Kinderziektes herkennen en handelen
Kinderziektes herkennen
Lesduur is: 60 minOnderdelen in deze les
Kinderziektes herkennen
Open eenvoudig en benoem dat het doel is om signalen te herkennen en passend te handelen in de praktijk, vooral bij jonge kinderen en baby's.
Lesdoel
Ik kan veelvoorkomende kinderziektes herkennen en hierop op de juiste manier handelen in de praktijk.
Deze slide heeft geen instructies
Welke kinderziektes of signalen ken je al?
Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Vraag kort door op woorden als uitslag, koorts, benauwdheid, blaasjes of vaccinatie.
Waterpokken
Waterpokken is een besmettelijke virusziekte.
Vaak lichte koorts en hangerig zijn
Jeukende blaasjes over het hele lichaam
Blaasjes en korstjes zijn vaak tegelijk te zien
Komt vaak voor bij kinderen
Leg uit dat waterpokken meestal vanzelf overgaat, maar dat de jeuk en het risico op krabben belangrijk zijn in de zorg.
Waterpokken herkennen
Rode vlekjes worden blaasjes
Daarna drogen ze in tot korstjes
Jeuk staat vaak op de voorgrond
Kind kan moe of huilerig zijn
Benadruk dat verschillende stadia van uitslag tegelijk zichtbaar kunnen zijn. Dat helpt bij herkenning.
Waterpokken: handelen
Let op koorts, drinken en algemeen ziek zijn
Voorkom krabben: nagels kort, huid rustig houden
Extra opletten bij baby's, zwangeren en kinderen met lage weerstand
Soms werkt een verkoelende lotion
Neem contact op met de huisarts bij benauwdheid of ernstig ziek zijn
Noem dat waterpokken voor sommige groepen meer risico geeft, ook al verloopt het vaak mild.
Vijfde ziekte
Vijfde ziekte is een virusziekte.
Vaak eerst mild ziek of verkouden
Daarna rode uitslag in het gezicht
Wangen kunnen fel rood zijn
Later ook uitslag op armen, benen of romp
Gebruik eenvoudige taal: 'rode wangen' is vaak herkenbaarder dan de medische naam.
Vijfde ziekte herkennen
Bekend beeld: slapped cheek
Kind voelt zich vaak niet erg ziek
Uitslag kan komen en gaan
Vooral opletten bij zwangeren
Leg uit dat het risico vooral belangrijk is voor zwangeren. Dat is praktisch relevante kennis voor opvang en zorg.
Vijfde ziekte: handelen
Observeer hoe het kind zich voelt
Let op koorts en voldoende drinken
Informeer een zwangere contactpersoon bij mogelijke blootstelling (kan gevaarlijk zijn voor het ongeboren kind)
Huisarts bellen bij twijfel of als het kind echt ziek oogt
Benadruk dat de ziekte meestal mild verloopt, maar dat de context van zwangerschap belangrijk is.
Bij welke ziekte let je extra op contact met zwangeren?
Vijfde ziekte
Roodvonk
Rotavirus
Pseudokroep
Op deze plek is vijfde ziekte het juiste antwoord, omdat de les net benadrukte dat blootstelling voor zwangeren belangrijk is.
Wat doe je als een kind misschien vijfde ziekte heeft?
Bespreek dat goede antwoorden elementen bevatten als: kijken hoe het kind zich voelt, letten op koorts en drinken, en een zwangere contactpersoon informeren bij mogelijke blootstelling.
Zesde ziekte
Zesde ziekte komt vooral voor bij jonge kinderen.
Eerst vaak enkele dagen hoge koorts
Daarna zakt de koorts plotseling
Vervolgens verschijnt lichte rode uitslag
Kind is soms prikkelbaar of slap
Leg de typische volgorde uit: eerst koorts, daarna uitslag. Dat onderscheidt deze ziekte vaak van andere huiduitslagziektes.
Zesde ziekte herkennen
Hoge koorts staat eerst op de voorgrond
Uitslag komt vaak als het kind al opknapt
Uitslag zit vaak op romp en hals
Vooral bij baby's en peuters
Noem dat hoge koorts soms ouders laat schrikken, terwijl de uitslag pas later komt.
Zesde ziekte: handelen
Controleer temperatuur en algemeen welbevinden
Zorg dat het kind voldoende drinkt
Let op sufheid of moeilijk wekbaar zijn
Neem contact op met de huisarts bij aanhoudende hoge koorts of ongerustheid
Bij jonge kinderen is goed observeren belangrijker dan alleen naar de uitslag kijken.
Wat gebeurt vaak eerst bij zesde ziekte?
Hoge koorts
Rode wangen
Blaasjes mond
Dikke wang
De typische volgorde is eerst hoge koorts en daarna pas uitslag.
Roodvonk
Roodvonk wordt veroorzaakt door een bacterie.
Vaak keelpijn en koorts
Rode keel en soms frambozentong
Fijne rode uitslag als schuurpapier
Kind voelt zich meestal duidelijk ziek
Roodvonk is anders dan de meeste andere ziektes in deze les, omdat het een bacteriële infectie is.
Roodvonk herkennen
Start vaak met keelklachten
Uitslag voelt ruw aan
Gezicht kan rood zijn, gebied rond mond soms bleker
Tong kan fel rood worden
Benadruk het verschil tussen huiduitslag en keelklachten samen; dat helpt bij herkenning.
Roodvonk: handelen
Huisarts inschakelen voor beoordeling
Let op koorts, slikken en drinken
Observeer of het kind benauwd of erg slap is
Goede handhygiëne blijft belangrijk
Noem dat behandeling via de huisarts kan nodig zijn. Houd de uitleg praktisch en niet te medisch.
Welke ziekte is anders omdat het een bacterie is?
Mazelen
Roodvonk
Waterpokken
Rode hond
Roodvonk is in deze les de uitzondering: het wordt door een bacterie veroorzaakt.
Hand-, mond- en voetziekte
Hand-, mond- en voetziekte is een virusziekte.
Blaasjes in of rond de mond
Blaasjes op handen en voeten
Soms ook koorts
Eten en drinken kunnen pijn doen
Leg uit dat mondpijn belangrijk is, omdat kinderen dan minder gaan drinken.
Hand-, mond- en voetziekte herkennen
Uitslag zit vaak op vaste plekken
Mondklachten vallen vaak het meest op
Kind wil soms slecht eten of drinken
Niet elk kind is erg ziek
Laat zien dat plaats van de blaasjes een belangrijk herkenningspunt is.
Hand-, mond- en voetziekte: handelen
Let op voldoende drinken
Kijk of het kind nog natte luiers heeft of plast
Observeer pijn in de mond en sufheid
Neem contact op met de huisarts bij uitdroging of ernstig ziek zijn
Verbind de observatie aan de praktijk: jonge kinderen kunnen snel te weinig drinken.
Waarom is hand-, mond- en voetziekte lastig voor jonge kinderen?
Veel hoesten
Pijn bij drinken
Zwelling kaak
Rode ogen
Mondpijn kan zorgen dat een kind minder eet en drinkt. Dat is het belangrijkste praktische risico op deze slides.
Waar let je dan extra op in de praktijk?
Drinken
Natte luiers
Mondpijn
Sufheid
Deze slide heeft geen instructies
Bof
Bof is een virusziekte en hoort bij het vaccinatieprogramma.
Zwelling bij wang of kaak
Pijn bij eten of slikken
Koorts en ziek gevoel
Speekselklieren zijn ontstoken
Leg uit dat bof minder vaak voorkomt door vaccinatie, maar nog steeds herkend moet worden.
Bof herkennen
Dikke wang of zwelling onder het oor
Pijnlijk gezicht bij kauwen
Kind kan hangerig zijn
Besmettelijke virusziekte
Noem dat zwelling aan één of beide kanten kan voorkomen.
Bof: handelen
Observeer koorts en drinken
Laat een arts meekijken bij duidelijke zwelling
Let op toenemende pijn of ernstig ziek zijn
De BMR- vaccinatie beschermt tegen de bof
Houd de link met het vaccinatieprogramma kort maar duidelijk: vaccinatie beschermt, maar sluit ziekte niet altijd volledig uit.
Welke klacht past het best bij bof?
Dikke wang
Waterdunne diarree
Blaffende hoest
Rode wangen
Bof herken je vooral aan zwelling bij wang of kaak door ontstoken speekselklieren.
Mazelen
Mazelen is een ernstige en zeer besmettelijke virusziekte.
Hoge koorts
Hoesten, verkouden, rode ogen
Daarna vlekkerige huiduitslag
Hoort bij het vaccinatieprogramma
Benadruk dat mazelen ernstiger kan verlopen dan veel andere kinderziektes in deze les.
Mazelen herkennen
Kind is vaak echt ziek
Eerst luchtwegklachten en rode ogen
Daarna pas uitslag
Uitslag verspreidt zich over het lichaam
Wijs op de volgorde van klachten: eerst ziek en verkouden, daarna uitslag. Dat helpt onderscheid maken.
Mazelen: handelen
Neem klachten serieus
Let op benauwdheid, sufheid en weinig drinken
Huisarts bellen bij vermoeden van mazelen
De BMR- vaccinatie beschermt tegen de mazelen
Omdat mazelen zeer besmettelijk is, is tijdig medisch overleg belangrijk.
Wat zie je vaak vóór de uitslag bij mazelen?
Rode ogen
Dikke wang
Blaasjes voeten
Veel braken
Mazelen begint vaak met hoge koorts, hoesten, verkoudheid en rode ogen. Daarna komt de uitslag.
Wat doe je bij een vermoeden van mazelen?
Bespreek dat belangrijke elementen zijn: klachten serieus nemen, letten op benauwdheid, sufheid en weinig drinken, en de huisarts bellen bij vermoeden van mazelen.
Rode hond
Rode hond is een virusziekte en hoort bij het vaccinatieprogramma.
Milde koorts
Fijne roze of rode uitslag
Soms opgezette klieren
Vaak mild bij kinderen
Leg uit dat rode hond vooral belangrijk is vanwege risico's bij zwangerschap.
Rode hond herkennen
Uitslag is vaak fijn en licht van kleur
Kind oogt soms maar weinig ziek
Klieren in de hals kunnen opvallen
Extra belangrijk rond zwangeren
Benadruk opnieuw de link met zwangerschap, omdat dat voor handelen in de praktijk belangrijk is.
Rode hond: handelen
Observeer algemene toestand van het kind
Let op koorts en uitslag
Informeer bij contact met zwangeren
Huisarts raadplegen bij twijfel of ongerustheid
Maak duidelijk dat het kind zelf vaak niet erg ziek is, maar dat de context belangrijk is.
Welke ziekte is vaak mild bij het kind, maar belangrijk rond zwangerschap?
Rode hond
RS-virus
Pseudokroep
Rotavirus
Rode hond is vaak mild bij kinderen, maar contact met zwangeren is belangrijk in de praktijk.
RS-virus
RS-virus geeft vooral luchtwegklachten.
Verkoudheid en hoesten
Sneller of zwaarder ademen
Slecht drinken
Gevaarlijk voor jonge baby's
Tegenwoordig ook onderdeel van het vaccinatieprogramma
RS-virus is heel relevant in de praktijk, omdat jonge baby's snel kunnen verslechteren.
RS-virus herkennen
Intrekkingen bij het ademen
Neusvleugelen of piepend geluid
Baby drinkt minder
Baby oogt slap of benauwd
Leg termen kort uit: intrekkingen zijn kuiltjes tussen ribben of onder de ribben bij ademhalen.
RS-virus: handelen
Bij jonge baby's extra alert zijn
Let op ademhaling, kleur en drinken
Snel medische hulp inschakelen bij benauwdheid
Ook hulp zoeken bij sufheid of uitdroging
Noem alarmsignalen rustig en duidelijk. Dit is een van de belangrijkste praktische slides van de les.
Welk signaal bij een baby past bij RS-virus?
Intrekkingen
Frambozentong
Rode wangen
Kaakzwelling
Intrekkingen, neusvleugelen en slecht drinken zijn belangrijke alarmsignalen bij RS-virus.
Pseudokroep
Pseudokroep is een ontsteking van de bovenste luchtwegen.
Blaffende hoest
Heesheid
Moeite met inademen
Vaak erger in de avond of nacht
Maak duidelijk dat het typische geluid van de hoest een belangrijk herkenningspunt is.
Pseudokroep herkennen
Hoest klinkt als blaffen
Kind kan angstig zijn door benauwdheid
Soms gierend geluid bij inademen
Klachten beginnen vaak plots
Benadruk dat angst en benauwdheid elkaar kunnen versterken.
Pseudokroep: handelen
Blijf zelf rustig en stel het kind gerust
Observeer ademhaling en kleur
Zoek medische hulp bij ernstige benauwdheid
Meteen hulp inschakelen bij blauw zien of uitputting
Rustig handelen is hier praktisch belangrijk, omdat onrust de ademhaling kan verergeren.
Welk geluid hoort vaak bij pseudokroep?
Blaffende hoest
Piepende buik
Hese hik
Natte hoest
De blaffende hoest is het typische herkenningspunt van pseudokroep.
Wat is dan het eerste belangrijkst in je handelen?
Rustig blijven
Extra laten eten
Uitslag tellen
Kaak voelen
Deze slide heeft geen instructies
Rotavirus
Rotavirus geeft klachten van maag en darmen.
Braken
Waterdunne diarree
Koorts kan voorkomen
Vooral risico op uitdroging
Tegenwoordig ook onderdeel van het vaccinatieprogramma
Leg de nadruk op uitdroging, omdat dat het belangrijkste risico is in de praktijk.
Rotavirus herkennen
Veel diarree en soms vaak braken
Kind drinkt minder
Droge mond of weinig plas
Slap of suf gedrag
Gebruik herkenbare signalen van uitdroging, passend bij MBO-niveau 2 en B1-taal.
Rotavirus: handelen
Goed letten op drinken en plassen
Kleine beetjes vocht blijven aanbieden
Extra hygiëne bij ontlasting en braken
Huisarts inschakelen bij uitdroging of aanhoudend ziek zijn
Noem dat jonge kinderen sneller uitdrogen dan oudere kinderen.
Wat is het grootste risico bij rotavirus?
Uitdroging
Keelpijn
Zwelling oor
Rode ogen
Rotavirus geeft vooral braken en diarree; daardoor is uitdroging het grootste risico.
Belangrijk verschil in handelen
Huiduitslagziektes: kijk naar koorts, gedrag en soort uitslag
Luchtwegziektes: let extra op ademhaling en benauwdheid
Maag-darmziektes: let extra op drinken en uitdroging
Bij baby's altijd sneller alert zijn
Deze samenvattende slide helpt studenten om van herkennen naar handelen te gaan.
Wanneer direct hulp nodig is
Benauwdheid of snelle verslechtering
Sufheid of moeilijk wakker krijgen
Blauwe kleur of grauwe kleur
Niet drinken of tekenen van uitdroging
Baby die duidelijk ziek oogt
Benadruk dat niet elke ziekte gevaarlijk is, maar deze alarmsignalen altijd serieus genomen moeten worden.
Waar let je extra op bij luchtwegziektes?
Ademhaling
Jeuk
Korstjes
Klieren
De samenvattende slide maakt onderscheid tussen huiduitslag, luchtweg en maag-darm. Bij luchtwegziektes is ademhaling leidend.
Wanneer is direct hulp nodig?
Lichte jeuk
Blauwe kleur
Milde uitslag
Rode wangen
Blauwe of grauwe kleur is een duidelijk alarmsignaal. Ook sufheid, niet drinken en snelle verslechtering zijn redenen voor directe hulp.
Wat is één belangrijk ding dat jij vandaag hebt geleerd?
Laat studenten één praktisch leerpunt noemen, bijvoorbeeld een ziektebeeld, een alarmsignaal of een stap in handelen.
Wat vond jij het moeilijkst in deze les?
Gebruik de antwoorden om te horen waar studenten nog ondersteuning nodig hebben, bijvoorbeeld verschil tussen ziektes of alarmsignalen.
Welk woord onthoud jij van deze les?
Kijk of kernwoorden terugkomen zoals uitslag, benauwdheid, uitdroging, koorts, baby, vaccinatie of huisarts.
Begrippenlijst
besmettelijk - kan makkelijk van de ene persoon naar de andere gaan
uitslag - vlekjes, bultjes of blaasjes op de huid
blaasjes - kleine met vocht gevulde plekjes op de huid
koorts - verhoogde lichaamstemperatuur
benauwdheid - moeite met ademhalen
uitdroging - te weinig vocht in het lichaam
vaccinatieprogramma - inentingen die beschermen tegen bepaalde ziektes
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
RS-virus - virus dat luchtwegklachten geeft, vooral gevaarlijk voor baby's
pseudokroep - zwelling in de bovenste luchtwegen met blaffende hoest
rotavirus - virus dat braken en diarree veroorzaakt
speekselklieren - klieren die speeksel maken in de mond en kaak
frambozentong - felrode tong die kan voorkomen bij roodvonk
algemeen ziek zijn - het kind oogt slap, suf of duidelijk niet fit
Deze slide heeft geen instructies
