Besmetting en infectie
Besmetting en infectie
Open de les vanuit de vraag waarom de ene blootstelling niet tot ziekte leidt en de andere wel. Koppel het onderwerp aan de beroepspraktijk in de zorg.
Lesdoel
Ik kan uitleggen wat besmetting en infectie zijn, via welke besmettingswegen infecties zich verspreiden, welke factoren bepalen of iemand ziek wordt, hoe een infectie wordt vastgesteld en behandeld, en wat de begrippen epidemie en pandemie betekenen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden komen bij je op bij besmetting of infectie?
Gebruik de antwoorden om voorkennis te activeren en mogelijke misvattingen zichtbaar te maken, bijvoorbeeld of leerlingen besmetting en infectie als hetzelfde zien.
Besmetting of infectie?
Besmetting: een ziekteverwekker komt in of op het lichaam
Infectie: de ziekteverwekker dringt binnen en vermenigvuldigt zich
Je kunt wel besmet zijn, maar nog geen infectie hebben
Een infectie leidt niet altijd direct tot ziekteklachten
Benadruk het verschil tussen blootstelling en daadwerkelijke vermeerdering van een ziekteverwekker. Dat onderscheid is de basis voor de rest van de les.
Ziekteverwekker en infectieziekte
Ziekteverwekker: micro-organisme dat een infectie kan veroorzaken, zoals een bacterie, virus, schimmel of parasiet
Infectieziekte: ziekte die ontstaat door een infectie met een ziekteverwekker
Niet elke ziekte is dus een infectieziekte
Je kunt hier kort het verschil noemen tussen infectieziekten en niet-infectieuze aandoeningen, zoals allergieën of botbreuken.
Porte d’entrée en incubatietijd
Porte d’entrée: de plaats waar de ziekteverwekker het lichaam binnendringt
Voorbeelden: huid, luchtwegen, mond, geslachtsorganen, bloedbaan
Incubatietijd: de tijd tussen besmetting en de eerste ziekteverschijnselen
Tijdens de incubatietijd kan iemand soms al besmettelijk zijn vb: HIV-virus
Deze slide heeft geen instructies
Van besmetting naar ziekte
Besmetting → binnendringen via porte d’entrée → vermenigvuldiging van de ziekteverwekker → infectie → mogelijk ziekteverschijnselen
Of iemand echt ziek wordt, hangt af van de ziekteverwekker én van de weerstand van de persoon.
Deze causale keten helpt leerlingen het verschil tussen begrippen in volgorde te plaatsen.
Wanneer spreek je van een infectie?
Bij vermenigvuldiging
Bij blootstelling
Bij koorts
Bij wondzorg
Toetst het onderscheid tussen besmetting en infectie. 'Blootstelling' is een plausibele verwarring met besmetting.
Begrippen in samenhang
Een besmetting betekent dat een ziekteverwekker in of op het lichaam komt. Via een porte d’entrée kan deze binnendringen. De tijd tot de eerste ziekteverschijnselen heet de incubatietijd. Pas wanneer de ziekteverwekker zich in het lichaam gaat vermenigvuldigen, spreek je van een infectie.
De tekst volgt de causale keten uit de slides: besmetting, binnendringen, incubatietijd en daarna infectie.
Cutane besmettingsweg
Cutaan = via de huid
Vooral bij wondjes, beschadigde huid of prikaccidenten
Ziekteverwekkers passeren de huidbarrière en dringen het lichaam binnen
Leg uit dat een intacte huid een belangrijke bescherming vormt. Koppel eventueel aan handhygiëne en wondzorg.
Aerogene besmettingsweg
Aerogeen = via de lucht
Door inademen van druppels of kleine deeltjes met ziekteverwekkers
De porte d’entrée is meestal de luchtweg
Houd het algemeen: de focus ligt op de route van verspreiding, niet op uitgebreide ziektevoorbeelden.
Enterale besmettingsweg
Enteraal = via de mond en het maag-darmkanaal
Besmet voedsel, drinken of vuile handen kunnen ziekteverwekkers overbrengen
De ziekteverwekker komt binnen via het spijsverteringsstelsel
Deze slide heeft geen instructies
Hematogene besmettingsweg
Hematogeen = via het bloed
Bijvoorbeeld door bloed-bloedcontact of besmette naalden
De ziekteverwekker komt direct in de bloedbaan terecht
Benadruk zorgvuldig en veilig werken met scherpe materialen in de zorgcontext.
Genitale besmettingsweg
Genitaal = via de geslachtsorganen
Overdracht gebeurt door seksueel contact
Slijmvliezen vormen hierbij vaak de porte d’entrée
Houd de uitleg feitelijk en medisch. Het doel is begrip van de besmettingsweg.
Besmettingswegen samengevat
Cutaan: via de huid
Aerogeen: via de luchtwegen
Enteraal: via mond en darmen
Hematogeen: via het bloed
Genitaal: via de geslachtsorganen
De besmettingsweg bepaalt vaak ook welke maatregelen nodig zijn.
Gebruik deze slide als overzicht voordat je doorgaat naar factoren die bepalen of iemand echt ziek wordt.
Welke besmettingsweg past bij besmet voedsel?
Cutaan
Genitaal
Enteraal
Aerogeen
Controleert of leerlingen de route koppelen aan de juiste situatie en niet alleen termen uit het hoofd leren.
Besmettingswegen herkennen
Bij een prikaccident is de besmettingsweg vaak cutaan. Wie druppels met ziekteverwekkers inademt, raakt meestal aerogeen besmet. Via besmet voedsel verloopt overdracht enteraal. Komt een ziekteverwekker direct in de bloedbaan, dan is de route hematogeen.
Alleen load-bearing termen uit het zojuist behandelde overzicht worden bevraagd.
Waarom wordt niet iedereen ziek?
Na een besmetting wordt de ene persoon wel ziek en de andere niet. Dat hangt samen met:
de afweer van het lichaam,
de hoeveelheid ziekteverwekkers en
de kracht van de ziekteverwekker (pathogeniteit)
Dit is de kernvraag van dit lesdeel. Laat leerlingen zien dat besmetting niet automatisch ziekte betekent.
Factoren die invloed hebben
Weerstand van het lichaam
Leeftijd
Algemene gezondheid
Voeding en conditie
Gebonden aan de besmetting
Persoonsgebonden
Hoeveelheid ziekteverwekkers
De plaats van binnendringen
Hoe agressief de ziekteverwekker is
Hoe lang het contact duurde
Gebruik consequent het begrip weerstand. Dat begrip komt later ook terug in de begrippenlijst.
Weerstand
Weerstand is het vermogen van het lichaam om ziekteverwekkers af te weren
Een goede weerstand verkleint de kans op ziekte na besmetting
Een verminderde weerstand vergroot juist de kans op een infectie
Je hoeft hier nog niet diep in te gaan op het immuunsysteem; het begrip functioneel uitleggen is voldoende.
Primaire en secundaire infectie
Primaire infectie: de eerste infectie door een bepaalde ziekteverwekker
Secundaire infectie: een extra infectie die ontstaat tijdens of na een andere infectie
Een secundaire infectie treedt vaak op als het lichaam al verzwakt is
Voorkom verwarring met 'tweede keer dezelfde ziekte'. Het gaat hier om een bijkomende infectie na of tijdens een eerste infectie.
Kruisinfectie
Kruisinfectie: overdracht van ziekteverwekkers van de ene persoon naar de andere
Dit kan direct of indirect, bijvoorbeeld via handen of materialen
In de zorg is het voorkomen van kruisinfectie erg belangrijk
Koppel dit begrip aan hygiëne en professioneel handelen in de zorgomgeving.
Wat is een secundaire infectie?
Eerste infectie
Bijkomende infectie
Wereldwijde uitbraak
Besmetting via huid
De afleiders verwijzen naar primaire infectie, pandemie en cutane besmetting.
Onderzoek bij vermoeden van infectie
Eerst wordt gekeken naar klachten en verschijnselen
Daarna kan aanvullend onderzoek nodig zijn
Het doel is vaststellen óf er een infectie is en welke ziekteverwekker betrokken is
Maak duidelijk dat onderzoek niet alleen gericht is op de aanwezigheid van infectie, maar ook op de oorzaak ervan.
Onderzoeken om infectie vast te stellen
Aanvullend onderzoek
Lichamelijk en algemeen
Bloedonderzoek
Urineonderzoek
Ontlastingsonderzoek
Kweek of uitstrijkje
Temperatuur meten
Klachten en observaties beoordelen
Lichamelijk onderzoek
Noem dat de keuze van het onderzoek afhangt van de vermoedelijke plaats van de infectie en de klachten.
Wat laat onderzoek zien?
Of er aanwijzingen zijn voor een infectie
Waar de infectie mogelijk zit
Welke ziekteverwekker de oorzaak kan zijn
Welke behandeling het meest passend is
Gebruik deze slide als brug naar behandeling: onderzoek helpt om gerichter te behandelen.
Behandeling van infectieziekten
De behandeling hangt af van de ziekteverwekker en de ernst van de infectie
Soms is ondersteunende zorg voldoende
Soms zijn medicijnen tegen de ziekteverwekker nodig
Leg nadruk op passend behandelen: niet elke infectie vraagt dezelfde aanpak.
Vormen van behandeling
Gericht op de verwekker
Antibiotica bij bacteriële infecties
Andere middelen afhankelijk van de verwekker
Behandeling op basis van onderzoeksuitslagen
Ondersteunend
Rust
Voldoende vocht
Koorts en pijn verlichten
Observeren van klachten
Noem alleen algemeen dat verschillende verwekkers verschillende middelen vragen. Blijf weg van onnodige farmacologische details.
Resistentie
Resistentie betekent dat een ziekteverwekker minder gevoelig of ongevoelig wordt voor een medicijn
Daardoor werkt de behandeling minder goed
Resistentie maakt infecties moeilijker te behandelen
Verbind resistentie vooral aan het effect op behandeling. Dat is voor deze les het belangrijkste.
Epidemie en pandemie
Epidemie: een infectieziekte komt in korte tijd bij veel mensen voor in een bepaald gebied vb: ebola virus
Pandemie: een infectieziekte verspreidt zich over meerdere landen of werelddelen vb: covid virus, spaanse griep
Het verschil zit vooral in de omvang van de verspreiding
Houd de focus op de begrippen en het schaalverschil, niet op uitgebreide historische voorbeelden.
Van individu naar grote uitbraak
Besmetting van één persoon kan, via verdere overdracht, leiden tot meerdere infecties. Wanneer veel mensen in één gebied ziek worden, spreek je van een epidemie. Breidt dit zich uit over meerdere landen of continenten, dan heet het een pandemie.
Deze slide verbindt de individuele besmettingsroutes uit het begin van de les met verspreiding op grotere schaal.
Welk onderzoek kan helpen de ziekteverwekker te vinden?
Temperatuur meten
Rust observeren
Kweek afnemen
Conditie beoordelen
Temperatuur en observatie geven aanwijzingen voor infectie, maar een kweek helpt gericht bij het vaststellen van de verwekker.
Onderzoek en behandeling
Bij vermoeden van een infectie kijkt men eerst naar klachten en verschijnselen. Daarna kan bloedonderzoek of een kweek volgen. De behandeling hangt af van de ziekteverwekker en de ernst. Werkt een medicijn minder goed door ongevoeligheid, dan spreek je van resistentie.
Verbindt diagnostiek, behandeling en resistentie in één samenhangende oefening.
Wat is het verschil tussen epidemie en pandemie?
De behandeling
De weerstand
De verspreiding
De incubatietijd
Toetst het kernidee dat het verschil vooral in schaal en geografische omvang zit.
Begrippenlijst
besmetting - het moment waarop een ziekteverwekker in of op het lichaam komt
infectie - binnendringen en vermenigvuldigen van een ziekteverwekker in het lichaam
ziekteverwekker - micro-organisme dat een infectie kan veroorzaken
infectieziekte - ziekte die ontstaat door een infectie
porte d’entrée - plaats waar een ziekteverwekker het lichaam binnendringt
incubatietijd - tijd tussen besmetting en de eerste ziekteverschijnselen
weerstand - vermogen van het lichaam om ziekteverwekkers af te weren
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
primaire infectie - eerste infectie door een bepaalde ziekteverwekker
secundaire infectie - extra infectie tijdens of na een andere infectie
kruisinfectie - overdracht van ziekteverwekkers van de ene persoon naar de andere
resistentie - ongevoelig worden van een ziekteverwekker voor een medicijn
epidemie - plotseling veel zieken in een bepaald gebied
pandemie - wereldwijde verspreiding van een infectieziekte
Deze slide heeft geen instructies