4K - Elektriciteit - 2 - Spanningtransformeren - NOVA


METHODE KRAMER

Spanning transformeren

Hoe een transformator spanning hoger of lager maakt

Elektriciteit · NaSk · VMBO BK · examenstof helder uitgelegd

www.meneerkramer.com

1 / 14

1 / 14
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNask / TechniekMiddelbare schoolvmbo kLeerjaar 4

In deze les zitten 14 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 20 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les


METHODE KRAMER

Spanning transformeren

Hoe een transformator spanning hoger of lager maakt

Elektriciteit · NaSk · VMBO BK · examenstof helder uitgelegd

www.meneerkramer.com

1 / 14


LEERDOELEN

Wat kun jij hierna?

2 / 14


  • Je legt uit waarom je een transformator gebruikt en wat die doet met spanning.

  • Je benoemt de onderdelen: primaire spoel, weekijzeren kern en secundaire spoel.

  • Je legt uit hoe een wisselend magnetisch veld energie overbrengt zonder draadverbinding.

  • Je rekent met Np / Ns = Up / Us en weet: de kant met de meeste windingen heeft de hoogste spanning.

  • Je legt uit waarom elektriciteit met hoogspanning wordt getransporteerd naar jouw huis.


Voor jou: dit onderwerp komt terug in het examen. Ken je de vuistregel en kun je het rekenvoorbeeld maken, dan pak je hier zeker punten.


BEGRIPPEN

Zo is een transformator opgebouwd

3 / 14


Wisselspanning

Aan de primaire kant staat een spanning die steeds wisselt tussen plus en min.

→


Primaire spoel

Windingen om het weekijzer, aangesloten op de wisselspanning. Aantal windingen: Np.

→


Weekijzeren kern

Weekijzer is makkelijk te magnetiseren en geleidt het magnetisch veld naar de andere kant.

→


Secundaire spoel

Hier ontstaat door het wisselende magnetisch veld een nieuwe spanning. Aantal windingen: Ns.

Onthoud: er is geen fysiek contact tussen de primaire en de secundaire spoel — alleen het magnetisch veld draagt de energie over.


VOORBEELDEN

Transformatoren om je heen

4 / 14


Elektriciteitscentrale

Hier wordt de spanning verhoogd naar wel 400.000 volt, zodat het transport door het land efficiënt gaat.


Hoogspanningsmasten

De hoge masten die je langs de snelweg ziet, vervoeren stroom met hoogspanning naar jouw regio.


Transformatorhuisje

Dit gebouwtje in je wijk verlaagt de spanning in stappen, tot die geschikt is voor huizen.


Stopcontact thuis

Uiteindelijk komt de stroom binnen bij 230 volt: veilig genoeg voor jouw stopcontact.

Kortom: dezelfde stroom, maar telkens een andere spanning — dankzij een transformator.


UITLEG

Hoe werkt een transformator?

5 / 14


De wisselspanning op de primaire spoel maakt de weekijzeren kern steeds sterker en zwakker gemagnetiseerd. Dat wisselende magnetisch veld bereikt de secundaire spoel en wekt daar een nieuwe wisselspanning op — zonder dat er een draad tussen beide kanten loopt.


VERGELIJKING

Spanning omhoog of omlaag?

6 / 14



OPTRANSFORMATOR

Minder windingen aan de primaire kant, meer windingen aan de secundaire kant: Ns is groter dan Np. De spanning wordt hoger: Us is groter dan Up.

Voorbeeld: bij de centrale gaat de spanning omhoog naar 400.000 volt voor het transport.



AFTRANSFORMATOR

Meer windingen aan de primaire kant, minder windingen aan de secundaire kant: Np is groter dan Ns. De spanning wordt lager: Us is kleiner dan Up.

Voorbeeld: het transformatorhuisje verlaagt de spanning naar 230 volt voor in jouw huis.

Vuistregel: de kant met de meeste windingen heeft altijd de hoogste spanning.


FORMULE

De transformatorformule

7 / 14


Np / Ns = Up / Us


Np

aantal windingen primair


Ns

aantal windingen secundair


Up

spanning primair (in volt, V)


Us

spanning secundair (in volt, V)


Bij een ideale transformator: er gaat geen vermogen verloren. Dan geldt ook Up × Ip = Us × Is (P = U × I), het vermogen aan beide kanten is gelijk.

Deze formules staan ook in BINAS, tabel 12.


REKENVOORBEELD

Bereken de stroom aan de secundaire zijde

8 / 14


Gegeven

Een ideale transformator heeft aan de primaire zijde een spanning Up = 10 V en een stroom Ip = 5 A.

Aan de secundaire zijde staat een spanning Us = 2 V.


Gevraagd

Bereken de stroom Is aan de secundaire zijde.


Tip: bereken eerst het vermogen aan de primaire zijde met P = U × I. Bij een ideale transformator is het vermogen aan de secundaire zijde precies even groot. Probeer het eerst zelf — de uitwerking staat op de volgende dia!


REKENVOORBEELD

Bereken de stroom aan de secundaire zijde

9 / 14


Gegeven

Up = 10 V, Ip = 5 A (primaire zijde)

Us = 2 V (secundaire zijde)

Ideale transformator: geen vermogensverlies.


Gevraagd

De stroom Is aan de secundaire zijde.


Stap 1: vermogen primair

Pp = Up × Ip = 10 × 5 = 50 W


Stap 2: vermogen secundair (ideaal)

Ps = Pp = 50 W


Stap 3: stroom secundair

Is = Ps / Us = 50 / 2 = 25 A


Antwoord:

de stroom aan de secundaire zijde is 25 A.


TIP

Zo check je je antwoord

10 / 14



VUISTREGEL

De kant met de meeste windingen heeft altijd de hoogste spanning. Klopt je uitkomst daar niet mee, dan heb je een rekenfout gemaakt.

Meer windingen secundair → hogere spanning secundair (Us groter dan Up).



OPGELET

Bij Np / Ns = Up / Us moet je kruislings vermenigvuldigen om op te lossen. Draai je de verhouding om, dan komt er een verkeerd antwoord uit.

Kruislings: Np × Us = Ns × Up.


SAMENVATTING

Dit neem je mee

11 / 14


Een transformator maakt spanning hoger (optransformator) of lager (aftransformator).


Opbouw: primaire spoel, weekijzeren kern, secundaire spoel — zonder fysiek contact tussen beide spoelen.


Een wisselend magnetisch veld in de kern draagt de energie over van primair naar secundair.


De verhouding tussen windingen en spanning: Np / Ns = Up / Us.


Vuistregel: de kant met de meeste windingen heeft de hoogste spanning.


Bij een ideale transformator geldt: Up × Ip = Us × Is — daarom gaat hoogspanning samen met lagere stroom.


FORMATIEVE VRAGEN

Test jezelf — deel 1

12 / 14


1

Leg uit hoe een transformator energie overdraagt van de primaire naar de secundaire spoel, zonder dat de spoelen elkaar raken.


2

Wat is het verband tussen het aantal windingen en de spanning aan een kant van de transformator?


3

Een transformator heeft aan de primaire zijde 500 windingen en een spanning van 230 V. Aan de secundaire zijde zitten 100 windingen. Bereken de spanning Us aan de secundaire zijde.


FORMATIEVE VRAGEN

Test jezelf — deel 2

13 / 14


4

Waarom wordt de spanning van een elektriciteitscentrale (400.000 V) onderweg naar jouw huis in stappen verlaagd naar 230 V?


5

Waarom gebruiken energiebedrijven hoge spanning bij het transport van elektriciteit door hoogspanningskabels?


6

Een ideale transformator heeft aan de primaire zijde Up = 20 V en Ip = 3 A. Aan de secundaire zijde is Us = 4 V. Bereken de stroom Is aan de secundaire zijde.

Jij snapt hoe een transformator werkt!

Van 400.000 Volt bij de centrale tot 230 Volt in jouw stopcontact.

Oefen de formatieve vragen nog een keer en reken het voorbeeld zelf na — dan ben je er helemaal klaar voor.

www.meneerkramer.com


Bekijk de uitleg terug op YouTube

14 / 14