METHODE KRAMER
Spanning transformeren
Hoe een transformator spanning hoger of lager maakt
Elektriciteit · NaSk · VMBO BK · examenstof helder uitgelegd
www.meneerkramer.com
1 / 14
METHODE KRAMER
Spanning transformeren
Hoe een transformator spanning hoger of lager maakt
Elektriciteit · NaSk · VMBO BK · examenstof helder uitgelegd
www.meneerkramer.com
1 / 14
LEERDOELEN
Wat kun jij hierna?
2 / 14
Je legt uit waarom je een transformator gebruikt en wat die doet met spanning.
Je benoemt de onderdelen: primaire spoel, weekijzeren kern en secundaire spoel.
Je legt uit hoe een wisselend magnetisch veld energie overbrengt zonder draadverbinding.
Je rekent met Np / Ns = Up / Us en weet: de kant met de meeste windingen heeft de hoogste spanning.
Je legt uit waarom elektriciteit met hoogspanning wordt getransporteerd naar jouw huis.
Voor jou: dit onderwerp komt terug in het examen. Ken je de vuistregel en kun je het rekenvoorbeeld maken, dan pak je hier zeker punten.
BEGRIPPEN
Zo is een transformator opgebouwd
3 / 14
Wisselspanning
Aan de primaire kant staat een spanning die steeds wisselt tussen plus en min.
→
Primaire spoel
Windingen om het weekijzer, aangesloten op de wisselspanning. Aantal windingen: Np.
→
Weekijzeren kern
Weekijzer is makkelijk te magnetiseren en geleidt het magnetisch veld naar de andere kant.
→
Secundaire spoel
Hier ontstaat door het wisselende magnetisch veld een nieuwe spanning. Aantal windingen: Ns.
Onthoud: er is geen fysiek contact tussen de primaire en de secundaire spoel — alleen het magnetisch veld draagt de energie over.
VOORBEELDEN
Transformatoren om je heen
4 / 14
Elektriciteitscentrale
Hier wordt de spanning verhoogd naar wel 400.000 volt, zodat het transport door het land efficiënt gaat.
Hoogspanningsmasten
De hoge masten die je langs de snelweg ziet, vervoeren stroom met hoogspanning naar jouw regio.
Transformatorhuisje
Dit gebouwtje in je wijk verlaagt de spanning in stappen, tot die geschikt is voor huizen.
Stopcontact thuis
Uiteindelijk komt de stroom binnen bij 230 volt: veilig genoeg voor jouw stopcontact.
Kortom: dezelfde stroom, maar telkens een andere spanning — dankzij een transformator.
UITLEG
Hoe werkt een transformator?
5 / 14
De wisselspanning op de primaire spoel maakt de weekijzeren kern steeds sterker en zwakker gemagnetiseerd. Dat wisselende magnetisch veld bereikt de secundaire spoel en wekt daar een nieuwe wisselspanning op — zonder dat er een draad tussen beide kanten loopt.
VERGELIJKING
Spanning omhoog of omlaag?
6 / 14
OPTRANSFORMATOR
Minder windingen aan de primaire kant, meer windingen aan de secundaire kant: Ns is groter dan Np. De spanning wordt hoger: Us is groter dan Up.
Voorbeeld: bij de centrale gaat de spanning omhoog naar 400.000 volt voor het transport.
AFTRANSFORMATOR
Meer windingen aan de primaire kant, minder windingen aan de secundaire kant: Np is groter dan Ns. De spanning wordt lager: Us is kleiner dan Up.
Voorbeeld: het transformatorhuisje verlaagt de spanning naar 230 volt voor in jouw huis.
Vuistregel: de kant met de meeste windingen heeft altijd de hoogste spanning.
FORMULE
De transformatorformule
7 / 14
Np / Ns = Up / Us
Np
aantal windingen primair
Ns
aantal windingen secundair
Up
spanning primair (in volt, V)
Us
spanning secundair (in volt, V)
Bij een ideale transformator: er gaat geen vermogen verloren. Dan geldt ook Up × Ip = Us × Is (P = U × I), het vermogen aan beide kanten is gelijk.
Deze formules staan ook in BINAS, tabel 12.
REKENVOORBEELD
Bereken de stroom aan de secundaire zijde
8 / 14
Gegeven
Een ideale transformator heeft aan de primaire zijde een spanning Up = 10 V en een stroom Ip = 5 A.
Aan de secundaire zijde staat een spanning Us = 2 V.
Gevraagd
Bereken de stroom Is aan de secundaire zijde.
Tip: bereken eerst het vermogen aan de primaire zijde met P = U × I. Bij een ideale transformator is het vermogen aan de secundaire zijde precies even groot. Probeer het eerst zelf — de uitwerking staat op de volgende dia!
REKENVOORBEELD
Bereken de stroom aan de secundaire zijde
9 / 14
Gegeven
Up = 10 V, Ip = 5 A (primaire zijde)
Us = 2 V (secundaire zijde)
Ideale transformator: geen vermogensverlies.
Gevraagd
De stroom Is aan de secundaire zijde.
Stap 1: vermogen primair
Pp = Up × Ip = 10 × 5 = 50 W
Stap 2: vermogen secundair (ideaal)
Ps = Pp = 50 W
Stap 3: stroom secundair
Is = Ps / Us = 50 / 2 = 25 A
Antwoord:
de stroom aan de secundaire zijde is 25 A.
TIP
Zo check je je antwoord
10 / 14
VUISTREGEL
De kant met de meeste windingen heeft altijd de hoogste spanning. Klopt je uitkomst daar niet mee, dan heb je een rekenfout gemaakt.
Meer windingen secundair → hogere spanning secundair (Us groter dan Up).
OPGELET
Bij Np / Ns = Up / Us moet je kruislings vermenigvuldigen om op te lossen. Draai je de verhouding om, dan komt er een verkeerd antwoord uit.
Kruislings: Np × Us = Ns × Up.
SAMENVATTING
Dit neem je mee
11 / 14
Een transformator maakt spanning hoger (optransformator) of lager (aftransformator).
Opbouw: primaire spoel, weekijzeren kern, secundaire spoel — zonder fysiek contact tussen beide spoelen.
Een wisselend magnetisch veld in de kern draagt de energie over van primair naar secundair.
De verhouding tussen windingen en spanning: Np / Ns = Up / Us.
Vuistregel: de kant met de meeste windingen heeft de hoogste spanning.
Bij een ideale transformator geldt: Up × Ip = Us × Is — daarom gaat hoogspanning samen met lagere stroom.
FORMATIEVE VRAGEN
Test jezelf — deel 1
12 / 14
1
Leg uit hoe een transformator energie overdraagt van de primaire naar de secundaire spoel, zonder dat de spoelen elkaar raken.
2
Wat is het verband tussen het aantal windingen en de spanning aan een kant van de transformator?
3
Een transformator heeft aan de primaire zijde 500 windingen en een spanning van 230 V. Aan de secundaire zijde zitten 100 windingen. Bereken de spanning Us aan de secundaire zijde.
FORMATIEVE VRAGEN
Test jezelf — deel 2
13 / 14
4
Waarom wordt de spanning van een elektriciteitscentrale (400.000 V) onderweg naar jouw huis in stappen verlaagd naar 230 V?
5
Waarom gebruiken energiebedrijven hoge spanning bij het transport van elektriciteit door hoogspanningskabels?
6
Een ideale transformator heeft aan de primaire zijde Up = 20 V en Ip = 3 A. Aan de secundaire zijde is Us = 4 V. Bereken de stroom Is aan de secundaire zijde.
Jij snapt hoe een transformator werkt!
Van 400.000 Volt bij de centrale tot 230 Volt in jouw stopcontact.
Oefen de formatieve vragen nog een keer en reken het voorbeeld zelf na — dan ben je er helemaal klaar voor.
www.meneerkramer.com
Bekijk de uitleg terug op YouTube
14 / 14