Wat doet medicatie met het lichaam?
Wat doet medicatie met het lichaam? Farmacodynamiek- lesweek 2 Verzorgende IG
Onderdelen in deze les
Wat doet medicatie met het lichaam? Farmacodynamiek- lesweek 2 Verzorgende IG
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
uitleggen wat een geneesmiddel doet in het lichaam;
het verschil benoemen tussen werking, bijwerking en contra-indicatie;
enkele veelvoorkomende toedieningsvormen herkennen;
uitleggen waarom medicatie per persoon anders kan werken;
observaties uitvoeren bij medicatiegebruik.
De gebruiker gaf meerdere leerdoelen. Volgens de instructie is één leerdoel leidend; dit doel past het best bij de subonderwerpen over werking, verschillen tussen personen, toedieningsvormen en observaties.
Welke woorden komen in je op bij wat je lichaam doet met medicatie?
1
minute
00
second
Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen. Verwachte thema’s: helpen, bijwerking, pijn, pil, ziek, slikken, injectie, veilig gebruiken.
Wat is een geneesmiddel?
Een geneesmiddel beïnvloedt processen in het lichaam
Het kan klachten verminderen, genezen of voorkomen
Het werkt pas als het op de juiste plek in het lichaam komt
Leg eenvoudig uit dat farmacodynamiek gaat over wat een medicijn met het lichaam doet, niet over hoe het lichaam het medicijn afbreekt of uitscheidt.
Judf Danielle
Farmacodynamiek Bing Video's
Deze slide heeft geen instructies
Hoe ontstaat werking?
Een geneesmiddel werkt doordat de werkzame stof contact maakt met cellen, receptoren of processen in het lichaam. Daardoor kan een functie worden geremd, gestimuleerd of veranderd. Het doel is een gewenst effect: de werking.
Gebruik herkenbare voorbeelden, zoals een pijnstiller die pijnprikkels remt of een luchtwegverwijder die spieren in de luchtwegen ontspant.
Van inname naar effect
Toediening → opname in het lichaam → verspreiding naar weefsels → contact met de plaats van werking → merkbaar effect
Een medicijn werkt dus niet alleen door inname, maar vooral door wat het daarna in het lichaam verandert.
Benadruk dat dit een vereenvoudigde keten is om de werking begrijpelijk te maken voor niveau 3.
Voorbeelden van werking
Pijnstiller: vermindert pijn
Paracetamol: verlaagt koorts
Laxeermiddel: stimuleert ontlasting
Inhalatiemedicatie: opent luchtwegen
Noem dat verschillende medicijnen op verschillende organen of systemen aangrijpen, maar steeds een bedoeld effect hebben.
Werking, bijwerking, contra-indicatie
Werking: het gewenste effect van het medicijn
Bijwerking: een onbedoeld extra effect naast de werking
Contra-indicatie: een situatie waarin een medicijn niet gegeven mag worden of alleen met grote voorzichtigheid
Laat studenten het verschil scherp zien: werking en bijwerking zijn effecten, contra-indicatie gaat over wanneer gebruik onveilig kan zijn.
Werking en bijwerking
Een medicijn kan tegelijk nuttig en belastend zijn. Een pijnstiller kan bijvoorbeeld pijn verminderen, maar ook misselijkheid of maagklachten geven. De gewenste werking staat centraal, maar bijwerkingen vragen altijd aandacht.
Maak duidelijk dat een bijwerking niet betekent dat een medicijn 'fout' is; het is een bekend mogelijk effect naast de bedoeling.
Voorbeelden van bijwerkingen
Sufheid
Duizeligheid
Misselijkheid
Droge mond
Obstipatie of diarree
Koppel waar mogelijk aan dagelijkse zorgsituaties: valrisico bij duizeligheid, minder eten bij misselijkheid, droge mond bij ouderen.
Wat is een contra-indicatie?
Een contra-indicatie betekent dat een medicijn niet past bij iemands situatie. Dat kan komen door een allergie, zwangerschap, een ziekte, leeftijd of combinatie met andere medicatie. Dan kan het risico groter zijn dan het voordeel.
Noem dat verzorgenden alert moeten zijn op bekende aandoeningen, allergieën en medicatielijsten, maar niet zelf voorschrijven of wijzigen.
Waarom dit verschil belangrijk is
Werking laat zien waarom iemand het medicijn krijgt
Bijwerking laat zien waarop je moet letten
Contra-indicatie laat zien wanneer extra voorzichtigheid nodig is
Samen helpen deze begrippen bij veilige zorg
Deze slide heeft geen instructies
Wat betekent werking van een medicijn?
30
second
Het gewenste effect
Een verboden situatie
Een extra risico
De manier van geven
Controleert het kernbegrip uit de eerste uitleg. Distractoren verwijzen naar contra-indicatie, observatie en toedieningsvorm.
Van medicijn naar effect
Een geneesmiddel beïnvloedt processen in het lichaam. Na toediening komt het op de juiste plek en ontstaat het gewenste effect.
1
minute
00
second
Laat studenten de keten en het doel van een geneesmiddel reconstrueren met begrippen van de slides 2-6.
Wat is een contra-indicatie?
30
second
Een gewenste uitkomst
Een extra effect
Een onveilige situatie
Een snelle opname
Toetst het onderscheid tussen werking, bijwerking en contra-indicatie. ‘Onveilige situatie’ past het best bij wanneer een middel niet gegeven mag worden of alleen met grote voorzichtigheid.
Noem een mogelijke bijwerking van een pijnstiller.
1
minute
00
second
Bespreek dat bijwerkingen onbedoelde extra effecten zijn, zoals misselijkheid, duizeligheid, droge mond of sufheid. Contra-indicatie gaat niet om een effect, maar om een reden om een middel niet te geven.
Wat betekent contra indicatie?
30
second
Dat de medicatie het gewenste effect heeft
dat er bijwerkingen kunnen zijn bij inname van de medicatie
dat de medicatie fout is toegediend
medicatie past niet bij iemand stuatie
Deze slide heeft geen instructies
Toedieningsvormen
Geneesmiddelen bestaan in verschillende vormen. De toedieningsvorm bepaalt hoe het medicijn in het lichaam komt en hoe snel het effect kan beginnen.
Verbind dit met praktijk: kiezen van een vorm hangt af van slikken, bewustzijn, misselijkheid, snelheid van werking en plaats van het probleem.
Toedieningswegen
Enteraal: via het maag-darmkanaal (oraal, rectaal).
Parenteraal: injecties, infusen, transdermaal.
Lokaal: direct op de plaats van werking (huid, ogen, neus).
Systemisch: opname in het bloed voor werking in het hele lichaam.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom maakt de vorm uit?
Een tablet moet eerst oplossen en worden opgenomen
Een inhalatie werkt plaatselijk in de longen
Een zalf werkt vooral op de huid
Een injectie werkt vaak sneller dan een tablet
Leg het verschil uit tussen plaatselijke werking en werking via het hele lichaam.
Plaatselijk of in het hele lichaam
Plaatselijk: werking op één plek, zoals huid of oog
Systemisch: werking via het bloed in het hele lichaam
De toedieningsvorm helpt bepalen welk soort effect wordt bereikt
Gebruik voorbeelden: crème bij eczeem is plaatselijk, tablet tegen pijn werkt vaak systemisch.
Observatie in de praktijk
Na toediening kijk je naar:
effect op de klacht
bijwerkingen
algemene toestand van de cliënt
veiligheid, zoals valgevaar of benauwdheid
Benadruk dat observeren een doorlopend proces is: vóór, tijdens en na medicatiegebruik.
Waarop let je bij observatie?
Gewenste effecten
Sufheid
Huidreacties
Duizeligheid
Misselijkheid
Verandering in gedrag
Minder pijn
Rustiger ademhaling
Daling van koorts
Betere ontlasting
Ongewenste signalen
Maak duidelijk dat observatie afhangt van het soort medicijn en de reden van voorschrijven.
Welke toedieningsvorm werkt meestal plaatselijk?
30
second
Tablet
Injectie
Crème
Capsule
Sluit aan op plaatselijke versus systemische werking. Crème werkt vooral op de huid; de andere opties werken vaak via het hele lichaam.
De vorm maakt verschil
Een tablet moet eerst oplossen. Een inhalatie werkt in de longen. Een injectie geeft vaak sneller effect dan via de mond.
1
minute
00
second
Herhaalt de veelvoorkomende toedieningsvormen en koppelt die aan snelheid of plaats van werking.
Factoren die invloed hebben
Leeftijd
Gewicht en lichaamsbouw
Nier- en leverfunctie
Andere ziekten
Andere medicijnen
Overgevoeligheid of allergie
Noem dat ouderen vaak gevoeliger zijn voor effecten en bijwerkingen, mede door veranderingen in organen en meerdere aandoeningen.
Praktijkvoorbeeld
Bij een oudere cliënt kan dezelfde dosis sterker doorwerken dan bij een jongere volwassene. Daardoor neemt de kans op sufheid, duizeligheid of vallen toe. Daarom is goede observatie belangrijk.
Koppel dit aan de doelgroep verzorgende IG: signaleren en rapporteren zijn essentieel, zeker bij kwetsbare cliënten.
Samengevat
Een geneesmiddel heeft een gewenste werking, kan bijwerkingen geven en is soms ongeschikt door een contra-indicatie. De toedieningsvorm en persoonlijke kenmerken van de cliënt beïnvloeden het effect. Daarom zijn goede observaties nodig voor veilige en passende zorg.
Deze samenvatting verbindt alle subonderwerpen terug aan de centrale vraag van de les.
Waarom kan hetzelfde medicijn per persoon anders werken?
30
second
Door verschillen in lichaam
Door dezelfde dosering
Door de naam van het middel
Door één vaste werking
Verankert dat leeftijd, gewicht, orgaanfunctie, ziekten en andere medicijnen invloed hebben op effect en bijwerkingen.
Observeren na medicatie
Na medicatie let je op het effect op de klacht, maar ook op bijwerkingen en de algemene toestand van de cliënt.
30
second
Sluit aan op de observatieslides: kijken naar gewenste werking én ongewenste signalen.
Wat neem jij mee uit deze les?
1
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
