Afweer (Biologie vwo), les 3: Terugblik quiz

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introductie

Terugblik met twaalf vragen over ziekteverwekkers, een berekening met delende bacteriën, afweer bij planten, beenmerg en lymfeknoop, geheugencellen, allergie, afstoting bij transplantatie, aangeboren afweer, macrofagen, histamine, MHC-II en afweerremmers.

ORGANISME · AFWEER

Quiz

Terugblik: Afweer

Les 3 van 3. Leerlingen beantwoorden individueel; bespreek na elke paar vragen kort de antwoorden. Image credit: NIAID / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Welk type ziekteverwekker is geen cel?

A

Virus

B

Bacterie

C

Schimmel

D

Parasiet

Een virus is geen cel; bacteriën, schimmels en parasieten zijn dat wel. Verwachte fout: bacterie kiezen omdat die erg klein is.

Eén bacterie deelt zich elke 20 minuten. Hoeveel bacteriën zijn er na 1 uur?

A

3 bacteriën

B

6 bacteriën

C

8 bacteriën

D

16 bacteriën

In 1 uur zijn 3 delingen van 20 minuten: 1, 2, 4, 8. Dat is 2 x 2 x 2 = 8. Verwachte fout: 3 of 6 noemen door op te tellen in plaats van te verdubbelen.

Welk voorbeeld is een chemische afweer van een plant?

A

Doornen aan de stengel tegen vraat

B

Giftige stoffen in de bladeren tegen vraat

C

Een dikke laag schors rond de stam

D

Haren op de bladeren tegen vraat

Giftige of bittere stoffen zijn een chemische afweer; doornen, schors en een waslaag zijn mechanisch. Verwachte fout: de waslaag kiezen omdat die een stof is.

Vul in

In het beenmerg ontstaan alle bloedcellen; in een lymfeknoop delen B-cellen en T-cellen zich bij een infectie.

beenmerg

lymfeknoop

lymfe

slijmvlies

Beenmerg maakt bloedcellen, de lymfeknoop is de plek waar afweercellen zich delen. Verwachte fout: lymfeknoop en beenmerg verwisselen.

Jan had waterpokken en wordt er later nooit meer ziek van. Waarom niet?

A

De huid houdt het virus voortaan buiten

B

Macrofagen maken voortaan antistoffen tegen het virus

C

Mestcellen onthouden het virus en geven histamine af

D

Geheugencellen herkennen het virus en reageren snel

Geheugencellen van B-cellen en T-cellen herkennen het antigeen, dus de tweede respons is snel en sterk. Verwachte fout: de aangeboren afweer als verklaring kiezen; die onthoudt niets.

Zet op volgorde: het ontstaan van een allergie

1

Het allergeen bindt opnieuw aan de antistoffen

2

Mestcellen geven histamine af

3

Plasmacellen maken antistoffen tegen het allergeen

4

De antistoffen zetten zich vast op mestcellen

Eerste contact: antistoffen komen op de mestcellen. Volgend contact: binding van het allergeen en afgifte van histamine. Verwachte fout: histamine al bij het eerste contact zetten.

Wanneer is de kans op afstoting van een donororgaan kleiner?

A

Als de acceptor veel antibiotica gebruikt

B

Als de donor een andere bloedgroep heeft

C

Als de acceptor veel geheugencellen heeft

D

Als de MHC-receptoren van donor en acceptor lijken

De cytotoxische T-cellen van de acceptor herkennen minder verschil, dus er is minder afstoting. Verwachte fout: de bloedgroep noemen; een andere bloedgroep vergroot juist het risico.

Wat hoort bij de aangeboren afweer?

A

Heeft receptoren voor één bepaald antigeen

B

Reageert op elke ziekteverwekker op dezelfde manier

C

Vormt geheugencellen na een besmetting

D

Maakt antistoffen tegen één antigeen

De aangeboren afweer is niet-specifiek en heeft geen geheugen. Verwachte fout: geheugencellen noemen; die horen bij de verworven afweer.

Welke cel ruimt in de aangeboren afweer een bacterie op?

A

Plasmacel

B

Cytotoxische T-cel

C

Macrofaag

D

Geheugencel

Een macrofaag neemt ziekteverwekkers op en breekt ze af. Verwachte fout: de plasmacel kiezen omdat die antistoffen maakt; de plasmacel hoort bij de verworven afweer.

Welk middel remt de werking van histamine?

Een antihistaminicum. Verwachte fout: antibioticum noemen; dat werkt tegen bacteriën.

Op welke cellen zit vooral de MHC-II-receptor?

A

Macrofagen en B-cellen

B

Alle cellen met een kern

C

Rode bloedcellen

D

Cytotoxische T-cellen

MHC-II zit vooral op cellen die een antigeen presenteren aan een T-helpercel: macrofagen en B-cellen. Verwachte fout: alle cellen met een kern kiezen; dat geldt voor MHC-I.

Vul in

De acceptor krijgt afweerremmers om afstoting van een donororgaan te voorkomen, maar wordt daardoor gevoeliger voor infecties.

acceptor

afweerremmers

donor

antibiotica

Acceptor en afweerremmers. Verwachte fout: antibiotica invullen; die werken tegen bacteriën en remmen de afweer niet.

Hoe zeker voel je je over dit onderwerp?

1

Heel zeker

2

Redelijk zeker

3

Niet zo zeker

4

Helemaal niet zeker

Gebruik de uitslag om te bepalen of je een onderdeel herhaalt.

ORGANISME · AFWEER

Goed gedaan!

Goed gedaan. Je kunt nu ziekteverwekkers onderscheiden, de aangeboren en verworven afweer uitleggen en dit toepassen op vaccinatie, transplantatie, bloedgroepen, allergie en planten.