BNL5-1V-PPT-H1.pptx

AARDE IN BEWEGING

1 VWO


1 / 37
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 37 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

AARDE IN BEWEGING

1 VWO


1 AARDE IN BEWEGING / INTRODUCTIE /

Wat zijn deze personen aan het doen?

Het zijn reddingswerkers na een aardbeving of vulkaanuitbarsting.

Wist je dat?

  • Hoe kan dat eigenlijk?

  • Zo ver van de kust en zo hoog in de bergen is toch geen zee te bekennen?

  • Als je deze paragraaf hebt bestudeerd:

  • weet je hoe platentektoniek werkt;

  • begrijp je hoe het supercontinent Pangea lang geleden uiteengevallen is;

  • kun je uitleggen hoe plooiingsgebergten kunnen ontstaan.

1 AARDE IN BEWEGING / 1.1 DE AARDKORST VERSCHUIFT /

1.1 De aardkorst verschuift

1 AARDE IN BEWEGING / 1.1 DE AARDKORST VERSCHUIFT /

270 miljoen jaar geleden vormden de continenten één groot continent.

We noemen dit een:

supercontinent

De naam van dit supercontinent is:

Pangea

Welke continenten herken je?

Bijvoorbeeld: Noord-Amerika, Europa, Afrika.

Eén groot continent

1 AARDE IN BEWEGING / 1.1 DE AARDKORST VERSCHUIFT /

In het diepste van de aarde ligt de:

aardkern


Hierboven ligt de:

aardmantel


Doordat de kern van de aarde heel warm is, smelt het gesteente in de aardmantel.

Hierdoor bestaat een deel van de aardmantel uit stroperig materiaal dat heel langzaam stroomt.


Hoe noemen we deze beweging?

convectiestromen

Opbouw van de aarde (2)



1 AARDE IN BEWEGING / 1.1 DE AARDKORST VERSCHUIFT /

Op de aardmantel ligt de:

aardkorst


De aardkorst bestaat uit verschillende stukken die als een soort puzzel-stukjes in elkaar passen.

Deze stukken noemen we:

platen


De platen bewegen.

Deze bewegingen noemen we:

platentektoniek

Op de aardmantel

1 AARDE IN BEWEGING / 1.1 DE AARDKORST VERSCHUIFT /

Platentektoniek

De platen kunnen op drie manieren ten opzichte van elkaar bewegen.

1 uit elkaar

2 naar elkaar

3 langs elkaar


Bij welke beweging ontstaat er een gebergte, denk je?


1 AARDE IN BEWEGING / 1.1 DE AARDKORST VERSCHUIFT /

Als platen naar elkaar toe bewegen, komt gesteente klem te zitten en daardoor ontstaan er kreukelzones en plooien.

Op deze manier ontstaan:

plooiingsgebergten

Ontstaan van gebergte

Voorbeelden van dit soort gebergten zijn:

  • Andes

  • Alpen

  • Himalaya

  • Pyreneeën

  • Rocky Mountains



  • Weet jij hoe die aardbevingen ontstaan en waarom daar?

  • Als je deze paragraaf hebt bestudeerd:

  • weet je wat een aardbeving is en wat de gevolgen ervan kunnen zijn in dichtbevolkte gebieden;

  • begrijp je hoe aardbevingen ontstaan en waarom de gevolgen voor mensen in arme landen verschillen van die voor bewoners van rijke landen;

  • kun je op een kaart met de aardkorstplaten de gebieden aanwijzen met een groot aardbevingsrisico.

1 AARDE IN BEWEGING / 1.2 AARDBEVINGEN /

1.2 Aardbevingen

1 AARDE IN BEWEGING / 1.2 AARDBEVINGEN /

Aardbevingen zijn trillingen van de aarde die voorkomen waar:

platen aan elkaar grenzen.


Aardbevingen

1 AARDE IN BEWEGING / 1.2 AARDBEVINGEN /

Hoe beweegt de bodem van de oceaan hier?

Die schuift hier heel langzaam onder het continent.

Hoe wordt de plaats aangegeven waar de aardkorst tijdelijk klem zit?

Met de rode driehoekjes.


Wat gebeurt er als de druk hier te groot wordt?

Dan schiet de oceaanbodem plotseling met een schok een stuk onder het continent en ontstaat een aardbeving.


De plek in de aardkorst waar de aardbeving plaatsvindt, heet het:

hypocentrum

Hoe ontstaan aardbevingen?

1 AARDE IN BEWEGING / 1.2 AARDBEVINGEN /

Aardbevingen ontstaan op plaatsen waar:

platen naar elkaar toe bewegen,

Waar ontstaan aardbevingen?

en:

waar platen langs elkaar bewegen.


In beide gevallen raken de platen elkaar, bouwen ze druk op en schieten ze onder elkaar door of langs elkaar.

1 AARDE IN BEWEGING / 1.2 AARDBEVINGEN /

Op de plaats recht boven het hypocentrum is de aardbeving het zwaarst. Deze plek noemen we:

het epicentrum


De kracht van een aardbeving wordt weergegeven op:

de schaal van Richter


Elk punt hoger op de schaal betekent:

een dertig keer zwaardere aardbeving.


Hoe heet de wetenschap die aardbevingen bestudeert?

seismologie





Lichte en zware aardbevingen


1 AARDE IN BEWEGING / 1.2 AARDBEVINGEN /

Wat kan je doen bij een aardbeving om jezelf te beschermen?

1 rijd geen auto

2 ga niet met de lift

3 luister naar de lokale omroep

4 kruip onder een tafel

5 blijf weg van hoge gebouwen

6 ga naar het verzamelpunt


Enkele uren na een aardbeving moeten mensen op hun hoede blijven voor kleinere bevingen.

Hoe noemen we deze bevingen?

naschokken

Gevolgen van aardbevingen







1 AARDE IN BEWEGING / 1.2 AARDBEVINGEN /

Mogelijke gevolgen van aardbevingen:

  • ingestorte gebouwen

  • mensen onder puin

  • kapotte gasleidingen

  • kapotte elektriciteitskabels

  • branden

Gevolgen voor de bewoners

In rijke landen zijn er ten opzichte van arme landen vaak:

minder slachtoffers.

In rijke landen is er ten opzichte van arme landen vaak:

meer financiële schade.

  • Wat weet jij van vulkanen?

  • Als je deze paragraaf hebt bestudeerd:

  • weet je wat een vulkaan is en wat de gevolgen van vulkaanuitbarstingen kunnen zijn;

  • begrijp je hoe vulkanen ontstaan en waarom de gevolgen voor mensen in arme landen verschillen van die voor bewoners van rijke landen;

  • kun je op een kaart met de aardkorstplaten de gebieden aanwijzen met vulkanisme.

1 AARDE IN BEWEGING / 1.3 VULKANISME /

1.3 Vulkanisme

1 AARDE IN BEWEGING / 1.3 VULKANISME /

Waar komen vulkanen voor?

In de buurt van plaatranden.


Hoe noemen we de langwerpige kuil in de zeebodem die ontstaat waar een oceanische plaat onder een continentale plaat duikt?

Een trog

Waar en waarom juist daar?

1 AARDE IN BEWEGING / 1.3 VULKANISME /

Een vulkaan wordt opgebouwd door een reeks uitbarstingen van as en:

lava


De lava is afkomstig uit de diepte van de aarde en is ontstaan waar het gesteente van de oceaanbodem de mantel ingeduwd wordt en smelt.

We noemen dat gesmolten gesteente:

magma


Magma gaat door de aardkorst omhoog en verzamelt zich. Pas als de druk te groot is, barst de vulkaan uit.

Het gat waar de lava naar buiten komt is de:

krater


Hoe ontstaat een vulkaan? (1)

1 AARDE IN BEWEGING / 1.3 VULKANISME /

Hiernaast zie je dat er nog een andere bijzondere plaats is waar vulkanisme voorkomt, namelijk midden in oceanen.

Daar heeft zich een soort langgerekte berg gevormd. Dit noemen we een:

mid-oceanische rug


Hoe bewegen de platen bewegen hier?

Uit elkaar.


Er ontstaat een kier in de aardkorst die direct gevuld wordt met:

lava.

Dit stolt en zo ontstaat er:

nieuwe oceaanbodem.



Hoe ontstaat een vulkaan? (2)

1 AARDE IN BEWEGING / 1.3 VULKANISME /

Wat komt er vrij bij een vulkaan-uitbarsting?

  • lava

  • stenen

  • gloeiend hete wolken van gas en as


Dat laatste noemen we ook wel een:

pyroclastische stroom


Vulkaanuitbarsting

We kunnen een vulkaanuitbarsting zien aankomen door:

  • trillingen en rookwolken,

  • dieren die onrustig worden,

  • satellieten en trillingmeters meten het opzwellen van de vulkaan.

  • Wat wist Tilly wat jij nog niet weet?

Als je deze paragraaf hebt bestudeerd:

  • weet je wat een tsunami is en wat de gevolgen van tsunami’s kunnen zijn;

  • begrijp je hoe tsunami’s ontstaan en waarom de gevolgen voor mensen in arme landen verschillen van die voor bewoners van rijke landen;

  • kun je op een kaart de kusten aanwijzen die door tsunami’s getroffen kunnen worden.

1 AARDE IN BEWEGING / 1.4 TSUNAMI’S /

1.4 Tsunami’s

1 AARDE IN BEWEGING / 1.4 TSUNAMI’S /

Een grote vloedgolf die ontstaat door een aardbeving

in de zeebodem noemen we een:

tsunami


Soms is het een reuzengolf, meestal is het een snelle extreem hoge vloed.

Een grote vloedgolf?

1 AARDE IN BEWEGING / 1.4 TSUNAMI’S /

Waardoor krijgt het water een duw?

Door een aardbeving.


Waarom kan een tsunami alleen ontstaan in diep water?

Daar kan de golflengte, de afstand tussen twee golftoppen, groot genoeg worden.


De plek waar de zee aan het land grenst, noemen we de:

kustlijn


Het klimmen van de golf veroorzaakt zuiging aan de voorkant. Waaraan kan je dat zien?

De kustlijn trekt zich terug.


Hoe ontstaan tsunami’s? (1)

1 AARDE IN BEWEGING / 1.4 TSUNAMI’S /

Als de supergolf uiteindelijk de kust bereikt, rolt hij als een muur van water over het land heen, alles verwoestend wat op zijn weg komt.


Wat gebeurt er als de golf is uitgeraasd?

Dan stroomt het water met bijna evenveel kracht weer terug naar zee.


Meestal lijkt een tsunami meer op een snel stijgende extreem hoge vloed.

In uitzonderlijke gevallen is het geen hoge vloed, maar zijn het:

reuzengolven

Hoe ontstaan tsunami’s? (2)

1 AARDE IN BEWEGING / 1.4 TSUNAMI’S /

Welk gevolg heeft de tsunami voor spullen en mensen?

Spullen en mensen worden door het water meegesleurd en er vallen slachtoffers.


Welk gevolg kan de aardbeving hebben die eerst plaatsvindt?

Gebouwen kunnen instorten.

Soms kunnen mensen hierdoor moeilijk vluchten naar hogere gebieden omdat het puin op straat ligt.


Wat gebeurde er nog meer bij de tsunami in Japan in 2011?

Er is een kerncentrale zwaar beschadigd geraakt.

Gevolgen voor bewoners


4 AARDE IN BEWEGING / LANDENVERGELIJKING /

IJsland en Italië

  • Weet jij welke reis Nederland over de aardbol heeft afgelegd?

Als je deze paragraaf hebt bestudeerd:

  • weet je dat het stukje aardkorst waarop Nederland ligt niet altijd op dezelfde plek heeft gelegen;

  • begrijp je dat in de ondergrond bewijs ligt dat Nederland ooit ergens anders heeft gelegen;

  • kun je op een wereldkaart aanwijzen welke reis Nederland over de aardbol heeft afgelegd.

1 AARDE IN BEWEGING / 1.5 NEDERLAND OP REIS /

1.5 Nederland op reis

1 AARDE IN BEWEGING / 1.5 NEDERLAND OP REIS /

De lange reis van Nederland

Nederland heeft de afgelopen honderden miljoenen jaren een wereldreis gemaakt. Dat komt door:

platentektoniek


Op de kaart hieronder was Nederland onderdeel van:

Pangea

Waar in Pangea lag Nederland?

In het midden van het supercontinent.



1 AARDE IN BEWEGING / 1.5 NEDERLAND OP REIS /

De wetenschap die zich bezighoudt met het ontstaan van de aarde en de samenstelling van de aardkorst, noemen we:

geologie


Daarbij wordt ook gekeken naar:

de evolutie van het leven


Dat gaat over:

de ontwikkeling van allerlei levensvormen op aarde.


Soms vindt men versteende afdrukken van dit leven. We noemen dat:

fossielen


Hoe weten we dat?


1 AARDE IN BEWEGING / 1.5 NEDERLAND OP REIS /

Met behulp van fossielen en gesteentelagen kun je de aarde opdelen in tijdvakken. Hoe noemen we deze kalender van de aarde?

De geologische tijdschaal


Fossielen in de onderste gesteente-laag zijn ouder dan die in de bovenste gesteentelaag.
Welke soort ouderdom kunnen we daarmee bepalen?

De relatieve ouderdom


Met behulp van radioactiviteit kunnen we precies meten hoe oud gesteente-lagen zijn.
Dit noemen we de:

absolute ouderdom


Geologie

1 AARDE IN BEWEGING / 1.5 NEDERLAND OP REIS /

Nederland heeft de afgelopen miljoenen jaren een reis over de aarde gemaakt. Hoe kunnen we dit in gesteentelagen zien?

fossielen en delfstoffen.


Op de foto hiernaast zie je de delfstof:

steenkool

De reis van Nederland

In wat voor soort gebied is steenkool ontstaan?

In tropische moerassen.


Op wat voor soort gebied leek Nederland later en welk gesteente is toen ontstaan?

Nederland was een zoutwoestijn waarin steenzout is ontstaan.

  • Weet jij waarom zoveel huizen in dit gebied het gevaar lopen in te storten?

Als je deze paragraaf hebt bestudeerd:

  • weet je dat in Nederland de gevolgen van platentektoniek klein zijn;

  • begrijp je waarom er in Nederland toch aardbevingen voorkomen;

  • kun je een aantal argumenten noemen voor en een aantal argumenten tegen de gaswinning in Groningen.

1 AARDE IN BEWEGING / 1.6 TEKTONIEK IN NEDERLAND /

1.6 Tektoniek in Nederland

1 AARDE IN BEWEGING / 1.6 TEKTONIEK IN NEDERLAND /

De oorzaak van aardbevingen in Groningen is:

de winning van aardgas.

Platentektoniek speelt geen rol


1 AARDE IN BEWEGING / 1.6 TEKTONIEK IN NEDERLAND /

Lang geleden, is in de ondergrond van Nederland aardgas gevormd.

Aardgas gebruiken we als:

brandstof

Waarom was de verkoop belangrijk?

Daar kon veel geld mee verdiend worden.


Welke gevolgen heeft de gaswinning?

De druk daalt in de gashoudende laag.

Wat is het gevolg daarvan?

Deze laag wordt langzaam in elkaar gedrukt.

Langs breuklijnen verzakken delen van deze laag. Zo ontstaan:

aardbevingen

Ontstaan aardbevingen Groningen





1 AARDE IN BEWEGING / 1.6 TEKTONIEK IN NEDERLAND /

De bevingen zorgen voor:

scheuren in gebouwen en instortingsgevaar.


Naarmate er meer aardgas uit de grond was gehaald werden de bevingen:

zwaarder


Waar zijn meningsverschillen over?

  • de schadevergoedingen

  • het versterken van huizen

  • de waardevermindering van de huizen

En de vraag is natuurlijk: wie betaalt wat?

Gevolgen voor bewoners

1 AARDE IN BEWEGING / 1.6 TEKTONIEK IN NEDERLAND /

Wat waren de gevolgen mede door protesten van de bewoners?

Er werd steeds minder aardgas gewonnen.


De gaswinning werd stopgezet in:

2022

In de toekomst?

Maar zelfs nu de gaswinning gestopt is, is er:

kans op aardbevingen.


Dit komt omdat:

de bodem zich opnieuw moet zetten en dat heeft tijd nodig.

1 AARDE IN BEWEGING / IN VOGELVLUCHT /

Kijkplaat