daarna de gasuitwisseling plaats: zuurstof gaat het bloed in en koolstofdioxide gaat naar de longblaasjes om uitgeademd te worden.
Deze slide heeft geen instructies
Diffusie in de longblaasjes
In de alveoli wordt zuurstof opgenomen in het bloed
Tegelijk geeft het bloed koolstofdioxide af
Dit heet diffusie: verplaatsing van hoge naar lage concentratie
Gebruik alveoli en longblaasjes vervolgens als hetzelfde begrip om verwarring te voorkomen.
Rol van hemoglobine
In rode bloedcellen zit hemoglobine. Deze stof bindt zuurstof en vervoert die naar de cellen. Bij de cellen laat hemoglobine zuurstof los en neemt koolstofdioxide mee terug richting de longen.
Goede gasuitwisseling in de longen is dus nodig om hemoglobine weer met zuurstof te vullen.
Deze slide heeft geen instructies
Als de longen niet goed uitwisselen
Benauwdheid kan ontstaan wanneer diffusie in de longen verstoord is.
longembolie: minder doorbloeding achter de verstopping
verhoogde druk in longvaten
longontsteking in luchtwegen of longblaasjes
beschadiging door taai slijm, zoals bij taaislijmziekte
verlies van elasticiteit en kleiner uitwisselingsoppervlak
schade door verbranding of giftige gassen
Deze slide heeft geen instructies
Wat gebeurt er bij diffusie in de longblaasjes?
Zuurstof gaat naar het bloed
Voedsel gaat naar de slokdarm
Bloed wordt rondgepompt
Lucht wordt opgewarmd
Correct is de gasuitwisseling: zuurstof naar het bloed en koolstofdioxide terug naar de longblaasjes. De andere opties horen bij andere delen van het ademhalings- of circulatiesysteem.
Gasuitwisseling en vervoer
In de longblaasjes vindt diffusie plaats. Daarbij gaat zuurstof het bloed in. In rode bloedcellen zit hemoglobine, dat zuurstof bindt en vervoert. Als de uitwisseling verstoord is, ontstaat vaak benauwdheid.
Controleert of studenten het verschil zien tussen plaats van uitwisseling, transportstof en zichtbaar gevolg.
Waarom geeft een longembolie benauwdheid?
Bespreek dat een mogelijk antwoord gaat over een verstoorde gasuitwisseling: zuurstof komt minder goed in het bloed, waardoor organen te weinig zuurstof krijgen en benauwdheid ontstaat. Voorbeelden: longembolie, longontsteking, beschadigde longblaasjes, giftige gassen.
Onvoldoende zuurstoftransport door het bloed
Zelfs als de longen zuurstof opnemen, moet die zuurstof nog door het lichaam worden vervoerd. Daarvoor zijn bloed en hart nodig.
Als het hart het bloed niet goed rondpompt, krijgen organen te weinig zuurstof. Ook het hart zelf kan dan te weinig zuurstof krijgen en slechter gaan functioneren.
Deze slide heeft geen instructies
Drie manieren waarop transport faalt
te weinig zuurstofrijk bloed terug uit de longen, zoals bij hartfalen
het hart pompt te weinig weg, zoals bij een hartaanval of klepprobleem
er is te weinig effectief circulerend bloed, zoals bij shock
Noem eventueel vocht achter het hart als voorbeeld uit de bron bij verminderde terugstroom.
Gevolg van slecht transport
Longen nemen zuurstof op → bloed moet zuurstof vervoeren → hart moet bloed rondpompen
Als één schakel uitvalt, bereikt zuurstof de organen onvoldoende. Dan kan zuurstoftoediening nodig zijn als ondersteuning, naast behandeling van de oorzaak.
Deze slide heeft geen instructies
Waardoor kan zuurstoftransport door het bloed tekortschieten?
Shock
Verslikking
Longontsteking
Strotklepje
Shock hoort bij falend transport/circulatie. Verslikking past bij opnameprobleem, longontsteking bij gestoorde longwerking.
Van longen naar organen
De longen nemen zuurstof op, maar daarna moet het bloed die zuurstof vervoeren. Het hart pompt dit bloed rond door het lichaam. Als die schakel faalt, krijgen organen te weinig zuurstof.
Eenvoudige ketencontrole: opname in longen is niet genoeg zonder bloed en hart.
Chronisch zuurstoftekort
Sommige zorgvragers hebben langdurig een verminderde zuurstofopname. Dat heet chronisch zuurstoftekort.
Dit komt voor bij onderliggende aandoeningen, bijvoorbeeld:
COPD
nog maar één werkende long
hersenletsel waardoor opnemen van zuurstof moeilijker is
Deze slide heeft geen instructies
Zuurstofsaturatie meten
Met een saturatiemeter meet je de zuurstofverzadiging
De meter wordt vaak op de vinger geplaatst
Je meet hoeveel hemoglobine aan de oppervlakteweefsels met zuurstof verzadigd is
Houd het op basisuitleg; noem geen streefwaarden, omdat die niet in de brontekst staan.
Signalen van zuurstoftekort
benauwdheid, sterker dan bij de inspanning past
versnelde ademhaling, ook in rust
gebruik van hulpademhalingsspieren
snelle pols of hartritmestoornissen
verhoogde bloeddruk
hyperventilatie
verwardheid door te weinig zuurstof in de hersenen
Deze slide heeft geen instructies
Waarmee meet je zuurstofsaturatie?
Saturatiemeter
Stethoscoop
Thermometer
Spirometer
Toetst basiskennis uit chronisch zuurstoftekort en meten.
Welk signaal van zuurstoftekort valt jou het snelst op?
Benauwdheid
Snelle ademhaling
Hulpademhaling
Verwardheid
Deze slide heeft geen instructies
Verlichting van benauwdheid
Benauwdheid is een klacht die mensen verschillend ervaren. Niet alleen ziekte, maar ook onverwachte situaties kunnen benauwdheid veroorzaken, zoals:
verslikking
hyperventilatie
een allergische reactie
angst na een heftige gebeurtenis
Deze slide heeft geen instructies
Rust en observatie
Een rustige benadering kan paniek verminderen. Door goed te observeren, zie je wanneer benauwdheid toeneemt en ondersteuning nodig is.
In sommige situaties kunnen medicijnen of zuurstof helpen om de benauwdheid te verlichten.
Benoem ook dat benauwdheid in de laatste levensfase veel voorkomt en vaak versterkt wordt door angst.
Vijf redenen voor zuurstoftoediening
onvoldoende opname van zuurstof - lucht bereikt de longen niet goed of ademhaling verloopt onvoldoende
onvoldoende werking van de longen - gasuitwisseling in de longblaasjes is verstoord
onvoldoende zuurstoftransport door het bloed - hart en circulatie vervoeren zuurstof niet goed
chronisch zuurstoftekort - langdurige aandoening geeft blijvende verminderde opname
verlichting van benauwdheid - zuurstof kan ondersteuning geven bij ernstige benauwdheid
Deze slide heeft geen instructies
Welke situatie past het best bij verlichting van benauwdheid?
Rustig benaderen
Alleen temperatuur meten
Direct laten lopen
Meteen laten eten
Sluit aan op de laatste subtopic: observatie, rust en paniekvermindering zijn belangrijk bij benauwdheid.
Waarom blijven observeren bij benauwdheid belangrijk?
Laat studenten benoemen dat benauwdheid subjectief is, dat angst benauwdheid kan versterken en dat observeren helpt om verergering op tijd te signaleren.
Wat neem je uit deze les mee naar de praktijk?
Reflectievraag zonder goed of fout. Stimuleer concrete antwoorden, bijvoorbeeld een begrip, oorzaak of signaal.
Welk onderdeel hielp jou het meest om dit te begrijpen?
Reflectievraag over het leerproces. Gebruik antwoorden om te bepalen welke uitleg of visual het best werkte.
Welk deel vond je nog lastig of verwarrend?
Reflectievraag om zicht te krijgen op lastige onderdelen, bijvoorbeeld diffusie, hemoglobine of het verschil tussen opname en transport.
Begrippenlijst
dyspneu - benauwdheid of kortademigheid
bovenste luchtwegen - neus, mond- en keelholte en strottenhoofd tot boven de stembanden
onderste luchtwegen - strottenhoofd onder de stembanden, luchtpijp en longen
trachea - de luchtpijp
bronchiën - de twee hoofdtakken van de luchtpijp naar de longen
alveoli - longblaasjes waarin gasuitwisseling plaatsvindt
diffusie - verplaatsing van moleculen van hoge naar lage concentratie
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
hemoglobine - stof in rode bloedcellen die zuurstof en koolstofdioxide kan binden
erytrocyten - rode bloedcellen
pneumothorax - klaplong waardoor een long niet goed kan ontplooien
longembolie - afsluiting van een bloedvat in de longen
zuurstofsaturatie - mate waarin hemoglobine met zuurstof verzadigd is
saturatiemeter - apparaat dat de zuurstofverzadiging meet
chronisch zuurstoftekort - langdurig tekort aan beschikbare zuurstof in het lichaam
Deze slide heeft geen instructies