Rekenen, dyscalculie (Onderwijsassistent mbo niveau 4, les 8)

T U S S E N D E T A F E L S

O N D E R W I J S A S S I S T E N T   ·   N I V E A U 4

Rekenen, dyscalculie

Een leerling in klas 2 telt bij elke som op haar vingers en raakt in paniek bij rekenen. Is dat dyscalculie? Je leert wat je ziet, hoe je helpt met concreet materiaal en wat je aan een deskundige overlaat.

Les 8  ·  Biedt ontwikkelingsgerichte leeractiviteiten aan

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1-3

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 37 min
Dit is niet oké

Introductie

Studenten Onderwijsassistent leren wat dyscalculie is, welke signalen ze bij rekenen zien en hoe ze met concreet materiaal helpen in overleg met de leraar. Een onderwijsassistent stelt geen diagnose. Mbo niveau 4, werkproces P3-K1-W4, ongeveer 40 minuten.

Instructies

Werkbladen

Onderdelen in deze les

T U S S E N D E T A F E L S

O N D E R W I J S A S S I S T E N T   ·   N I V E A U 4

Rekenen, dyscalculie

Een leerling in klas 2 telt bij elke som op haar vingers en raakt in paniek bij rekenen. Is dat dyscalculie? Je leert wat je ziet, hoe je helpt met concreet materiaal en wat je aan een deskundige overlaat.

Les 8  ·  Biedt ontwikkelingsgerichte leeractiviteiten aan

Over deze les: les 8 van de serie Tussen de tafels, beroepslessen voor de opleiding Onderwijsassistent (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren wat dyscalculie is, welke signalen ze bij rekenen zien, hoe ze een leerling helpen met concreet materiaal en welke hulp ze uitvoeren in overleg met de leraar. Een onderwijsassistent stelt geen diagnose.

Koppeling: kwalificatiedossier Pedagogisch Werk (crebo 23285, wijziging 2021), kwalificatie Onderwijsassistent (crebo 25698), profieldeel P3, kerntaak P3-K1 Uitvoeren van leeractiviteiten in overleg met de leraar, werkprocessen P3-K1-W2 Bereidt de uitvoering van leeractiviteiten voor en P3-K1-W4 Biedt (specifieke) ontwikkelingsgerichte leeractiviteiten aan. Leerresultaat uit de body of knowledge van het dossier bij W1 en W2: past zijn kennis over dyslexie en dyscalculie toe, en heeft kennis van rekendidactiek.

Foto: Snufkin (StockSnap), CC0 Image credit: Snufkin (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 8

Na deze les:

1

Je kan uitleggen wat dyscalculie is en wanneer je ervan spreekt.

2

Je kan signalen bij rekenen benoemen en beschrijven wat je daarmee doet.

3

Je kan een leerling helpen met concreet materiaal, in overleg met de leraar.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 8

Maud moet in klas 2 de prijs na korting uitrekenen. Ze telt alles op haar vingers en wordt zenuwachtig. Wat doe je als eerste?

1

Ik zeg dat ze het sneller moet doen

2

Ik laat haar met de rekenmachine werken

3

Ik vraag hoe ze het aanpakt en schrijf op wat ik zie

4

Ik laat haar extra tafelsommen oefenen

Startvraag: laat studenten kiezen zonder uitleg vooraf en vraag een paar studenten waarom. Er is geen punt voor het snelste antwoord. Sterk is de derde keuze: je weet pas wat Maud nodig heeft als je ziet hoe ze rekent. Sneller doen vergroot de zenuwen. Een rekenmachine of extra oefenen kan later passen, maar alleen als de leraar dat afspreekt en je weet waar het misgaat. Kom aan het eind van de les terug op deze vraag.

K E R N B E G R I P

LES 8

K E R N B E G R I P

Dyscalculie

Hardnekkige problemen met het leren en met het vlot en accuraat oproepen of toepassen van rekenkennis. Het wordt pas dyscalculie genoemd als de problemen blijven ondanks tijdige hulp. Een deskundige stelt het vast.

Kernbegrip: de omschrijving komt uit het Protocol Ernstige Reken-wiskundeproblemen en Dyscalculie. Het protocol bestaat voor het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het mbo. Belangrijk zijn hardnekkig en vlot: het gaat er vooral om dat leerlingen sommen en feiten niet vlot weten of toepassen. Eerst is er sprake van ernstige reken-wiskundeproblemen. Pas als die blijven ondanks hulp, kan een deskundige dyscalculie vaststellen. Jij signaleert en meldt, je stelt het niet vast. Slecht zijn in rekenen is dus niet hetzelfde als dyscalculie.

S I G N A L E N

LES 8

Wat zie je bij rekenen?

Signalen kunnen zijn:

  • telt op de vingers terwijl de klas al verder is

  • weet tafels en basissommen niet vlot

  • begrijpt de som wel, maar rekent langzaam

  • raakt gespannen bij rekenen

Automatiseren is een som weten zonder nadenken.

Uitleg: dit zijn signalen, geen bewijs. Automatiseren betekent dat je een som als 7 keer 8 weet zonder te rekenen. Wie dat nog niet kan, moet bij elke basissom nog rekenen en dat kost tijd. Een leerling kan ook moeite hebben met rekenen door gemiste uitleg, weinig oefening of spanning. Daarom noteer en meld je. Vraag studenten of ze zelf weleens een rekenmoment hebben gehad waarin ze vastliepen en wat toen hielp.

Extra voor snelle studenten: bedenk waarom spanning het rekenen kan verergeren.

V R A A G

LES 8

Wat betekent automatiseren bij rekenen?

A

Een som uitrekenen met een rekenmachine

B

Een som snel uitrekenen met behulp van de vingers

C

Een som weten zonder nadenken of uitrekenen

D

Een som oplossen door de uitkomst te raden

Antwoord: C. Automatiseren is een som weten zonder te rekenen, zoals een tafelsom die je meteen weet. Een rekenmachine (A) is een hulpmiddel. Snel rekenen met je vingers (B) is nog niet geautomatiseerd. Raden (D) is geen automatiseren: je weet het dan niet echt.

R O N D G A N G

LES 8

R E K E N E N , K L A S 2 , G E L D S O M M E N

T A F E L 1

Jayden telt bij elke som op zijn vingers

T A F E L 2

Maud begrijpt de som maar weet de tafels niet snel

T A F E L 3

Bram rekent alles goed en vraagt om iets lastigers

Wat zie je, wat meld je?

Je loopt een rondje. Wat zie je bij elke tafel, bij wie zie je een signaal bij rekenen en wat meld je aan juf Ingrid?

Casus: laat studenten bij elke tafel kiezen wat ze zien. Mogelijke antwoorden: Jayden telt op zijn vingers, dat kan een signaal zijn dat basissommen nog niet geautomatiseerd zijn. Maud begrijpt de som, maar mist snelheid bij de tafels: ook een signaal bij automatiseren. Bram rekent goed en kan een lastiger opdracht aan: dat geef je door als voorstel. Je trekt geen conclusie over dyscalculie. Je schrijft op wat je ziet en meldt het aan juf Ingrid, die beslist of de intern begeleider erbij komt.

Hulp voor wie vastloopt: vraag jezelf bij elke tafel af: wat zie ik, en is dit een signaal of juist een kans?

H U L P B I J R E K E N E N

LES 8

Wat helpt en wat niet

Wat helpt

  • Materiaal erbij, zoals blokjes of geld

  • Stappen hardop laten zeggen

  • Korte, vaste oefenmomenten

  • Hulpmiddel volgens afspraak

Wat niet helpt

  • Zeggen dat de leerling sneller moet

  • Alleen meer sommen van hetzelfde

  • Voor de klas laten rekenen

  • De leerling het werk afnemen

Uitleg: bij rekenen helpt het om het concreet te maken en om kort en vaak te oefenen. Een hulpmiddel zoals een tabel of een rekenmachine bepaalt de school in overleg met de leraar. In het voortgezet onderwijs en het mbo wordt vaak per vak afgesproken wat mag. Jij voert uit wat is afgesproken. Meer van hetzelfde helpt zelden: als de aanpak niet werkt, werkt meer van die aanpak ook niet. Vraag studenten wat ze op stage al hebben gezien.

Extra voor snelle studenten: bedenk wat je zegt tegen een leerling die zich schaamt voor een hulpmiddel.

C O N C R E E T N A A R A B S T R A C T

LES 8

Een stap terug, dan weer vooruit

Veel rekenmethodes werken in drie stappen:

  • eerst met materiaal

  • dan met een tekening

  • dan met alleen getallen

Loopt een leerling vast, dan ga je een stap terug.

Uitleg: concreet, schematisch en abstract is een bekende opbouw in rekendidactiek. Een leerling die bij de som 3 keer 14 vastloopt in getallen, mag eerst met blokjes of munten werken, daarna een tekening maken en dan weer terug naar de getallen. Jij vraagt bij elke stap: wat doe je nu en waarom? Dat laat zien wat de leerling snapt. De leraar bepaalt het doel, jij kiest in overleg het materiaal en de stap.

Extra voor snelle studenten: bedenk een concreet materiaal voor het rekenen met procenten.

V R A A G

LES 8

Een leerling loopt vast bij 3 keer 14 in getallen. Wat doe je volgens de drie stappen?

A

Je laat de som opnieuw zien met dezelfde getallen

B

Je gaat een stap terug naar materiaal of een tekening

C

Je geeft een makkelijkere som die er niet op lijkt

D

Je laat de leerling de som met de rekenmachine maken

Antwoord: B. Bij vastlopen ga je een stap terug: eerst concreet met materiaal of een tekening, daarna weer naar getallen. Dezelfde getallen opnieuw laten zien (A) herhaalt wat niet werkte. Een makkelijkere som (C) verlaagt het doel. De rekenmachine (D) is alleen een optie als dat is afgesproken.

Uitwerking: 3 keer 14 is 3 keer 10 plus 3 keer 4, dus 30 plus 12 is 42.

O P D R A C H T

LES 8

Maak het concreet

1

Kies een som, bijvoorbeeld 4 keer 15 of een korting van 20 procent.

2

Bedenk met welk materiaal je de som concreet maakt.

3

Schrijf twee vragen op die laten zien wat Maud snapt.

4

Bedenk wat je aan juf Ingrid vraagt of terugmeldt.

8

minute

00

second

in tweetallen

Opdracht: ongeveer 8 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: som: 4 keer 15. Materiaal: vier stapeltjes met tien munten en vijf munten, of geldbriefjes. Vragen: hoeveel munten liggen er bij elkaar, en hoe kun je dat vlot uitrekenen? Wat doe je eerst, tien of vijf, en waarom? Aan juf Ingrid: welk materiaal mag ik gebruiken, en hoe vaak oefent Maud per week? Terugmelden: welke stap Maud zelfstandig deed.

Uitwerking: 4 keer 15 is 4 keer 10 plus 4 keer 5, dus 40 plus 20 is 60. Bij een korting van 20 procent op 15 euro is de korting 3 euro, dus de prijs wordt 12 euro.

Hulp voor wie vastloopt: begin met een som uit een winkel, want dat kent iedereen.

Extra voor snelle studenten: bedenk hoe je een leerling die de tekening snapt weer naar alleen getallen brengt.

B E R I C H T V A N D E L E R A A R

LES 8

Van: juf Ingrid, klas 2

Onderwerp: rekenen met Maud

Hoi, morgen rekenen we met geld. Maud heeft het lastig met de tafels. Ze krijgt al een tijd extra oefening, maar er is nog weinig vooruitgang. Wil jij bij haar zitten en vooral vastleggen waar ze vastloopt? Geen nieuwe uitleg, alleen kijken en opschrijven. Ik bespreek het daarna met de intern begeleider. Ingrid

Wat schrijf je op?

Je krijgt dit bericht. Wat schrijf je morgen op voor juf Ingrid, en wat laat je weg?

Casus: een bericht zoals onderwijsassistenten dat krijgen. Mogelijke antwoorden: bij welke sommen ze vastloopt, welke hulp ze gebruikt, hoe lang ze erover doet, wat ze hardop zegt, of ze gespannen raakt. Wat je weglaat: een oordeel zoals 'ze is slecht in rekenen' of 'ze heeft vast dyscalculie'. Het gaat erom dat studenten feiten noteren die de intern begeleider kan gebruiken en dat ze geen diagnose stellen. De leraar bepaalt wat er daarna gebeurt.

Hulp voor wie vastloopt: denk aan wat je ziet, hoort en kunt tellen.

V R A A G

LES 8

Jayden loopt na weken extra oefenen nog steeds hardnekkig vast bij basissommen. Wat doe je?

A

Je zegt tegen zijn ouders dat hij dyscalculie heeft

B

Je laat hem nog maanden hetzelfde oefenen

C

Je zoekt zelf een speciaal rekenprogramma voor hem

D

Je legt vast wat je ziet en meldt het aan juf Ingrid

Antwoord: D. Jij legt vast wat je ziet, met concrete voorbeelden, en meldt het. De leraar bespreekt het met de intern begeleider en die kan een deskundige inschakelen. Een diagnose melden aan ouders (A) stelt een deskundige vast. Maanden hetzelfde oefenen (B) werkt niet als het blijft hangen. Zelf een programma kiezen (C) bepaalt de school.

S T E L L I N G

LES 8

Wie slecht is in rekenen, heeft dyscalculie.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat studenten kiezen en uitleggen. Antwoord: oneens. Dyscalculie gaat over hardnekkige problemen met het leren en vlot toepassen van rekenkennis, ondanks tijdige hulp, en wordt door een deskundige vastgesteld. Slecht rekenen kan ook komen door gemiste uitleg, weinig oefening of spanning. Sluit af met de startvraag: wat doe je als Maud op haar vingers telt? Je kijkt hoe ze rekent, schrijft op wat je ziet, helpt concreet en meldt terug.

T E R U G B L I K

LES 8

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Uitleggen wat dyscalculie is en wanneer je ervan spreekt

2

Signalen bij rekenen benoemen en beschrijven wat je daarmee doet

3

Een leerling helpen met concreet materiaal, in overleg met de leraar

4

Geen, alle drie lukken me

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Zelfredzaamheid, gezondheid en de puber

Leerlingen leren niet alleen lezen en rekenen. Ze worden ook zelfstandiger en gezonder, en pubers doen dat op hun eigen manier. Volgende les leer je hoe je daarbij helpt.

Volgende les: les 9 van de serie, werkproces P3-K1-W5 Biedt ondersteuning gericht op zelfredzaamheid.

Klik hier

Image credit: LessonUp