Dinsdag 8 september
Goedemorgen!
Fijn dat je er bent.
- Lever je telefoon alvast in, in de rode bak;
- Pak je Chromebook uit de kast en log in.
Lesduur is: 120 minOnderdelen in deze les
Goedemorgen!
Fijn dat je er bent.
- Lever je telefoon alvast in, in de rode bak;
- Pak je Chromebook uit de kast en log in.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
1e & 2e lesuur: Creatieve technieken
Deze slide heeft geen instructies
Pauze
15
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
3e lesuur: Biologie & verzorging voor jou
Deze slide heeft geen instructies
Roken, vapen en blowen
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan de mogelijke gevolgen van verslaving aan roken en blowen uitleggen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden denk jij bij roken of blowen?
Gebruik dit als start: laat leerlingen losse woorden noemen zoals rook, verslaving, longen, groepsdruk, joint, ziek. Bespreek kort welke woorden later in de les terugkomen.
Tabaksrook
Tabaksrook ontstaat als tabak verbrandt.
De rook gaat via de mond en longen het lichaam in
In tabaksrook zitten veel schadelijke stoffen
Die stoffen kunnen organen beschadigen
Sluit aan bij de gegeven context: veel mensen roken niet, juist omdat bekend is dat roken slecht is voor de gezondheid.
Wat zit er in tabaksrook?
Nicotine maakt je snel afhankelijk
Teer blijft achter in de longen
Koolstofmonoxide vermindert zuurstof in het bloed
Ook veel andere giftige stoffen komen mee met de rook
Houd het eenvoudig op VMBO basis/kader-niveau. Het gaat hier om herkennen van stoffen en hun hoofdeffect.
Gevolgen van roken
Minder conditie
Meer hoesten en benauwdheid
Grotere kans op longziekten
Grotere kans op hart- en vaatziekten
Meer kans op kanker
Deze slide heeft geen instructies
Verslaving aan nicotine
Nicotine geeft een prettig gevoel voor korte tijd
Je lichaam went eraan
Daarna wil je steeds opnieuw roken
Stoppen wordt dan moeilijk
Leg uit dat verslaving niet betekent dat iemand zwak is, maar dat nicotine invloed heeft op de hersenen en gedrag.
E-sigaret en waterpijp
Een e-sigaret verbrandt geen tabak, maar geeft damp
Een waterpijp laat rook door water gaan
Beide lijken soms minder erg
Toch kunnen ze schadelijk zijn
Benadruk dat 'anders' niet hetzelfde is als 'veilig'.
Welke stof in tabaksrook maakt snel verslaafd?
Teer
Nicotine
Water
Zuurstof
Controleert het kernbegrip uit de slides over tabaksrook. Teer en koolstofmonoxide zijn schadelijk, maar nicotine zorgt voor verslaving.
Maak de tekst compleet
Tabaksrook ontstaat als tabak verbrandt. In de rook zit nicotine, en daardoor kan stoppen moeilijk worden. Teer blijft achter in de longen. Een e-sigaret geeft damp, maar dat is niet veilig.
De woorden komen letterlijk uit de behandelde slides: tabak, nicotine, teer, damp.
E-sigaret
In de damp zitten vaak nicotine en andere stoffen
Nicotine kan ook hier verslaving geven
De damp is slecht voor de longen
Vooral voor jongeren is dit ongezond
Deze slide heeft geen instructies
Waterpijp
De rook gaat door water, maar blijft schadelijk
Je ademt nog steeds rook en giftige stoffen in
Een sessie duurt vaak lang
Daardoor krijg je veel rook binnen
Veel leerlingen denken dat water rook schoonmaakt. Benoem dat het water de schadelijke stoffen niet wegneemt.
Niet zonder risico
E-sigaret en waterpijp → schadelijke stoffen in het lichaam → kans op gezondheidsschade en verslaving
Gebruik deze slide als korte samenvatting van het subtopic.
Waarom kan een waterpijp toch schadelijk zijn?
Het water koelt alles
Je krijgt veel rook binnen
Er zit geen rook in
Je ademt meer zuurstof in
Richt zich op de misvatting dat water rook schoonmaakt. De juiste reden uit de slides is dat de rook schadelijk blijft en een sessie vaak lang duurt.
Vul de juiste woorden in
Een waterpijp laat rook door water gaan, maar de rook blijft schadelijk. Bij een e-sigaret adem je vaak nicotine en andere stoffen in. Dat kan zorgen voor verslaving.
Laat leerlingen het verschil tussen 'anders' en 'veilig' verwerken.
Waarom roken mensen eigenlijk?
Mensen beginnen niet altijd om dezelfde reden. Vaak spelen gevoel, omgeving en gewoonte mee.
Deze slide heeft geen instructies
Redenen om te beginnen
Nieuwsgierigheid
Mee willen doen met anderen
Stoer willen lijken
Denken dat het ontspant
Deze slide heeft geen instructies
Invloed van anderen
Vrienden kunnen druk geven
Roken in de omgeving lijkt dan normaal
Reclame en beelden online kunnen invloed hebben
Jongeren nemen gedrag soms over
Houd het algemeen en feitelijk. Het doel is begrijpen waarom gedrag ontstaat, niet oordelen.
Van proberen naar gewoonte
Proberen → nicotine geeft effect → vaker roken → gewenning → verslaving
Leg uit dat niet iedereen die probeert verslaafd raakt, maar dat de kans wel groter wordt.
Wat kan een reden zijn om te beginnen met roken?
Nieuwsgierigheid
Meer zuurstof
Sterkere longen
Minder giftige stoffen
Toetst of leerlingen redenen herkennen in plaats van gezondheidseffecten.
Welke reden zie je het vaakst bij jongeren?
Nieuwsgierigheid
Meedoen
Stoer lijken
Ontspannen
Deze slide heeft geen instructies
Hoe kan proberen later een gewoonte worden?
Bespreek dat passende antwoorden gaan over invloed van vrienden of omgeving, normaal gaan vinden, proberen, nicotine-effect, vaker roken, gewenning en verslaving.
Blowen
Blowen is het gebruiken van cannabis
Cannabis wordt vaak gerookt in een joint
Soms zit er ook tabak in
De werkzame stof beïnvloedt je hersenen
Gebruik de term cannabis steeds hetzelfde in de rest van de les.
Wat is cannabis?
Cannabis is een drug
Het kan je gevoel en gedrag veranderen
Je reacties kunnen langzamer worden
Je aandacht kan minder goed zijn
Deze slide heeft geen instructies
Risico van blowen
Minder goed opletten
Minder snel reageren
Meer kans op ongelukken
Problemen op school of werk
Maak de link met alledaagse situaties, zoals verkeer, sport of lessen.
Blowen en verslaving
Sommige mensen gaan steeds vaker blowen
Ze hebben het gevoel dat ze niet goed zonder kunnen
Dan krijgt blowen te veel invloed op het dagelijks leven
Houd 'verslaving' breed: afhankelijk worden en er last van krijgen in het dagelijks leven.
Wat is blowen?
Cannabis drinken
Cannabis gebruiken
Waterdamp inademen
Tabak wassen
Eenvoudige begripscheck op de start van het subtopic blowen.
Maak de tekst af
Blowen is het gebruiken van cannabis. Dat gebeurt vaak in een joint. Door blowen kun je minder goed opletten en ook minder snel reageren.
Alle woorden zijn direct afkomstig uit de slides over blowen.
Effecten van cannabis
Cannabis heeft effecten op lichaam en gedrag. Die effecten kunnen kort duren, maar soms ook langer problemen geven.
Deze slide heeft geen instructies
Korte effecten
Veranderd gevoel of stemming
Minder goed onthouden
Langzamer reageren
Minder goed coördineren
Deze slide heeft geen instructies
Lange termijn
Moeite met leren en concentreren
Meer kans op afhankelijkheid
Problemen in contact met anderen
Minder grip op school of werk
Vermijd te stellige medische details buiten de opgegeven lesinhoud; focus op mogelijke gevolgen.
Gevolgen samengevat
Roken en blowen kunnen leiden tot:
schade aan je gezondheid
verslaving
problemen in het dagelijks leven
Dit is de inhoudelijke landing van de les: de mogelijke gevolgen van verslaving aan roken en blowen.
Wat kan op lange termijn door cannabis gebeuren?
Betere concentratie
Minder kans op fouten
Moeite met leren
Sneller reageren
Verbindt korte en lange effecten niet door elkaar. De juiste optie komt uit de slide 'Lange termijn'.
Vul de kernwoorden in
Cannabis kan je stemming veranderen. Je kunt minder goed onthouden en langzamer reageren. Op lange termijn is er meer kans op afhankelijkheid en problemen op school of werk.
De blanks leggen nadruk op de kerngevolgen uit de laatste twee subtopics.
Wat heb jij vandaag geleerd over roken of blowen?
Deze slide heeft geen instructies
Welk deel vond jij het moeilijkst om te begrijpen?
Deze slide heeft geen instructies
Noem één ding dat jij wilt onthouden van deze les
Laat leerlingen kernwoorden delen zoals verslaving, nicotine, longen, groepsdruk, cannabis, schade. Gebruik dit als korte afsluiting voor de begrippenlijst.
Begrippen
tabaksrook - rook die ontstaat als tabak verbrandt
nicotine - stof die snel verslavend werkt
teer - schadelijke stof die in de longen achterblijft
koolstofmonoxide - gas dat zorgt voor minder zuurstof in het bloed
e-sigaret - apparaat dat vloeistof verwarmt tot damp
waterpijp - pijp waarbij rook door water gaat
verslaving - afhankelijk zijn en moeilijk kunnen stoppen
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
blowen - cannabis gebruiken, vaak door te roken
cannabis - drug die invloed heeft op de hersenen
joint - sigaret met cannabis, soms gemengd met tabak
damp - wolk die uit een e-sigaret komt
afhankelijkheid - het gevoel dat je niet goed zonder kunt
gezondheidsschade - schade aan het lichaam of de geest
Deze slide heeft geen instructies
Aan de slag!
30
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
4e lesuur: Economie
Deze slide heeft geen instructies
Slim omgaan met geld
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan uitleggen hoe je in je behoeften kunt voorzien.
De gebruiker gaf drie doelen. Volgens de instructie kies ik één centraal lesdoel. Dit doel past het best als overkoepelend doel; goederen, diensten en procenten ondersteunen dit doel.
Waar geef jij geld aan uit?
Gebruik de woordenwolk als start: laat leerlingen voorbeelden noemen zoals eten, kleding, telefoon of vervoer. Koppel daarna terug aan behoeften en keuzes.
Wat heb je nodig?
Om te leven heb je dingen nodig.
eten en drinken
kleding
een plek om te wonen
zorg en vervoer
Open bij herkenbare voorbeelden uit het dagelijks leven. Houd het eenvoudig: behoeften zijn dingen die mensen nodig hebben of belangrijk vinden.
Behoeften en geld
Veel behoeften kosten geld.
Je voorziet in je behoeften door geld te gebruiken voor wat je nodig hebt. Daarom maak je keuzes: je kunt meestal niet alles tegelijk kopen.
Benadruk de economische kern: schaarste en kiezen. Gebruik geen moeilijke termen op de slide, maar noem ze eventueel mondeling.
Keuzes maken
Met een beperkt bedrag kies je wat eerst nodig is.
eerst belangrijke dingen
daarna minder belangrijke dingen
vergelijken helpt
Leg uit dat leerlingen vaak al keuzes zien thuis: eerst huur, eten en energie; later pas extra spullen.
Voorzien in behoeften
geld verdienen → kopen of betalen → behoeften vervullen
Soms koop je een product, zoals brood of schoenen.
Soms betaal je voor hulp of werk, zoals een kapper of busrit.
Dit is de brug naar goederen en diensten. Gebruik de pijlen alleen hier, omdat de keten zelf het leerpunt is.
Wat doe je eerst met weinig geld?
vergelijken
alles kopen
nodige dingen
extra spullen
Sluit aan bij de slides over behoeften, geld en keuzes maken: eerst belangrijke dingen, daarna minder belangrijke dingen.
Maak de tekst compleet
Om in je behoeften te voorzien, gebruik je geld. Met een beperkt bedrag maak je keuzes. Je koopt eerst wat je echt nodig hebt.
De woorden komen uit slides 2 t/m 5. Let op: 'nodig hebt' is hier het best passend door de betekenis van de zin.
Goederen
Goederen zijn producten die je kunt kopen.
je kunt ze zien of vasthouden
ze worden gemaakt of verkocht
voorbeelden: brood, jas, fiets
Gebruik consequent het woord goederen. Leg eventueel uit dat het om tastbare producten gaat.
Diensten
Diensten zijn werk voor iemand.
je koopt geen product
je betaalt voor hulp of service
voorbeelden: kapper, tandarts, busrit
Veel leerlingen denken dat alles wat geld kost een product is. Benadruk dat bij een dienst iemand iets voor jou doet.
Verschil tussen beide
Goederen zijn spullen.
Diensten zijn werkzaamheden.
Voorbeelden:
een brood = goed
een knipbeurt = dienst
een telefoon = goed
een reparatie = dienst
Laat leerlingen het verschil horen in de woorden spullen en werkzaamheden. Dat is voor A1-niveau duidelijker dan een abstracte definitie.
Samen in het dagelijks leven
Vaak gebruik je goederen en diensten samen.
fiets kopen = goed
fiets laten maken = dienst
maaltijd kopen = goed
eten bezorgen = dienst
Deze slide voorkomt een te strak zwart-wit beeld. Het helpt leerlingen situaties uit elkaar te halen.
Wat is een dienst?
een brood
een busrit
een fiets
een jas
Controleert het verschil tussen goederen en diensten. Een busrit is werk of service; de andere opties zijn tastbare producten.
Vul goed of dienst in
Een brood is een goed, want het is een product. Een knipbeurt is een dienst, want iemand doet werk voor jou. Een telefoon is een goed. Een reparatie is een dienst.
Echoot precies de voorbeelden uit de contentslides. Zo oefenen leerlingen het kernverschil: spullen tegenover werkzaamheden.
Leg uit: wat is het verschil tussen goed en dienst?
Bespreek dat een goed een product of spul is dat je kunt kopen en vasthouden. Een dienst is werk, hulp of service waarvoor je betaalt. Een voorbeeld bij elk begrip is ook goed.
Percent betekent per honderd
Een percentage laat zien hoeveel van de 100 je neemt.
1% = 1 van de 100
10% = 10 van de 100
50% = de helft
Houd het heel concreet. Gebruik eventueel een raster of denkbeeldige 100 vakjes bij uitleg.
1% en 10% uitrekenen
Je kunt slim beginnen met 1% en 10%.
1% = delen door 100
10% = delen door 10
Voorbeeld bij €200:
1% = €2
10% = €20
Bouw vanuit eenvoudige percentages op. Dit past goed bij vmbo basis/kader en maakt de volgende stap logisch.
Een percentage van een bedrag
Voorbeeld: 25% van €200
10% = €20
nog eens 10% = €20
5% = €10
samen 25% = €50
Gebruik optellen van bekende delen in plaats van formele formule als eerste aanpak. Dat sluit aan bij het niveau.
Percentage bij kopen
Percentages zie je vaak bij geld.
korting in een winkel
spaargeld
deel van je budget
btw op producten
Noem alleen herkenbare contexten. Leg btw heel kort uit als extra bedrag in de prijs, zonder verdieping.
Percentage helpt bij keuzes
Met een percentage kun je beter kiezen.
Als je weet hoeveel korting je krijgt of welk deel van je geld je uitgeeft, kun je beter beslissen hoe je in je behoeften voorziet.
Verbind deze slide terug aan het centrale lesdoel: procenten zijn een hulpmiddel bij economische keuzes.
Hoe reken je 10% van €200 uit?
delen door 10
delen door 100
keer 10 doen
€5 nemen
Toetst de stap uit slide 11: 10% betekent delen door 10. Veelgemaakte fout is delen door 100, dat hoort bij 1%.
Maak de rekentekst af
Een percentage is een deel van de 100. Bij €200 is 1% gelijk aan €2 en 10% gelijk aan €20. Zo kun je 25% samenstellen en krijg je €50.
Gebaseerd op slides 10 t/m 12. Hiermee controleren leerlingen de betekenis van percent én het voorbeeld met €200.
Hoe zeker voel jij je over procenten?
heel zeker
best zeker
beetje zeker
nog lastig
Deze slide heeft geen instructies
Wat heb jij vandaag geleerd?
Laat leerlingen kort terugkijken op hun leren. Mogelijke antwoorden: verschil tussen goederen en diensten, eerst belangrijke dingen kiezen, 10% of 25% uitrekenen.
Wat vond jij nog moeilijk?
Gebruik dit als afsluiting om te horen waar leerlingen nog steun nodig hebben. Mogelijke punten: kiezen met weinig geld, goed of dienst herkennen, procenten uitrekenen.
Begrippen
behoeften - dingen die je nodig hebt of graag wilt
goederen - producten of spullen die je kunt kopen
diensten - werk of hulp waarvoor je betaalt
percentage - een deel van de 100
budget - het bedrag dat je kunt uitgeven
korting - een lagere prijs dan eerst
voorzien in behoeften - zorgen dat je krijgt wat je nodig hebt
Deze slide heeft geen instructies
Aan de slag!
30
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
Pauze
15
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
Lezen
30
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
5e lesuur: Engels
Deze slide heeft geen instructies
Present Perfect gebruiken
Open met het verschil tussen vormen kennen en een tijd kunnen gebruiken. Deze les koppelt onregelmatige werkwoorden aan de present perfect.
Lesdoel
Ik kan de present perfect herkennen en maken met have/has + voltooid deelwoord bij veelgebruikte onregelmatige werkwoorden.
Deze slide heeft geen instructies
Welke Engelse woorden ken je al met have, has of seen?
Gebruik dit als korte voorkennis-activatie. Laat leerlingen losse woorden of korte zinnen noemen die ze al herkennen.
Wat is de present perfect?
De present perfect maak je met:
have/has + voltooid deelwoord
Voorbeelden:
I have seen this film.
He has broken his phone.
We have done our homework.
Benadruk dat leerlingen in het schema vooral de derde vorm nodig hebben: het voltooid deelwoord.
Wanneer gebruik je deze tijd?
Je gebruikt de present perfect:
als iets in het verleden begon en nu nog steeds geldt
als iets in het verleden is gebeurd, zonder precies te zeggen wanneer
Voorbeelden:
I have lived here since 2020.
She has never seen snow.
Houd het eenvoudig: geen uitgebreide vergelijking met de past simple nodig, alleen het gebruik duidelijk maken.
Signaalwoorden
Woorden die vaak bij de present perfect horen:
already
since
for
so far
up to now
never
recently
Leg kort uit: since = vanaf een beginpunt, for = gedurende een periode.
Voorbeelden uit zinnen
I have lived in London ever since I was born.
I have had a headache since the accident.
He has seen three patients this morning.
Let op: de zin heeft have/has en daarna het voltooid deelwoord.
Wijs in elke zin beide delen aan: have/has en de derde vorm.
De 3 vormen van het werkwoord
In het schema zie je vaak 3 vormen:
infinitive: hele werkwoord
past simple: verleden tijd
present perfect-vorm: voltooid deelwoord
Voor de present perfect gebruik je vooral de derde vorm.
Noem dat leerlingen de kolom 'Present Perfect' kunnen zien als de derde vorm of het voltooid deelwoord.
Wat is de vorm van de present perfect?
have/has + derde vorm
was/were + werkwoord
do/does + hele werkwoord
did + hele werkwoord
Check of leerlingen de basisvorm herkennen: have/has + voltooid deelwoord.
Vul de goede woorden in
De present perfect gebruik je als iets in het verleden begon en nu nog steeds geldt. Je maakt deze tijd met have/has + het voltooid deelwoord. Woorden zoals since en for helpen vaak om deze tijd te herkennen.
Alle kernwoorden komen letterlijk uit de vorige slides: geldt, have/has, voltooid deelwoord, since.
Onregelmatige werkwoorden 1
De derde vorm gebruik je in de present perfect:
have known
has felt
have made
has seen
have put
has got
have read
Let op
know - knew - known = weten
feel - felt - felt = voelen
make - made - made = doen, maken
see - saw - seen = zien
put - put - put = plaatsen
get - got - got = krijgen
read - read - read = lezen
Werkwoorden
Bij read kun je noemen dat de spelling gelijk blijft, maar de uitspraak verandert.
Onregelmatige werkwoorden 2
In de present perfect
Werkwoorden
have brought
has sent
have said
has hurt
have broken
has done
have had
has been
bring - brought - brought = brengen
send - sent - sent = sturen
say - said - said = zeggen
hurt - hurt - hurt = pijn doen
break - broke - broken = breken
do - did - done = doen
have - had - had = hebben
be - was/were - been = zijn
Leg bij be uit dat was/were past simple is, maar been de derde vorm is.
Have of has?
Gebruik:
I, you, we, they → have
he, she, it → has
Voorbeelden:
They have sent a message.
She has done her work.
He has been ill.
Laat leerlingen eerst het onderwerp zoeken en dan pas have of has kiezen.
Zo bouw je de zin
Vaste volgorde:
onderwerp + have/has + voltooid deelwoord
Voorbeelden:
I have made lunch.
He has broken a glass.
We have seen that film.
Dit is het kernmodel van de les. Houd het visueel eenvoudig en herhaal de vaste volgorde hardop.
Veelgemaakte verwarring
Niet goed in de present perfect:
I have saw him.
She has did it.
He has was late.
Wel goed:
I have seen him.
She has done it.
He has been late.
Benadruk dat na have/has nooit de past simple komt, maar altijd de derde vorm.
Welke derde vorm hoort bij see?
saw
seeing
seen
seed
Distractor saw test het verschil tussen past simple en derde vorm.
Maak de zinnen goed af
They have sent a message. She has done her work. He has been ill. Na have of has komt dus niet de past simple, maar de derde vorm.
Controleert have/has én de juiste derde vorm na het hulpwerkwoord.
Hoe kies je tussen have en has?
Verwacht elementen als: he/she/it = has; I/you/we/they = have; daarna altijd de derde vorm, niet de past simple.
Voorbeelden met signaalwoorden
I have already done my homework.
She has never felt this before.
We have recently sent an email.
He has lived here for two years.
They have known each other since 2021.
Koppel elk signaalwoord aan de betekenis: already = al, never = nooit, recently = onlangs.
Samenvatting
De present perfect gebruik je voor iets uit het verleden dat nu nog belangrijk is of zonder precies moment.
Vorm:
have/has + voltooid deelwoord
Bij onregelmatige werkwoorden moet je de derde vorm kennen, zoals:
seen
done
been
broken
Sluit af door de regel nog één keer te koppelen aan het werkwoordenschema.
Welke zin is goed?
She has felt this before.
She has felted this before.
She has feel this before.
She has felt yesterday.
De goede zin gebruikt has + derde vorm. 'Yesterday' past minder goed bij de present perfect in deze lescontext.
Wat helpt jou het meest bij de present perfect?
have/has zoeken
derde vorm leren
signaalwoorden zien
voorbeeldzin lezen
Deze slide heeft geen instructies
Wat is één ding dat je nu beter snapt?
Reflectie zonder fout antwoord. Mogelijke thema’s: vorm, signaalwoorden, derde vorm, have/has.
Wat vond je het lastigst in deze les?
Reflectie zonder fout antwoord. Mogelijke antwoorden: derde vorm onthouden, verschil saw/seen, have of has kiezen.
Woordenlijst
present perfect - Engelse tijd met have/has + voltooid deelwoord
past simple - verleden tijd, zoals knew of saw
voltooid deelwoord - de derde vorm van het werkwoord, zoals known of seen
onregelmatig werkwoord - werkwoord dat niet gewoon op -ed eindigt
signaalwoord - woord dat helpt om een tijd te herkennen
since - vanaf een beginpunt in de tijd
for - gedurende een periode
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst
already - al
so far - tot nu toe
up to now - tot nu toe
never - nooit
recently - onlangs
have - hulpwerkwoord bij I, you, we, they
has - hulpwerkwoord bij he, she, it
Deze slide heeft geen instructies
Aan de slag!
30
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
6e lesuur: Gym
Deze slide heeft geen instructies
Afsluiting
Deze slide heeft geen instructies
