Mavo4S Cellen staan aan de basis.pptx

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• mavo
• Leerjaar 4

Startklaar

• Boek/map op tafel + pen

• Telefoon opgeborgen

• Wees rustig

Ik verwacht van jullie…

• Dat je ALTIJD in de les bent.

• Dat je meedoet, probeert, fouten maakt.

• Dat je rustig bent, dat je spreekt als ik je naam noem (anders niet).

• Vraag? Steek je hand in de lucht.

• Dat jullie allemaal je examen gaan halen.

Biologie

Klas: M4S

Periode: 1

Thema’s: Cellen staan aan de basis, Van generatie op generatie, Erfelijkheid en evolutie.

M4S BIO periode 1

• Cellen: levenskenmerken, cellen, stofwisseling, weefsels, organen en orgaanstelsels.

• Voortplanting: bij de mens

• Voortplanting: bij planten

• Erfelijkheid: DNA en chromosomen, kruisingen

• Evolutie

• Toetsweek: 21 tm 25 okt

Praktisch: meenemen naar de les

• Map

• Examenbundel

• Samenvatting

• Creatief met biologie

• Voor de tussentijdse toetsen heb jij je laptop nodig en meldt jij je aan bij eindexamensite.nl

Cellen staan aan de basis (leerdoelen)

• Leerdoel 1: Je kunt de 7 levenskenmerken noemen en toelichten:

• Begrippen: – stofwisseling (ademhaling, voeding, uitscheiding), groei (ontwikkeling), voortplanting, reageren op prikkels (beweging)

Betekenis bij leerdoel

• Bij biologie leer je over levende wezens (organismen).

• In deze lessen leer je de basis over biologie waarop je later kunt voortbouwen.

• Hoe steviger jouw basis, hoe meer je kunt bouwen.

Activering/wat weet je?

• Welke afbeelding hoort bij de volgende begrippen?

• Plaats de letter (A, B of C) bij het juiste begrip.

• Dood:

• Levend:

• Levenloos:

A

C

B

Schrijf op je wisbordje!

Instructie: levenskenmerken

• Elk organisme vertoont de 9 levenskenmerken.

• Een organisme kan moeilijk overleven als het een levenskenmerk niet kan vertonen.

Activering/wat weet je?

• Welke levenskenmerken zitten in de zin?

• Lees de zin en benoem de levenskenmerken.

• Zin: Mohamed loopt over straat en bijt in een broodje pindakaas.

Check

• Welk levenskenmerk kan het organisme niet meer vertonen?

• Een wolf breekt zijn poot.

• Een mens verdrinkt in de zee.

Aan de slag

• Schrijf in je map een lijst met de 9 levenskenmerken.

• Schrijf achter elk levenskenmerk een beschrijving in eigen woorden.

• Schrijf achter elk levenskenmerk een concreet voorbeeld. Bijvoorbeeld bij “VOEDEN”: vanochtend at ik brood met pindakaas.

• Klaar? Start in je examenbundel met de opdrachten bij het thema: “cellen”.

• Of teken een dierlijke cel + plantaardige cel (schematisch).

Check vraag

• Als een haai bloed ruikt dan gaat hij snel zwemmen in de richting van het bloed. De haai slikt een kleine prooi direct door. En grote prooi verscheurt hij met zijn tanden.

• Welke levensverschijnselen worden in de text beschreven? (3x)

Cellen staan aan de basis (leerdoelen)

• Je kent de delen waaruit een cel is opgebouwd en delen waardoor een cel kan zijn omgeven, benoemen en in afbeeldingen of in modellen aanwijzen en van deze delen de functie(s) beschrijven:

• – celkern, cytoplasma, celmembraan, vacuole, bladgroenkorrels, zetmeelkorrels, kleurstofkorrels, celwand

Cellen staan aan de basis (leerdoelen)

• Je kunt de kenmerkende eigenschappen van cellen van dieren, planten, schimmels en bacteriën noemen:

• – verschillen in bouw met betrekking tot: - de aanwezigheid van een kern - de aanwezigheid van bladgroenkorrels - de aanwezigheid van een celwand - relatieve grootte – overeenkomsten in de bouw met betrekking tot: - celmembraan - cytoplasma

Betekenis leerdoel

• Alle organismen zijn opgebouwd uit cellen.

• Als je iets over organismen wilt weten, dan moet je de cellen kennen.

• Cellen staan aan de basis.

• 30% van de vragen op een CE gaan direct over cellen.

Instructie: organisatie-niveau.

• Indeling van groot naar klein.

• Biosfeer

• Ecosysteem

• Populatie

• Organisme

• Orgaanstelsel

• Orgaan

• Weefsel

• Cel

• Cel-organel

• Bio-molecuul

De 4 rijken van het leven

• Organismen kun je onderverdelen in 4 rijken.

• Er zijn verschillen tussen de cellen van organismen uit de 4 rijken.

Microscopie filmpje

• https://www.youtube.com/watch?v=Jfe6KYj5s9s

Plantencel:

Celmembraan

Celwand

DNA in celkern

Vacuole

Korrels

-bladgroen

-zetmeel

-Kleurstoffen

Geen celkern

DNA los in cytoplsma

Dierencel

Bacteriecel

5. Celmembraan

Dierlijke cel

• Teken de cel na.

Dierlijke cel

• Koppel de volgende beschrijvingen aan het cel-onderdeel.

• A: bevat de chromosomen gemaakt van DNA

• B: bevat water en voedingsstoffen

• C: vliesje rondom de cel

Plantaardige cel

• Teken de cel na

Plantaardige cel

• Teken de cel na

A

B

C

D

E

F

G

Plantaardige cel

• Koppel de volgende beschrijvingen aan het cel-onderdeel.

• A: water-opslag van de cel, houdt de cel stevig

• B: stevige muur aan de buitenkant van de cel

• C: hier vindt de fotosynthese plaats

Bacteriën en schimmels: soms nuttig/soms schadelijk

• Nuttig: bij het maken van voedsel: brood, yoghurt, kaas, zuurkool enz.

• Schadelijk: ziekte-verwekkers!

Antibiotica

• Met antibiotica kun je ziek-makende bacteriën bestrijden.

• Let op: met antibiotica kun je geen virussen of ziek-makende schimmels bestrijden.

De opbouw van een schimmel-cel en bacterie-cel.

Geen celkern

DNA los in cytoplsma

Bacteriecel

5. Celmembraan

Neem het schema over en maak compleet:zet een kruisje bij de onderdelen die de cel bevat.

Aan de slag! Creatief met biologie.

• Vul het werkblad in over de cellen van de 4 rijken!

• Geef de cellen de juiste naam.

• Benoem de onderdelen van de cel (cel-organellen).

Startklaar

• Boek/map op tafel + pen

• Telefoon opgeborgen

• Wees rustig

Checkvragen Cellen: uit je hoofd!

• 1. In welk onderdeel van de cel kun je de chromosomen vinden bij een dierlijke cel of een plantaardige cel?

• 2. Teken schematisch een dierlijke cel en benoem daarbij 3 celorganellen (cel-onderdelen).

Opbouw van een organisme: Organen, weefsels en cellen

• Leerdoelen:

Betekenis bij leerdoel.

• Een arts of verpleger weet alles van organen, hun plek in het lichaam en hun functies.

• De functie van het orgaan heeft te maken met de vorm van het weefsel. Door het weefsel te bestuderen kan een “medisch laborant” vaststellen of er sprake is van een ziekte.

Instructie: organisatie-niveau.

• Indeling van groot naar klein.

• Biosfeer

• Ecosysteem

• Populatie

• Organisme

• Orgaanstelsel

• Orgaan

• Weefsel

• Cel

• Cel-organel

• Bio-molecuul

Verschillende orgaanstelsels

• Orgaanstelsel: groep organen die samenwerken aan 1 belangrijke taak.

• Ademhaling-stelsel

• Bloedvaten-stelsel

• Vertering-stelsel

• Spier-stelsel

• Skelet

• Zenuw-stelsel

• Zintuigen-stelsel

• Uitscheiding-stelsel

• Hormonen-stelsel

Verschillende orgaanstelsels

• Orgaanstelsel: groep organen die samenwerken aan 1 belangrijke taak.

• Ademhaling-stelsel:

• Bloedvaten-stelsel:

• Vertering-stelsel:

• Uitscheiding-stelsel:

Verschillende orgaanstelsels

• Orgaanstelsel: groep organen die samenwerken aan 1 belangrijke taak.

• Ademhaling-stelsel: zuurstof in de bloedstroom brengen

• Bloedvaten-stelsel: zuurstof transporteren door het lichaam

• Vertering-stelsel: voedingsstoffen in de bloedstroom brengen

• Uitscheiding-stelsel: afvalstoffen uit het lichaam halen

Welk begrip hoort bij welke afbeelding?

• Organisme

• Organenstelsel

• Orgaan

• Weefsel

• Cel

• Stoffen

Schrijf op in je schrift!

Zet in de begrippen in de goede volgorde van klein naar groot.

• Weefsel

• Organenstelsel

• Cel

• Orgaan

• Organisme

• Stoffen

Schrijf op in je schrift!

De organen van verschillende organenstelsels

• Deel de volgende organen in het juiste organenstelsel: verteringstelsel, bloedvatenstelsel, ademhalingstelsel, uitscheidingstelsel.

• Longen

• maag

• dunne darm

• dikke darm

• luchtpijp

• Huid

• Hart

• Nieren

Weefsel: groepje cellen met dezelfde vorm en functie.

• De verschillende weefsels van de huid

Weefsel: groepje cellen met dezelfde vorm en functie.

• Spierweefsel

Op welke tekening zie je een weefsel? Leg uit waarom.

Een spier bestaat uit spierbundels, bloedvaten en zenuwen.

• Bestaat een spier uit 1 of uit meerdere weefsels?

• Leg uit.

Het baarmoederslijmvlies bestaat uit een slijmlaag met bloedvaten die daar doorheen lopen.

• Bestaat het baarmoederslijmvlies uit 1 of uit meerdere weefsels?

• Leg uit.

Aan de slag!

• Maak het werkblad over de organisatie-niveau’s.

• De biologie van klein naar groot:

• Cel, weefsel, orgaan, organen-stelsel, organisme.

Startklaar

• Boek/map op tafel + pen

• Telefoon opgeborgen

• Wees rustig

Organen, weefsels en cellen

• Leerdoelen:

• Begrippen: tussencelstof, longen, slokdarm, maag, lever, galblaas, dunne darm, dikke darm, strottenhoofd, middenrif, hart, dekweefsel, zenuwweefsel, spierweefsel

Instructie: organisatie-niveau.

• Indeling van groot naar klein.

• Biosfeer

• Ecosysteem

• Populatie

• Organisme

• Orgaanstelsel

• Orgaan

• Weefsel

• Cel

• Cel-organel

• Bio-molecuul

Rekenen aan celdeling.

• Bij welk levenskenmerk hoort celdeling?

Rekenen aan celdeling: 3 minuten.

• 1 cel deelt zich elke 20 minuten; hoeveel cellen zijn er na 2 uur?

Organisatieniveau: weefsels (groepen cellen).

• Lees de opdracht op het werkblad.

• Maak het werkblad over weefsels. (5 minuten).

• Opdracht: noteer de namen van de organen. (5 minuten)

Op welke posities zijn de doorsneden a, b en c gemaakt? (3 minuten)

Werkblad Weefsels

• Geef de weefsels de juiste naam. (5 minuten)

• Extra: noteer de functies van de weefsels.

Startklaar:

• Laptop

• Pen

• Programma: eindexamensite.nl

• Nulmeting; examenvragen over de onderwerpen van periode 1.

Nulmeting schema

• Log in bij magister

• Ga naar de Startpagina: eindexamensite.nl

• Log in via magister (entree: Johan de Witt scholengroep)

• Ga naar de biologie klas

• Maak de nulmeting

M4S BIO periode 1

• Cellen: levenskenmerken, cellen, stofwisseling, weefsels, organen en orgaanstelsels.

• Voortplanting: bij de mens

• Evolutie

• Erfelijkheid: DNA en chromosomen, kruisingen

• Planten en dieren: ecosysteem, biotisch en abiotisch.

• Gedrag bij mens en dier: gedrag, leren.

Cellen staan aan de basis (leerdoelen)

• beschrijven wat de stofwisselingsprocessen, verbranding en fotosynthese voor betekenis hebben voor de instandhouding van een organisme en wat de correlatie ervan is met de stoffen die een organisme in- en uitgaan

Cellen staan aan de basis (leerdoelen)

• toelichten dat een organisme als een geheel beschouwd kan worden waarbij voor instandhouding en gezondheid van het organisme processen in onderlinge samenhang plaatsvinden: – voedselopname, gaswisseling, transport, uitscheiding, stofwisseling in relatie tot energiegebruik, groei en vervanging

Betekenis van stofwisseling

• Stofwisseling geeft het organisme de energie om zijn levenskenmerken te vertonen (om te leven).

• Welke personen weten veel over stofwisseling?

• Een diëtist.

• Een sport-instructeur (fitness-coach).

• Een tuinier (die eetbare planten kweekt).

• Een automonteur.

Hoe ziet een typische examen-opdracht eruit?

Hoe ziet een typische examen-opdracht eruit?

Hoe ziet een typische examen-opdracht eruit?

Aan de slag

• Oefen op eindexamensite met typische examen-opdrachten.

• Ga naar eindexamensite

• Ga naar de biologie-klas

• Kies de formatieve toets: m4s stofwisseling

Hoe ziet een typische examen-opdracht eruit?

Stofwisseling

• Scheikundige reactie waarbij stoffen veranderd worden.

• Dit gebeurt in cellen.

• Verbranding

• Fotosynthese

• Doet de cel iets? Het is toch een bouwsteen?

• Spiercellen: https://www.youtube.com/watch?v=ct8AYRSNM5o

• Witte bloedcel: https://www.youtube.com/watch?v=w0-0Bqoge2E

• Zaadcel: https://www.youtube.com/watch?v=wMcprAUe5Z0

Betekenis bij leerdoel

• De bladeren van planten maken de voedingstoffen waar alle organismen direct of indirect van afhankelijk zijn.

• De bladeren van planten maken ZUURSTOF; alle organismen hebben zuurstof nodig.

• Rondvraag: wat vindt je lekker om te eten?

• Hoe lang kun jij je adem inhouden?

Activering/wat weet je?

• Fotosynthese: in welk orgaan van de plant vindt deze reactie plaats?

Activering/wat weet je?

• Fotosynthese: welke stof hoort niet in het rijtje thuis?

• 1. Water

• 2. Mineralen

• 3. Koolstofdioxide (CO2)

• 4. Glucose

Instructie: fotosynthese

• Stofwisseling (scheikundige reactie): de plant verandert stoffen:

• De energie uit zonlicht wordt vastgelegd in glucose (suiker).

Instructie: fotosynthese

• Stofwisseling:

Met welk levenskenmerk heft fotosynthese te maken?

A: Bewegen

B: Waarnemen

C: Voeden

D: Uitscheiden

Fotosynthese: locatie

• In de bladeren vindt de fotosynthese plaats.

• Blad -> Cel -> Bladgroenkorrel.

• De bladgroenkorrels regelen de fotosynhese.

Van welke 2 stoffen kan een plant glucose maken?

• Water Zuurstof

• CO2 Zonlicht

Op welke schematische tekeningen zie je de organen waarmee een plant CO2 opneemt?

• A -B

  
  

• C -D

Johan en Frank doen uitspraken over fotosynthese; wie heeft gelijk?

• Johan zegt: de fotosynthese vindt plaats in de wortels.

• Frank zegt: bladeren zijn groen door bladgroenkorrels.

• A: alleen Johan heeft gelijk

• B: alleen Frank heeft gelijk.

• C: beiden hebben gelijk.

• D: beiden hebben geen gelijk.

D-vraag: welke plantencellen kunnen aan fotosynthese doen?

• 1: bladcellen

• 2: houtcellen (boomstam)

• 3: wortelcellen

1.

3.

2.

Mindmap-opdracht

• Maak een mindmap van de fotosynthese:

• Noteer alle begrippen die nog weet

• Maak tekeningen erbij

• Leg verbanden

• Klaar? Schrijf 1 goede toetsvraag op over fotosynthese + antwoord.

Verbranding: instructie

• Stofwisseling (scheikundige reactie): de cel verandert stoffen:

• De energie uit glucose (suiker) wordt vrijgemaakt.

Uitscheiden

• Bij welke organen raakt het lichaam water kwijt?

• Bij welk orgaan raakt het lichaam CO2 kwijt?

Uitleg: waarvoor hebben dieren energie nodig?

• Om te bewegen

• Om op de juiste temperatuur te blijven

• Om nieuwe cellen te kunnen maken

2 mannen in een luchtdichte ruimte

• In welke ruimte is de zuurstof als eerste op?

1.

2.

Symbiose

• In de cellen van salamanders leven algen (met bladgroenkorrels).

• De eitjes en larven leven in het water; de algen maken glucose voor de eitjes en larven.

• Volwassen salamanders leven vooral onder stenen; waarom hebben volwassen salamanders geen voordeel van de algen?

Stoffen die nodig zijn voor de verbranding: welke hoort er NIET bij?

• 1: Zuurstof

• 2: Koolstof-dioxide (CO2)

• 3: Glucose

examentaal

• Welke 2 stoffen zijn het product van de fotosynthese?

• Welke 2 stoffen zijn het product van de verbranding?

• Wat zijn de afvalstoffen van de verbranding?

Mindmap-opdracht

• Maak een mindmap van de verbranding:

• Noteer alle begrippen die nog weet

• Maak tekeningen erbij

• Leg verbanden

• Klaar? Schrijf 1 goede toetsvraag op over verbranding + antwoord.

Startklaar

• Laptop, boek, aantekeningen…

• Telefoon opgeborgen

• Ik verwacht een productieve, actieve les, waarbij je gaat voorbereiden op de toetsweek.

Vandaag: Mavo3

• Voorbereiden toetsweek

• Thema 1 + Thema 8 (geselecteerde leerdoelen).

• Bekijk teams:

• leerdoelen + overzicht met linkjes naar lessonup en eindexamensite.nl

• SO nakijken

• Oefenen op eindexamensite.nl

Kun je uit je hoofd…

• De 7 levenskenmerken opschrijven?

• De namen van 4 orgaanstelsels opschrijven?

• Een plantaardige cel tekenen?

• Schrijf dit op op een leeg papier, in stilte, 10 minuten.

Kun je uit je hoofd… (Havo 4)

• De 7 levenskenmerken opschrijven?

• De namen van 4 orgaanstelsels opschrijven?

• Een voorbeeld geven van een emergente eigenschap en benoemen op welk organisatieniveau deze eigenschap ontstaat?

• Schrijf dit op op een leeg papier, in stilte, 10 minuten.

Vandaag: Mavo4

• Voorbereiden toetsweek

• Verschillende thema’s.

• Bekijk teams:

• leerdoelen + overzicht met linkjes naar lessonup en eindexamensite.nl

• SO nakijken

• Oefenen op eindexamensite.nl